Nationalisme is een na-ijverige God
In een sombere bui vraag ik me wel eens af of het nationalisme onuitroeibaar is, of het niet bij de mensen is ‘ingeschapen’. Er kan zich geen door mensen veroorzaakte ramp voordoen, of er blijkt een vorm van nationalisme in het spel te zijn, dat schijnt onvermijdelijk. Na de aanslag op de spoorweg tussen Moskou en Sint-Petersburg was de vraag of hier nationalisten (Tsjetsjenen) dan wel ultranationalisten (Russen) aan de gang waren geweest. Van welk etiket terroristen en elkaar bestrijdende takken van geheime diensten zich ook bedienen, er staat altijd ‘nationalisme’ op. Of ultranationalisme. Is er in de moderne geschiedenis een voorbeeld te vinden van een nationalisme dat niet is uitgemond in massamoord?
„De liefde tot zijn land/ is elkeen aangeboren”, dichtte Vondel. Maar op aanhankelijkheid aan de natiestaat kan dat niet duiden, aangezien het ontstaan daarvan pas veel later zijn beslag kreeg. Nationalisme kán geen genetische aandoening van de mens zijn. Het behoort niet tot de menselijke natuur, het kreeg pas concreet vorm in de natiestaten van de negentiende eeuw.
In zijn boek over het historische falen van de Duitse sociaal-democratie schreef de Nederlandse socioloog J.A.A. van Doorn dat de socialisten met hun universele denkbeelden geen aansluiting konden vinden bij het nationale sentiment. Karl Marx zei nog: „De arbeiders hebben geen vaderland, men kan hun niet ontnemen wat zij niet hebben”. Het kapitaal heeft immers ook geen vaderland en het socialisme zal niet alleen de arbeidersklasse, maar de mensheid als geheel bevrijden. Vervolgens liet het Europese proletariaat zich onder invloed van het nationalisme wederkerig afslachten in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog.
De natiestaten kenmerkten zich door een voortdurend nauwere betrekking tussen volk en staat, elkaar in hun bestaan en betekenis bevestigend, schreef Van Doorn. „De relatie schiep uitgesproken collectieve identiteiten, emotioneel beleefd en verankerd in een gemeenschappelijke cultuur, taal en geschiedenis.” Volgens Van Doorn leidt het bevorderen door de staat van de nationale volkseenheid „per definitie” tot wantrouwen ten aanzien van alle religieuze, etnische en ideologische minderheden. „De natiestaat was een na-ijverige staat, bedacht op voortdurende inspanningen tot integratie en assimilatie van vreemden of als vreemd beschouwde elementen.”
De afwijzing van de bouw van minaretten (in Zwitserland per referendum door een meerderheid besloten) is dan ook een typerend nationalistisch verschijnsel. In heel Europa hebben de (ultra)nationalistische partijen deze uitslag toegejuicht als een bevestiging van nationale trots en eigenheid, die zich in hun ogen niet verdraagt met uit de Arabische wereld afkomstige architectuur, wat er ook zij van de vrijheid van godsdienst. Het nieuwe nationalisme, dat zich expliciet keert tegen religieuze of etnische minderheden, is in opmars ten koste van het idee van universele waarden, zoals het idee van de menselijkheid en het idee van de persoon als onvervangbare waarde.
In Nederland is het signaal tot deze aanval op de universele, kantiaanse ethiek begin jaren negentig ingezet door de liberaal Bolkestein, die met het oog op de immigratie van moslims de superioriteit van de westerse cultuur bevestigd wilde zien. Kern van zijn betoog was dat de muziek van Beethoven beter is dan gamelanmuziek, waaruit blijkt dat ‘onze’ cultuur van een hogere orde is. Hij verloor uit het oog dat Beethoven niet voor niets de tekst van Schillers Ode an die Freude met de belijdenis van de broederschap van álle mensen uitkoos voor het slotkoor van zijn negende symfonie.
Het loslaten van het idee van universele waarden leidt niet alleen tot hernieuwde aanwakkering van het nationalisme, maar brengt vervolgens onvermijdelijk ook racisme teweeg. Het meest schrijnende voorbeeld daarvan zien wij nu in Israël, als staat gesticht op grond van humanistische en democratische beginselen, maar waar dat concept moreel kapot gaat aan het na-ijverige karakter van de natiestaat die afglijdt naar virulent tribalisme. De Israëlische bondgenoot van Geert Wilders, het extreem-rechtse parlementslid van de Nationale Unie Aryeh Eldad, werft aanhang met de opvatting dat Arabieren geen „werkelijk menselijke wezens” zijn. En daar moet het nationalisme wel op uitdraaien: de ontkenning van het mens-zijn van leden van religieuze of etnische minderheden. Als wij het algemeen menselijke loslaten, zijn we tot massamoord veroordeeld. Eerst een paar minaretten om, maar daar zal het vast niet bij blijven.
De Amerikaanse filosofe Susan Neiman, die deze week in Nederland is voor de Pierre Bayle-lezing, stelt in een interview in de Volkskrant haar hoop op Europa als bastion van de waarden van de Verlichting. „De Verlichters geloofden niet dat het mogelijk was alle kwaad uit te roeien. Maar sommige kwaden wel. Als je wilt weten hoe Europa voor de Verlichting was, moet je denken aan Afghanistan ten tijde van de Talibaan. Er is een enorme vooruitgang geboekt. De slavernij is afgeschaft, in gevangenissen wordt niet meer gemarteld, vrouwen hebben gelijke rechten gekregen. Ik ben ook niet zo onder de indruk van de prestaties van de Europese Unie, maar zestig jaar geleden werd hier nog een strijd van allen tegen allen gevoerd. Europa is het hoogste dat de mens ooit bereikt heeft.”
Inderdaad. Jammer dat ruim zestig procent van de Nederlandse kiezers tégen Europa heeft gestemd, wat een uitdrukking is van dezelfde nationalistische ideologie die in Zwitserland een meerderheid op de been bracht tegen de bouw van minaretten. Hoe krijgt de Europese beschaving de nationalistische geest in de fles?
PS: Op 3 november maakte ik in een terzijde melding van collaboratie door KVP-leider Romme in WO II. Diens biograaf prof. dr. Jac. Bosmans wijst erop dat Romme niet is vervolgd. Volgens toenmalige PvdA-prominenten is onder zware druk van de KVP van vervolging afgezien.
dinsdag 1 december 2009, 14:51 uur
Door het verbieden van minaretten is Zwitersland afgedaald naar hetzelfde niveau als moslimlanden waar andersgelovigen minder rechten hebben. Geen haar beter. Wat is er superieur aan een beknotting in vrijheid Bolkestein? Ik beschouwde mezelf namelijk als liberaal omdat deze stroming de mensen de meeste vrijheden gunde (in tegenstelling tot socialisme), maar godsdienstvrijheid hoort daar dus niet meer bij?
dinsdag 1 december 2009, 19:44 uur
Een interessant en relevant artikel, maar aan het einde gaat het mis.
Ik citeer: “Jammer dat ruim zestig procent van de Nederlandse kiezers tégen Europa heeft gestemd, wat een uitdrukking is van dezelfde nationalistische ideologie die in Zwitserland een meerderheid op de been bracht tegen de bouw van minaretten.”
Hoe weet mevrouw Etty dat allemaal zo precies? Eén van de Nederlanders die nee gestemd hebben was ik, en mijn redenen waren heel andere dan de reden die zij nu noemt.
Voor zover ik weet, en helaas, wordt in de Nederlandse democratie zelden tot nooit aan de kiezers gevraagd waaróm zij stemmen zoals ze stemmen. Ik vind het best dat mevrouw Etty haar mening over het stemgedrag van mij en mijn medeburgers geeft. Maar interessanter had ik het gevonden als zij mij de feiten had gegeven. En dáár mag ze mij dan haar mening over geven. Graag zelfs! Voor haar mening over de Zwitsers geldt wat mij betreft hetzelfde.
Zo heel veel mogelijkheden hebben Nederlanders nu ook weer niet om uiting te geven aan hun politieke wil dan wel hun democratisch ongenoegen. Misschien kan mevrouw Etty daar haar licht eens over laten schijnen. En over de maatschappelijke gevolgen van dat feit. Dan wordt het ook interessant om van haar te horen waarom de Zwitsers die wel over die mogelijkheden beschikken vervolgens ‘stemmen zoals ze stemmen’.
dinsdag 1 december 2009, 20:57 uur
Het is onbegonnen werk om heel dit van-dik-hout-zaagt-men-planken verhaal te gaan analyseren. Enkele van de mooiste staaltjes van Ettyaanse retorica spreken voor zich:
- Elk nationalisme (ja, echt elk!) is uitgemond in massamoord;
- de afwijzing van de bouw van minaretten (in Zwitserland) heeft te maken met de Arabische architectuur;
- nationalisme moet uitdraaien op ontkenning van het mens-zijn van minderheden;
- de Europese Unie (dat is natuurlijk hetzelfde als Europa)is het hoogste dat de mens ooit bereikt heeft. En 60% van de Nederlanders heeft tegen Europa gestemd!
Niettemin blijft Etty’s bezorgdheid om de algemeen menselijke waarden indrukwekkend. Jammer genoeg heeft de universele kantiaanse ethiek haar in 2003 niet belet om oorlogshetze te voeren en de Amerikaans-Britse leugenpropaganda te verspreiden.
woensdag 2 december 2009, 00:25 uur
Elsbeth Etty draaft, zoals wel vaker, weer vreselijk door, maar misschien mag dat in een column. Nationalisme is een verschijningsvorm van het algemene verschijnsel dat verreweg de meeste mensen zich het best thuis en op hun gemak voelen bij anderen met wie ze zoveel mogelijk kenmerken gemeen hebben. Dat kan zijn waar ze vandaan komen, welke taal ze spreken, hoe ze eruit zien, hoe ze zich kleden, wat ze gewoonlijk eten, wat hun overtuigingen zijn, waarvoor ze belangstelling hebben, hoe ze zijn opgevoed, welke muziek ze mooi vinden en ga zo maar door. Mensen zullen, als ze kunnen kiezen, altijd een voorkeur aan de dag leggen voor het eigene boven het vreemde. Het spreekt ook vanzelf dat de dragers van een zelfbewuste cultuur die cultuur verheven achten boven andere culturen. Algemeen cultuurrelativisme is buitengewoon onnatuurlijk. Dat staat geheel los van algemeen geldende ethische en andere normen en waarheden in de zin van Kant. Mijn partijdigheid brengt niet noodzakelijkerwijs mee dat ik de anderen dood of weg wil hebben. Niet alle supporters zijn hooligans, integendeel: het zijn van hooligan wijst op een gevaarlijke afwijking.
woensdag 2 december 2009, 09:56 uur
Dat ik destijds “tegen Europa” heb gestemd maakt mij tot een nationalist, mevrouw Etty? Ik weigerde mijn goedkeuring te verlenen aan de te weinig democratische opzet van een belangrijk supranationaal machtsinstituut. Past u een beetje op wanneer u columngewijs aan het etiketjes-plakken slaat? Waar u mij zo even neerzet, daar zou ik verontwaardigd wel eens mijn thuis kunnen vinden.
woensdag 2 december 2009, 10:16 uur
Inderdaad, mevrouw Etty, het nationalisme is maar al te vaak een pain in the ass, als we kijken naar de krantenkoppen. Maar het is een mannending, territoriaal, primitief en, kijk maar naar het dierenrijk, onuitroeibaar. Net als de vendetta, het hooliganisme en de seizoensoorlogen uit vroeger tijd. Zolang er staten zijn die naties heten zal nationalisme er gedijen, zoals er buurtconflicten zijn zolang er buurten zijn. Het is niet anders. De overtonen in uw column doen vermoeden dat er meer schuilt achter uw aanval op zoiets universeels. In naam van kosmopolitische idealen wordt vaak, zoals u ook zelf wel eens gedaan hebt, de aanval op het nationalisme geopend als stok om projecten mee te slaan die naar cohesie zoeken in de samenleving. (Zo’n ‘nationale canon’ bijvoorbeeld, die niet meer of minder nationalistisch is dan het nationale onderwijs of de nationale politiek.) Twee vergissingen worden daarbij gemaakt: toegedekt wordt waar de angel werkelijk in het vlees steekt, namelijk een in de westerse cultuur gevestigde tendens tot haat zaaien (dat het dáárom draait en minder om het nationalisme blijkt alleen al daaruit dat niet de miljoenen Russen worden herdacht die in WOII omkwamen, maar deste overtuigder de miljoenen Joden, omdat het verschil tussen beide slachtoffergroepen essentieel is en zal blijven), en ten tweede, de aanval op het nationalisme miskent de onthechting die zich voordoet in de samenleving. Welk kader je ook kiest voor een groepsgebonden hechting aan de eigen plaats en tijd, iets wat vanouds het zwarte schaap van onze cultuur geweest is (ik volg Simone Weil daarin), de kosmopolitist is tegen. Tegen nationalisme als reden om te vechten, helemaal akkoord, maar dan graag met de voetnoot dat het op dit moment het enige kader is dat een inhoudelijk humanioraproject voor het hele onderwijs heeft mogelijk gemaakt. Over beheersing van primitieve driften gesproken. Ik zou geen beter middel weten.
woensdag 2 december 2009, 10:58 uur
Nog even over J.A.A. van Doorn. Hoe ongenuanceerd zijn sociologen op dit vlak! Hoeveel ‘wantrouwen ten aanzien van alle religieuze, etnische en ideologische minderheden’ heeft de viering van een nationale vechtjas als Michiel de Ruyter vorig jaar gegenereerd? Hoeveel wantrouwen heben negentiende eeuwse nationalistische (als mislukt te boek staande) projecten gegenereerd, tegenover in Nederland wonende Belgen, Engelsen en Fransen? Nee, waarde sociologen, het waren de zuilen, de godsdienten en ideologieën, die alle beschikbare wantrouwen voor zichzelf opeisden en hem institutionaliseerden, in die jaren en de daarop volgende. Vijandschap was er tussen kinderen tegenover buurtgenoten onderweg naar school, vanwege de partijen van de ouders, niet vanwege je nederlanderschap. Concrete en dichtbije voorbeelden ontbreken altijd zodra het erom gaat het nationalisme aan de kaak te stellen. Vreemd.
woensdag 2 december 2009, 11:35 uur
Nationalisme is een na-ijverige God
Geachte mevrouw Etty,
Uw column van 1 december 2009 met de ráke titel heb ik met aandacht gelezen. Ook met instemming? Niet voor 100%, want in de passage waar Israël aan bod komt, constateer ik een slip of the tongue. Zie uw (citaat) ‘… Israël, als staat gesticht op grond van humanistische en democratische beginselen, maar…’. (einde citaat). Ik zou u kunnen vragen dit nader uit te leggen, maar zo schijnt dat met columnisten niet te werken. Zij permitteren zich een (tamelijk vrijblijvende) uiteenzetting, en komen als regel niet tot actie als op die uiteenzetting commentaar en/of vragen volgen. O ja, in een persoonlijk schrijven wil een columnist nog wel eens iets naders opmerken of uitleggen, maar daarvan blijft het gróte publiek doorgaans verstoken. Malle wereld, maar soit…
Hoe zo, Israël gesticht op grond van humanisme en democratie? De letterlijke uitroeping van de staat Israël op vrijdag 14 mei 1948 was een eenzijdige actie, ook wel met unilateraal aangeduid. Mocht u van mening zijn dat deze door David Ben-Gurion verrichte daad zijn basis vond in de op 29 november 1947 aangenomen VN-AV-resolutie 181-II, zoals in de onafhankelijkheidsverklaring zelf met nadruk tot uiting wordt gebracht, dan nog blijven mijn vraagtekens met betrekking tot humanisme en democratie levensgroot overeind staan. Genoemde resolutie — vaak verwoord als de VN-verdelingsresolutie voor Palestina — kreeg op 29/11-’47 inderdaad een twee-derde meerderheid in de Algemene Vergadering van de VN. Alleen wordt in dat verband nooit gewezen op de (door de politieke zionisten broodnodig geachte) druk, c.q. dwang!, die er voor zorgde dat enkele landen vóór 181-II stemden, terwijl die eigenlijk óf tégen die verdeling waren, óf zich onzijdig wilden houden van een regeling die níet dóór de bevolking van de Palestijnse regio aan de VN ter stemming voorgelegd was geworden. Dus hoe zo ‘democratisch’? Minstens twee-derde van de bevolking in die Palestijnse regio was faliekant tégen zo’n opgelegde arbitraire verdeling…
Kijken wij vervolgens naar de wijze waarop déze staat Israël zich politiek ge- c.q. mis-draagt jegens het niet-joodse gedeelte van zijn bevolking en (vooral) de bevolking van de door déze staat Israël bezette Palestijnse gebieden, een bezetting die internationaal-rechtelijk wederrechtelijk ís — alle uitgekookte quasi-juridische redenaties van de kant van Israël c.s. ten spijt — dan blijft ook van uw kreet ‘humanistisch’ weinig of helemáál niets over. Helaas…
Begrijpt u mij niet verkeerd: mijn niet instemmen met uw column beperkt zich enkel tot dit deel waar Israël door u aan de orde werd gesteld. En dan nog enkel waar het om een democratisch en humanistisch proces zou gaan, in samenhang met het op die punten volstrekt uit de bocht vliegende politiek-zionistische project, dat gekenmerkt wordt door de eis dat déze ermee samenhangende nationale uitdrukkingsvorm wordt erkend als de staat ván en vóór het Jóódse volk… Wat iets anders is dan een erkenning van Israël als Jóódse staat, ook al is dit laatste evenmin een koshere aangelegenheid. Ik meen uit uw column wel te kunnen opmaken dat ook u dít Israël niet bepaald ziet zitten. De titel van uw column spreekt dan ook boekdelen, waarvan akte.
woensdag 2 december 2009, 14:07 uur
Geachte mevrouw Etty
U zult het wel niet met mij eens zijn, als ik Uw “Nationalisme is een na-ijverige God” ( 1 februari jl.) nogal bekrompen vind.
Daar heeft U vaker last van. (Daarom lees ik Uw stukjes nog zelden.)
Dat U “God” met een hoofdletter schrijft zal ik U vergeven.
Waar het om gaat, is dat U zo makkelijk een relatie legt tussen afwijzing van minaretten en “nationalisme”; Alsof er niet meer aan de hand kan zijn.
Of Jacq van Doorn de beste informant over “nationalisme” is, laat ik terzijde. De verwondering over het makkelijke verval tot nationalisme van de duitse socialisten bij de Eerste Wereldoorlog is al zo vaak overgeschreven, dat ook ik niet meer weet, wie die verwondering het eerst heeft geuit.
Mag ik U geruststellen, of verontrusten: Nationalisme is niet anders dan de staatkundige vorm van groepscentrisme, dat weer de sociale vorm is van de drift tot zelfbehoud. Het is dus een blijvertje.
( Zie de amsterdamitis, met of zonder Ajax, die de rest van Nedeland en van de wereld tot “provincie” verklaart.)
U legt een veel te makkelijk verband tussen nationalisme en rassisme. (Waarom in het nederlands niet gewoon met twee essen ?). En dan ook nog naar “massamoord”!
Is dit niet lichtelijk hysterisch ?
Wat al te makkelijk legt U de schuld voor nationalistisch extremisme in Israel aan joodse zijde; Arabieren kunnen er ook wat van !!!
Ik heb ook tegen de europese grondwet gestemd: Niet uit nationalisme ( in tegendeel ) , of omdat ik dacht daarmee de globalisering tegen te houden, maar omdat ik vond, dat de nederlandse regering ons onvoldoende en onjuist had geïnformeerd.
Bolkestein`s denigratie van de gamelan is niet tot mij doorgedrongen, of niet blijven hangen. Maar ik was evenzeer tegen de massa-immigratie: In de eerste plaats omdat ze niet nodig was, maar ons werd opgedrongen door het luie, bekrompen en egocentrische bedrijfsleven. Maar voornamelijk wegens de ruimtelijke en vooral de sociale problemen, die het met zich zou brengen.
( Voor mij ligt de ideale bevolkingsomvang voor een nederlandje eerder in de buurt van de vijf miljoen. Dat zou ook zo goed zijn voor “het miljeu”.)
Hoe groot de sociale problemen zijn, die de massa-immigratie heeft veroorzaakt, is nu overduidelijk; Maar dat wordt door velen desondanks brutaal ontkend.
Blijkbaar hebben we toch iets van integratie nodig: Uit zelfbehoud; Zo U wilt “nationalisme”!
De ontkenners, met name de multikulties, schuiven de problemen door naar volgende generaties en maken die problemen daarmee nog veel groter dan ze al zijn.
Bij de afwijzing van minaretten spelen niet alleen traditionele, “nationalistische”, voorkeuren een rol.
Ook de verhoudingen in de wereld, met name de gedragingen van de politieke islam in zijn diverse gedaanten.
Terwijl in Afghanistan nederlandse militairen sneuvelen, doen we hier in Nederland, alsof alle moslims vreedzame integratie-lievende medeburgers zouden zijn.
Terwijl aan een kant bewust de islam gebruikt wordt om integratie tegen te gaan, buigen aan de andere de multikulties nederig voor Mekka en smeren iedere moslim stroop om de mond. Zolang aan moslims in Nederland, al of niet vanwege commerciële overwegingen, niet duidelijk wordt gemaakt, waar hun islam in strijd is met “onze” opvatting van beschaving, verandert er niets aan de islam in de wereld, en bijven de problemen in Nederland.
Laten we eindelijk de moslims in Nederland, en in de wereld, eens aanspreken op hun normen en waarden.
De strijd om minaretten kan een vervelend ankerpunt voor afleiding in de discussies worden.
Wees dan niet verbaasd als er lieden opstaan, zoals Wilders, die misbruik maken van de ontstane onlustgevoelens.
Dat smadelijk als “nationalisme” betitelen lost niets op en maakt de zaak alleen maar erger.
Hoogachtend
M.T.J. Smit
PS.
Als bijlage mijn poging om gevolg te geven aan de uitnodiging van de redactie van de nrc om te discussiëren over het zwitserse minaretten-verbod, maar die tot driemaal toe door de redactie werd weggecensureerd; om mij onbekende reden.
Voorzover ik aan “nederland” refereer, bedoel ik niet het Nederland van Balkenende, SGP of Wilders, maar een soort gemiddeld, min of meer humanistisch burgerschap.
Bijlage:
50 # marinus smit zegt:
(NB: Deze reactie moet nog worden beoordeeld)
dinsdag 1 december 2009, 23:48 uur
Enerzijds: Een minaret is een cultuuruiting als iedere andere; we hebben in Nederland ook romaanse en gotische gebouwen en torens.
Als een vreedzame gelovige zich met zo`n minaret wil uiten, wat moet ik daartegen hebben ?
Anderzijds: “de” islam is voor mij de meest verwerpelijke “godsdienst”, die ik ken.
Zolang ik geen ik geen “geiteneuker” mag zeggen, geen politieke cartoons mag publiceren tegen misdadige moslims, Mohammed niet mag vergelijken met Hitler of Holleder, een koran niet mag verscheuren, zolang moslimintellectuelen als Ramadan of Shadid hier middeleeuwse geluiden uiten, moslims andersdenkenden niet als lid van de/hun gemeenschap kunnen accepteren, malloten een proces tegen Wilders aanspannen en dreigen met de wraak van de hele islamitische wereld als hij door een nederlandse rechter nièt veroordeeld wordt, kan ik islam niet beschouwen als een acceptabele cultuuruiting._Een minaret geeft mij dan het idee van een wachttoren van een concentratiekamp.
Al die belerende lieden, die mij islam als een gewone “godsdienst” of levensbeschouwing onder mijn neus willen wrijven, weten niet waarover zij praten:_Maak eerst de islam vreedzaam, en je zult mij niet horen klagen over een minaretje meer of minder.
Ad 1. r. van brummelen zegt:” er is slechts 1 gevaarlijke godsdienst in nederland, die zijn religieuze regeltjes via wetten aan anderen kan opdringen: het christendom.”
: Dit is natuurlijk even grote onzin als beweren, dat ik veilig een leuke cartoon aan ene Mohammed mag wijden.
Ad 3. Rene Aarsman zegt:” Het is een uiting van een al langer sluimerend proces om van moslims tweederangs burgers te maken.”
: Zou het niet juist een poging kunnen zijn om van moslims doodgewone medeburgers te maken, die zich nederlandse gewoonten en denkwijzen kunnen eigen maken ?
Ad 8. c. van reijsen zegt:” helaas zijn de opdrachtgevers, hun achterban en hun geldschieters te conservatief om de bouw van een moskee volgens een dergelijk ontwerp aan te durven.”
: Dit voorbeeld illustreert mijn stelling, dat vele moslims nog geen gewone nederlandse medeburgers ( willen) zijn.
woensdag 2 december 2009, 18:01 uur
Elsbeth Etty’s column over nationalisme trilt van heilige verontwaardiging en ontzetting over de door dat nationalisme veroorzaakte rampen, maar de historische onderbouwing voor haar sombere overwegingen is erg eenzijdig en feitelijk onjuist. Zij omschrijft dat nationalisme als ‘aanhankelijkheid aan de natiestaat’ en stelt:
‘Er kan zich geen ramp voordoen of er blijkt onvermijdelijk een vorm van nationalisme in het spel te zijn…..Is er in de moderne geschiedenis een voorbeeld te vinden van een nationalisme dat niet is uitgemond in massamoord?’
Antwoord: ja, er zijn vele voorbeelden, van nationalisme dat groeide na het ontstaan van naties als Engeland en de Republiek der Verenigde Nederlanden, en in recenter tijd als Canada, Nieuw Zeeland, en vele Zuid-Amerikaanse naties na de dekolonisatie. De aanhankelijkheid van de bevolking aan die natiestaten heeft niet tot daardoor aangejaagde massamoorden geleid.
Nee, de voornaamste oorzaken van massamoorden in de (recente)historie zijn meedogenloze ideologieën en fanatieke religies, en die waren juist niet beperkt tot de natiestaat, integendeel. Het marxisme-leninisme, dat een wereldwijde (en geen nationalistische) totalitaire utopie najoeg, heeft de meeste slachtoffers in de geschiedenis gemaakt. De Sowjet Unie was zeker geen natiestaat en de door haar leiding begane moordpartijen en slachtingen onder de vele volken en etniciteiten waren niet geïnitieerd door nationalisme.
De meeste oorlogen vóór de twee wereldoorlogen werden uitgevochten wegens godsdienstige of dynastieke of economische redenen, niet wegens nationalistische motieven.
Zeker, nationalisme kan ontaarden, kan een politieke dimensie krijgen, zoals in de eerste Wereldoorlog. In de tweede Wereldoorlog was Hitlers westeuropees racisme, met de joodse en slavische bevolkingen als slachtoffers, veel prominenter dan nationalistische motieven.
Over Bolkestein gaat Etty beschamend kort door de bocht. In zijn essay over integratie van minderheden stelt hij niet dat ‘onze cultuur’ van een hogere orde is en dat de muziek van Beethoven beter is dan gamelanmuziek. Hij ‘geeft de voorkeur aan een strijkkwartet van Beethoven boven de Qawallimuziek van India, maar dat blijft een kwestie van smaak’. Verder stelt Bolkestein in dit essay dat een beschaving die de politieke beginselen als scheiding van kerk en staat,vrijheid van meningsuiting, verdraagzaamheid en non-discriminatie in ere houdt hoger staat dan een beschaving die dat niet doet.”
Bolkestein was dus in 1991 al de mening over het belang van universele waarden toegedaan die Etty nu zo hartstochtelijk verdedigt.
Tenslotte: zestig procent van de Nederlandse kiezers heeft zich in een referendum uitgesproken tegen het toenmalig concept van wat nu het verdrag van Lissabon is. Dat is juist, maar alle politicologen waren het er over eens dat aan deze uitslag nationaal-politieke factoren ten grondslag lagen naast een afwijzing van de gebrekkige voorlichting door de regering. Om deze stembusuitslag, zoals Etty, te duiden als een teken van gevaarlijk nationalisme, lijkt mij vele bruggen te ver.
Hoogachtend,
D.F.Rijkels, historicus
Van Bommellaan 22
2245 VN Wassenaar
donderdag 3 december 2009, 13:09 uur
Volkomen eens met Rijkels, hierboven. Aansluitend wil ik nog even ingaan op J.A.A. van Doorn, door mevrouw Etty geciteerd. Hoe ongenuanceerd zijn vooral sociologen op dit vlak! Nationalisme zou alleen maar ‘wantrouwen ten aanzien van alle religieuze, etnische en ideologische minderheden’ genereren. Hoeveel van dat alles heeft de viering van een nationale vechtjas als Michiel de Ruyter vorig jaar gegenereerd? Generlij, niet in het minst!En dan, hoeveel wantrouwen hebben negentiende eeuwse nationalistische (als mislukt te boek staand wegens gebrek aan belangstelling bij ‘het volk’) projecten gegenereerd, tegenover in Nederland wonende Belgen, Engelsen en Fransen? Nee, waarde sociologen, het waren de zuilen, de godsdienten en ideologieën, die alle beschikbare wantrouwen voor zichzelf opeisden en hem institutionaliseerden, in die jaren en de daarop volgende. Vijandschap was er, weet ik uit mijn eigen jeugdjaren, tussen kinderen tegenover buurtgenoten onderweg naar school, vanwege de partijen van de ouders, niet vanwege je Nederlandersschap. Concrete en dichtbije voorbeelden ontbreken steeds, ook bij historici, zodra het erom gaat het nationalisme aan de kaak te stellen. Vreemd. Wel telkenmale dat onpersoonlijke en slecht taxeerbare ‘nationalisme’ aanvallen, maar de religies en ideologieën niet? Het zou op zich de moeite van een studie waard zijn.
donderdag 3 december 2009, 14:46 uur
Geachte Mevrouw Etty ,
ik lees uw columns zelden of nooit , toevallig die van 1 – 12 – 2009 wel. Mevrouw , u hanteert allerlei begrippen als nationalisme en universele waarden. Ik hoop dat voor u deze containerbegrippen een nauw omschreven inhoud hebben , dit schrijvende terwijl ik vermoed dat u last heeft van een gebrekkige aanleg op dat gebied. Het wegzetten door u van de miljoenen tegen-stemmers tijdens de EU verkiezing vond ik heel erg grappig, Sinterklaas kijkt in de hoofdjes van de kinderen en mevrouw Etty in de kopjes van de nee-stemmers. Harde feiten mevrouw Etty, dáár koop ik wat voor.
donderdag 3 december 2009, 15:14 uur
Beste Elsbeth,
Met een groot deel van je column: “Nationalisme is een naijverige God” kan ik het hartgrondig eens zijn.
Wanneer je echter een nee-stem in het Europa-referendum gelijkstelt aan een stem tegen de bouw van minaretten ga je te kort door de bocht.
Er waren destijds voldoende redenen om vanwege de neo-liberale koers in Europa of de verplichtingen
tegenover de Navo in het referendum nee te stemmen.
Ik wens niet dat dit afgedaan wordt als een stem tegen Europese eenwording en ik wil zeker niet op één
hoop gegooid worden met mensen, die een verbod op minarettenbouw voorstaan.
Overigens,was je steun voor de Irak-oorlog destijds
geen steun voor het Amerikaanse nationalisme?
Groetend,
Bob de Wilde
Leeuwenwerf 11
1018 JW – Amsterdam
donderdag 3 december 2009, 15:55 uur
Israël was altijd een stamstaat
“Het meest schrijnende voorbeeld” van de ontaarding die nationalisme teweegbrengt is volgens Elsbeth Etty “Israël, als staat gesticht op grond van humanistische en democratische beginselen”.
Heeft Israël ooit die fraaie principes gehad? Al in de stichtingsjaren bepaalde de Wet op de Terugkeer (5 juli 1950) dat slechts kinderen van een Joodse moeder recht hebben op het burgerschap. Bij het betreden van het Beloofde Land treedt dit recht direct in werking. Het Joods-zijn wordt dus bepaald door het beginsel van afstamming, waarbij de religie het doorslaggevende element is. Ten overvloede heeft het Israëlische Hooggerechtshof in 1999 uitgesproken dat Joden of afstammelingen van Joden die niet de Joodse religie praktiseren geen recht op de Israëlische nationaliteit hebben.
In het geval van Israël is dus geen sprake van een afglijden naar virulent tribalisme, maar van een trouw aan de onhumanistische en ondemocratische beginselen waarop de staat Israël is gebaseerd.
Anton van Hooff
Nijmegen
donderdag 3 december 2009, 16:27 uur
Hoe temmen we de nationalistische geest?
In haar column over nationalisme zegt Elsbeth Etty dat natiestaten door hun na-ijverige karakter (gemakkelijk) kunnen afglijden naar wantrouwen ten aanzien van minderheden en naar racisme. Ze vraagt zich af hoe de Europese beschaving de nationalistische geest in de fles kan krijgen. Etty gebruikt in haar analyse de twee begrippen integratie en eigenheid (of integriteit). Ik denk dat alleen een dynamische balans tussen integratie en integriteit, tussen zelftranscenderende en zelfassertieve tendensen, ons verder kan helpen. Voor vredelievende en krachtige natiestaten zijn een krachtig integrerend vermogen én culturele integriteit van alle samenstellende groepen nodig. De eenheid van een natiestaat is niet afhankelijk van gelijkheid maar van het integrerend vermogen. Zoals een hoogontwikkeld individu met een sterke identiteit geen bedreiging ziet in andersdenkenden, zo ziet een sterke natiestaat geen (denkbeeldige) interne en externe vijanden. Zwakke individuen en natiestaten voelen zich snel bedreigd en gaan hun eigenheid gemakkelijk bovenmatig benadrukken. Ook synergetsiche samenwerking binnen de Europese Unie vereist internationale integratie én nationale integriteit. Volgens wijzen in westerse en oosterse culturen kan het divergerende probleem van een gelijktijdige realisatie van eenheid én verscheidenheid alleen op hogere niveaus van bewustzijn ‘geleefd’ worden. Een synthese van zelftranscenderende en zelfassertieve tendensen vereist bewustzijnsontwikkeling. Het transcenderen van zulke paradoxen, resulterend in een synthese van tegenpolen, vraagt dus om effectieve technieken voor bewustzijnsontwikkeling. Het vraagt om ervaringsspiritualiteit, maar die wordt lang niet altijd in de geïnstitutionaliseerde religies gevonden.
Toon van Eijk, Wageningen.
donderdag 3 december 2009, 18:36 uur
Dat ik indertijd tegen het Lissabonverdrag stemde was niet omdat ik tegen Europa was, net als vele anderen, maar tegen de manier waarop de regering ons dit probeerde op te dringen zonder de bevolking duidelijk over de zaken te informeren.
En Israël is, anders dan u zegt niet “als staat gesticht op grond van humanistische en democratische beginselen”, maar op van een ander volk geroofde grond, waarna dit volk etnisch gezuiverd werd en de mensen die niet zijn gevlucht of vermoord, worden nu al zo’n zestig jaar als tweederangs burgers behandeld. Het virulente tribalisme dat u noemt was in de kiem aanwezig en later bv. voor Hannah Arendt reden om haar contacten met de zionisten te beëindigen.
donderdag 3 december 2009, 20:50 uur
Geachte mevrouw Etty ,
Uw verheffing van nationalisme (gehanteerd als feitelijke corebusiness van een staat ) tot na-ijverige God is een waardige daad , temeer daar een appèl op het belang van het nationalisme veelal bezwerende krachten bezit /uitdraagt ..
Nationalisme in engere zin ,( zoals meestal het geval met ismen ) , feitelijk als algemene ,generieke pleitbezorger ic propaganda is o.a. een zelfdragend argument dat voor een groot deel van de Natie ,wanneer gehanteerd, geen nadere objectieve onderbouwing behoeft voor welke toepassing dan ook,soort van wachtwoord , en derhalve een bij uitstek geschikte marketingtool , “ absolutely free , at no charge , for any (political) application “……….. met het impliciete bonusvoordeel de onrechtmatige ( “best wel klip&klaar logische “) veroordeling dat wie niet voor is ,is tegen …
Het lijkt dan in veel gevallen een 20/21ste eeuw substituut voor de 12de eeuwse “God wil het “ –mantra van de Europese Kruisridders ..when innovating, initiating and introducing Holy Wars outside of Europe …
Grote van Dale ( L/R –links/rechts / m/v ) als Normsteller van Nederlandse woorden en haar betekenissen is duidelijk en biedt daardoor tevens de mogelijkheid voor eenieder te kiezen voorkeur ….i.c. wat herkenbaar van toepassing lijkt ..
Nationalisme :
1 • voorliefde voor het nationale, het eigen volk, het eigen land e.d.
1 a (in ’t bijzonder) streven om al wat als nationaal beschouwd wordt te bevorderen en te accentueren, gepaard met een zekere afkeer voor het vreemde
1 a zwart nationalisme
beweging onder de negerbevolking van Amerika waarbij de nadruk op de specifieke identiteit van de neger wordt gelegd
2 • streven naar nationale zelfstandigheid
3 • in extreme vorm de verabsolutering van de eigen natie, het eigen volk
vrijdag 4 december 2009, 10:16 uur
Elsbeth Etty heeft grotendeels gelijk.
In de vorige eeuw is allerlei nationalisme dodelijk geweest. Kijk naar Nazi-duitsland, Turkije en de Grieken, Armenen en Koerden, Servie. Israel is een voorbeeld van het doorwoekeren van het nationalisme in de 21e eeuw.
Etty’s laatste opmerking waarin tegenstanders van de Europese grondwet gelijk worden gesteld aan gevaarlijke nationalisten vind ik echter dubieus. Volgens mij stemden veel mensen tegen omdat ze zich zorgen maakten dat veel banen zouden kunnen verdwijnen naar die landen. Als academisch geschoolde hoef je je daar meestal niet druk over te maken, maar veel anderen doen dat wel.
vrijdag 4 december 2009, 12:03 uur
Ik probeer het nog een keer.
Elsbeth Etty draaft, zoals wel vaker, wel een beetje door, maar misschien mag dat in een column. Nationalisme is een verschijningsvorm van het algemene verschijnsel dat verreweg de meeste mensen zich het best thuis en op hun gemak voelen bij anderen met wie ze zoveel mogelijk kenmerken gemeen hebben. Dat kan zijn waar ze vandaan komen, welke taal ze spreken, hoe ze eruit zien, hoe ze zich kleden, wat ze gewoonlijk eten, wat hun overtuigingen zijn, waarvoor ze belangstelling hebben, hoe ze zijn opgevoed, welke muziek ze mooi vinden en ga zo maar door. Mensen zullen, als ze kunnen kiezen, altijd een voorkeur aan de dag leggen voor het eigene boven het vreemde. Het spreekt ook vanzelf dat de dragers van een zelfbewuste cultuur die cultuur verheven achten boven andere culturen. Algemeen cultuurrelativisme is buitengewoon onnatuurlijk. Dat staat geheel los van algemeen geldende ethische en andere normen en waarheden in de zin van Kant. Mijn partijdigheid brengt niet noodzakelijkerwijs mee dat ik de anderen dood of weg wil hebben. Niet alle supporters zijn hooligans, integendeel: de meeste zijn gewoon sportliefhebbers.
vrijdag 4 december 2009, 19:41 uur
Op HVV staat een meer dan uitstekende reactie, verder niets aan toe te vogen:
http://www.hetvrijevolk.com/index.php?pagina=9997
vrijdag 4 december 2009, 21:33 uur
Ehm, mijnheer Rijkels probeert iets te weerleggen, maar doet dat niet in naam van de oorspronkelijke inwoners van landen die vrijwel zijn weggevaagd door nationalisten die in den vreemde zonodig hun nationalisme moesten botvieren, vrees ik.
De ontkenning van andermans rechten in den vreemde waar men bezetter is cq. kolonist, en het opleggen van eigen nationale waarden en gebruiken valt net zo hard onder nationalisme als dat gebeurt in het moederland.
Dus nee: mw Etty’s verzuchting is wel degelijk terecht.
En dat referendum: hoewel ik ten volle deze gedachte onderschrijf heb ik ook een ‘nee’ laten horen: als proteststem tegen een eng mannetje genaamd JP Balkenende.
zondag 6 december 2009, 10:01 uur
Een onverbiddelijke keuze tussen Beethoven of gamelan hoeft gelukkig niemand te maken, met een pistool op de slaap of een machinegeweer op de borst. Muzikale voorkeuren zijn volkomen vrij. Of niet soms?
Als kind was ik in elk geval buitengewoon blij dat er, behalve door de Duitsers-Oostenrijkers Bach, Mozart en Beethoven, ook door de Rus Stravinsky en de Hongaar Bartok muziek was gecomponeerd. De wereld gaat stap voor stap open. Gradus ad Parnassum, omhoog naar de hoogste toppen van de muziek. Wat een variatie in melodie, klankkleur, ritme. De mogelijkheden zijn onbeperkt. Iedereen overal ter wereld kan elke muziek begrijpen. Toch?
Gamelan – eindeloos voortkabbelende en variërende zang, xylofoons, percussie, dans – aanschouwde en onderging ik van jongs af aan, ergens in Den Haag of in de grote witte hal van het Amsterdamse Tropenmuseum.
Een van de eerste grammofoonplaten die mijn vader in huis haalde heette ‘Yugoslavian Rhapsody’, een vermaarde LP waaraan alle etnische groepen van het toen nog zo voorbeeldig pluriforme land – ‘communisme met een menselijk gezicht’ – van kameraad Tito een onweerstaanbare bijdrage leverde: we dansten op deze muziek door de kamer, onder het uiten van niet of nauwelijks begrepen Slavische teksten.
Ter zake. Opmerkelijk is natuurlijk dat veel introducties tot de muziekgeschiedenis zich nog altijd beperken tot de ‘Westerse Muziek’ en alle ontwikkelingen van buiten Europa slechts marginaal of indirect behandelen. Zo leren we dat de Franse componist Debussy op de wereldtentoonstelling te Parijs in 1889 onder de indruk raakte van de Javaanse gamelan en dat Amerikaanse ‘minimalisten’ zich in de jaren 1960 o.a. lieten inspireren door de ‘subtiele eenvoud’ van Indiase en Indonesische muziek: ‘De kalme, repetitieve, meditatieve en vervoerende muziek van de Javaanse en Balinese gamelan bood componisten een model van complexe structuren dat was gebaseerd op de herhaling van simpele patronen van ritmische en melodische motiefjes.’
Een eventuele relatie, oorzakelijk of anderszins, tussen gamelan en de sharia lijkt me dubieus. Laten we vooral niet alles van buiten Europa over dezelfde kam scheren, in positieve dan wel negatieve zin.
Er bestaat een interessante dubbel-cd waarop geschoolde solisten en kleine ensembles hun hoogst individuele Allah toezingen op eeuwenoude melodieën en ritmes: ‘Echos du paradis. Sufi Soul.’ De uitvoerders lijken zo op het eerste gehoor geen bloeddorstige of oververhitte fatsoensrakkers die graag overspelige vrouwen stenigen, ongelovigen de les lezen, afvalligen de hals doorsnijden of homo’s van Zwitserse minaretten afgooien. Maar je weet natuurlijk nooit.
Zoals bekend behoort het jammer genoeg tot de menselijke mogelijkheden om zielsveel van muziek te houden en toch een loopbaan als (massa)moordenaar te volbrengen.
zondag 6 december 2009, 21:35 uur
Ik heb indertijd voor gestemd maar ik bedank Etty hartelijk voor het beledigen van vele van mijn vrienden die tegen hebben gestemd om voor hen en ook voor mij moverende redenen. Bah!
dinsdag 8 december 2009, 13:19 uur
Nationalisme als vanzelfsprekendheid
Mevrouw Etty debiteert een wel erg perverse opvatting van nationalisme. En dat terwijl nationalisme een grote vanzelfsprekendheid is. Zo vanzelfsprekend dat sommigen het bestaan ervan over het hoofd zien. Nationalisme betekent niet meer en niet minder dan het erkennen van de staat. Het koninkrijk is daarop gebaseerd, maar ook de parlementaire democratie, de rechtstaat en de pacificeerde samenleving. Zelfs supranationale organisaties zoals de EU, de NAVO en de VN zijn gebaseerd op de erkenning van de natie. En mevrouw Etty wil dat allemaal omver kegelen? Mevrouw Etty ontketent liever een wereldrevolutie à la Marx voor wie de natiestaat bourgeois en dus passé is? Het is maar voor welke hel je kiest. Mevrouw Etty.
donderdag 10 december 2009, 10:34 uur
Allerlei nationalistische sentimenten.
Nationalisme is strikt genomen geen eenduidige of zelfs maar een volledige wereldbeschouwing. Heden ten dage gaat het om waarden waarin de nadruk wordt gelegd op belangrijke actuele kwesties. Volgens Potgieter is de negentiende eeuw, vooral vanuit de literatuur, de geschiedenis ingegaan als de eeuw van ‘slome slaperigheid en de welvoldane zelfgenoegzaamheid.’
Nationalisme kan volgens Elsbeth Etty geen genetische aandoening van de mens zijn. Het behoort niet tot de menselijke natuur, het kreeg pas concreet vorm in de natiestaten van de negentiende eeuw. De natiestaat van de negentiende eeuw heeft veel kenmerken van een godsdienst. De welvoldane zelfgenoegzaamheid van Potgieter, nationalisme dus, werd volgens sommige historici een kwestie van taal en cultuur en religie. En heden ten dage mede, een kwestie van ‘klimaat.’
M. Heirman (2006) verhaalt dat staten al vijfduizend jaar oud zijn. Wat recenter: twee voorbeelden. In de vijftiende en zeventiende eeuw waren het culturele overwegingen, ter verdediging van hun eigen tradities en gewoonten, die China en Japan respectievelijk in 1433 en 1614 het zelf gekozen isolement oplegden.
Met de vrede van Westfalen kwam een einde aan de godsdienstoorlogen in Europa. In zekere zin betekende dit ook een hervatting van de staatsvorming. Omstreeks 1650 werd de Hollandse christelijke, genetische en ‘nationalistische’ toon reeds gezet: Het was de bedoeling dat de interculturele Republiek blank bleef.
Wat we tot ver in de twintigste eeuw als fanatiek nationalistische en etnische factoren, in de Nederlandse politiek tegen komen: ‘[…] zestig jaar geleden werd hier nog een strijd van allen (blank) tegen allen (bruin) gevoerd.’ (Elsbeth Etty) Inderdaad zestig jaar geleden werd hier nog een strijd geleverd met vele plaatsvervangers van ‘na-ijverige goden’ op de voorgrond, om het recht van Nederlanders om zich vrij op het grondgebied van het vaderland te vestigen. Het vormde de aanleiding tot het tot uiting brengen van allerlei nationalistische sentimenten.
vrijdag 11 december 2009, 11:01 uur
Sufi (Soefi) Soul: Op het eerste gehoor geen bloeddorstige of oververhitte fatsoensrakkers.(22)
Met de kris op de borst.
Erlijkt een enorme vooruitgang geboekt, na het vertek van de Nederlanders uit Indonsesië. De slavernij is afgeschaft, in gevangenissen wordt niet meer (zoveel) gemarteld, vrouwen hebben gelijke rechten gekregen.
‘[...] met het oog op de immigratie van moslims’ (Elsbeth Etty) naar onze voormalige kolonie, de volgende korte schets.
Religieuzen zoals die van de soefi-orden, introduceerden mystieke contemplatieve methoden in de zogenaamde islam om bijvoorbeeld in de Indische Archipel hun stempel te drukken. Hierin ligt opgesloten dat de soefi-orden een onderdeel zijn van een missionaire godsdienst. Deze mystieke orden ‘doen’ aan zending en willen hun godsdienstig bewegen, o.a door dans, gezang en het maken van muziek, propageren. Met de overtuiging dat hun boodschap aanspraak maakt op universele geldigheid. Met ‘sterk ’gewijzigde leerstellingen met name afkomstig uit India en Perzië naast leerstellingen afkomstig uit de traditionele islamlanden wisten deze religieuzen (wali’s: ‘heilige’ brengers van de islam) met onder andere ‘wonder’ en of tantrisch-mystiek, moord en muziek mijn geboorteland ‘religieus’ te veroveren. Seh Lemah Abang, een wali die op mijn geboorte-eiland Java actief was, werd onder hoogst individueel Allah toezingen op ‘eeuwenoude melodieën en ritmes’ tot de brandstapel veroordeeld door zijn mede-wali’s.
Het leerboek der Indische Cultuurgeschiedenis deel III: De islam en zijn komst in den Archipel door dr. W.F. Stutterheim (1935) gaf mijn ouders en de vader van Elsbeth Etty op de Algemene Middelbare School op Java een beeld van deze oververhitte en onderkoelde fatsoensrakkers. De wali’s hanteerden hedendaagse marketingtechnieken en scoorden allereerst in het hoogste segment (aan de vorstelijke hoven) en zongen hoogst individueel Allah toe op eeuwenoude melodieën en ritmes. Ze brachten een zogenaamde nieuwe leer die niet veel meer was dan een wat gewijzigde vorm van het al aanwezige ‘geloven’ van de gewone man op Java. Dezelfde hindoeïstische pantheïstische speculaties, dezelfde bovennatuurlijke krachten, dezelfde sjamanistische techniek ter verlossing van de ziel vond men in de sterk gewijzigde leerstellingen van de soefi-beweging van die dagen. Kortom het stond volgens dr. Stutterheim (helaas omgebracht in een Japans concentratiekamp, in een andere heilige oorlog:shinto/zenboeddhistisch) bol van, je weet natuurlijk altijd, ‘geheimzinnigheid en onbegrijpelijkheid voor de leek’ en ‘de reinste tooverij.’ Ik blijf dr. Stutterheim citeren: ‘is speciaal in den Indonesischen Archipel bijzonder verbreid en verlaagt het gebruik van heilige Koranspreuken (ook te horen in de hofgamelan. Zie: The power of prophecy. Peter Carey. 2007) en betekenisvolle mystieke schema’s tot het domste bijgeloof en de grofste bespotting van hun oorsprong.’
N. Smart (1999) bericht me dat twee politieke actieve soefi-orden de Snusiyah en de Qadiriyah, een rol speelden in het organiseren van antikoloniale bewegingen. Zowel gamelan als Beethoven lijken me aangewend te zijn geworden in de domste bijgeloven.
vrijdag 11 december 2009, 14:11 uur
Plaagstootjes als een minaretten verbod in Zwitserland vind ik als uiting van nationalisme best wel te tolereren. Bleef het nationalisme zich maar op dat niveau concentreren. Het bij referenda vaststellen van grenzen aan wat medeburgers van elkaar wensen of niet wensen, of van elkaar verlangen. Dus ook de religie gerelateerde inbegrepen. En het liefst ook die van milieu en economie gerelateerde uitingen en verlangens. Dat is een ding. Twee is als in ons land uitingen van bimbofeminisme en machonationalisme taferelen als in augustus j.l. op het Hoek van Hollandse strand veroorzaken. Gaan we daarover ook een referendum houden? Of over de bonuscultuur bij de banken? Of over de graaicultuur bij bedrijven en semioverheid?
Of over dichterbij in de buurten en de wijken waar de nationalistische(cultuur)uitingen treiter en verwijt-er (agitprop) vormen aannemen die toch zeer ongewenst zijn? Het is toch zeer ongewenst dat elke culturele en of religieuze hoedanigheid en of etniciteit wordt verpolitiekt. Daarin zit hem het gevaar van die nationalistische geest uit de fles.Die geest er weer in krijgen is de politiek en het samenleven van elkaar te scheiden. Daar is geen alchemie voor nodig. De geest er weer in de fles krijgen is die geest aan de inhoud te binden, op buurt, wijk en gemeente niveau. Als nu maar bestuurders en politieke leiders en media eens geen propagandistische misbruik maakten om hun partijtje te propageren.
Ben het dus helemaal met u eens tot en met het tegen Europa stemmen bij referendum (…), maar zie dat dus beslist niet als een (in uw woorden) uitdrukking van dezelfde nationalistische ideologie die in Zwitserland een meerderheid op de been bracht tegen de bouw van minaretten.
De geest weer in de fles krijgen is de ‘agitprop’ ontmaskeren en met elkaar praten op de plek en plaats waar het probleem is met de mensen die het veroorzaken.
Naijverig treiteren en verwijteren, agitatie propaganda bedrijven, zijn in mijn ogen steeds dezelfde basisingrediënten van nationalisme, waar elke nieuwe ramp mee wordt (voor)bereidt.
zaterdag 12 december 2009, 19:14 uur
De uiteenzettîng van mevrouw Etty stelt interessante vragen, maar haar antwoorden houden onvoldoende rekening met de ware omvang van het probleem. In Langhental, waar de minarettendiscussie begonnen is, staat een mooie helwitte Sikh-tempel met een koepel en een gouden spits daarop. Dat lijkt nauwelijks een probleem gesteld te hebben. Eerder dan een afkeer voor het vreemde op zichzelf, speelt in verband met de minaret vooral de perceptie, (a) dat de islam een proselytisch karakter heeft (gericht op expansie; (b) dat de islam een godsdienst is die sterk in het gehele maatschappelijk leven ingrijpt bvb. via de shariah; (c) dat de Organisation of Islamic States, die nu 56 landen met een moslimmeerderheid omvat, in 1990 in de Caïro Declaration, de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens ondergeschikt maakte aan de shariah.
Misschien verklaren deze gegevens beter dan de verwijzing naar nationalisme, waarom een tempel van de Sikhs, die geen expansie nastreven, gemakkelijker wordt aanvaard.
maandag 14 december 2009, 13:04 uur
Een terecht gegeven.(28)
Fatima Mernisissi (en Etienne Vermeersch-28-!) in haar boek “Islam en democratie” lijkt voor ons allen een bijdrage te leveren en een relevant onderscheid te raken. “Het Handvest van de Verenigde Naties is een wetstekst die kracht van wet heeft in het territorium van alle moslimstaten, die lid zijn van de Verenigde Naties en dit Handvest hebben ondertekend [...] en stelt zich boven al die lokale wetten en het is het ideaalbeeld dat al die lokale wetten moet hervormen. Door het opstellen van de mensenrechten-verklaring van Cairo 1990 hebben de islamitische landen afstand genomen van de universele mensenrechten-verklaring van 1948. Op het oog lijken beide verklaringen op elkaar, maar in die van Cairo staat steeds mits niet in strijd met sharia en sharia is leidend, plus een paragraaf dat bekering van moslim tot niet moslim verboden is.” Wanneer wij spreken over nationalisme is een erg na-ijverige God en een mogelijke conflict tussen de islam en de democratie, “hebben wij het in feite over een wetsconflict, want als de brontekst voor de islam de koran is, dan is die voor de democratie heel pragmatisch het Handvest van de Verenigde Naties, die bovenal een ‘superwet’ is. De meerderheid van de moslimlanden heeft dit Handvest ondertekend en zij vallen daardoor dus onder twee tegenstrijdige wetten: de ene wet belooft de burgers vrijheid van denken en de andere, de sharia, veroordeelt dit juist, tenminste in haar officiële interpretatie, die draait om taa, gehoorzaamheid.”
woensdag 23 december 2009, 17:15 uur
Een interessant artikel over relevante problematiek. Hieronder een kritische beschouwing
Mijns inziens zijn zowel nationalisme als anti-nationalisme een soort evolutionaire strategie om het hoofd boven water te houden. In zekere zin is de natie het verlengstuk van de familie (niet voor niets afgeleid van geboorte). Een soort aangeboren drijfveer om het eigene te beschermen lijkt mij reeel en zelfs essentieel om uberhaupt te kunnen (voort)bestaan.
Anti-nationalisme kan daarentegen een zeer doeltreffende zijn om groepen mensen te onderdrukken (veel meer nog dan nationalisme). Een blik op de geschiedenis leert al gauw dat een (gematigde vorm, met minder universalistische aspiraties, van) nationalisme vaker tot ‘vrijheid’ en souvereiniteit leidt dan louter socialisme. Zonder veel moeite zou je ook het westers-kosmopolitisch anti-nationalisme als een erfenis uit een koloniaal verleden (met een racistisch tintje; de goede blanke westerse universalist vs. de gekleurde nationalist) kunnen zien. Nationalistische aspiraties van de gekoloniseerden dienen de kop ingedrukt te worden om de eigen macht veilig te stellen.
Minderheden ogen mij meestal nationalistischer/etnocentrischer dan meerderheden. Echter met het oog op het eigenbelang (het voortbestaan van de groep of het in stand houden van een voor hen gunstige machtverdeling) zullen ze nationalisme bij de meerderheid willen voorkomen, met bijbehorende antinationalistische liberale retoriek.
Dit is echter geen universalistisch anti-nationalisme maar gewoonweg etnocentrisch opportunisme (vgl Engelsen in India, Ierland etc; Nederlanders in Indonesie).
Wat betreft nationalisme zou ik een onderscheid willen maken tussen ‘extravert’ (agressief) nationalisme en ‘introvert’ (defensief) nationalisme. Het is er op gericht de eigen waarden naar buiten te exporteren (en dus aan anderen op te leggen). Het ander is een streven naar souvereiniteit voor de eigen groep in een specifiek gebied. Groep 1 zal altijd conflicten hebben met andere naties (tenzij deze allemaal makke schapen zijn en zich laten onderdrukk/beschaven) met andere naties. Groep 2 alleen wanneer die andere naties hun waarden opdringen aan groep 2.
Universalistische aspiraties (wo die van Etty) zijn van de eerste agressieve soort, daar zij exclusiviteit en geldigheid buiten de ‘eigen kring’ pretendeert. De openingszin
‘In een sombere bui vraag ik me wel eens af of het nationalisme onuitroeibaar is’ getuigt sterk van een idee dat de eigen moraal beter is dan die van de ander (de nationalist), en een wil om dat andere uit te roeien. En dat allemaal onder de schone schijn van universele moraal etc.. Nederland stemde ‘tegen Europa’, daar kun je het mee (on)eens zijn. Etty’s commentaar riekt echter wel wat naar kolonialisme. De Europese beschaving trachte ook in de voormalige kolonieen de nationalistische geest in de fles te houden.
Vrijwel alle universalistische aspiraties zijn eigenlijk maar schijn. Daadwerkelijk universalisme leidt of tot een soort nationalisme van de tweede soort (mijn moraal hier, jouw moraal daar) of tot zelfvernietiging, weggeconcurreerd door agressievere expansieve entiteiten. Dat deze laatsten zichzelf vaak als universalistisch beschouwen, maakt ze dat nog niet.
Welke vorm van (schijn)universalisme heeft niet tot massamoorden en onderdrukking geleid?
zaterdag 26 december 2009, 02:37 uur
De neiging om als ondertitel te vermelden: “Nationalisme is één van de begeerlijke gouden kalveren ter plaatsing tussen de oren van volgelingen om grotere macht over hen te verkrijgen” doet vermoeden dat ik het met de strekking van je artikel eens ben.
a.zecha