Aan het slot van zijn monumentale geschiedschrijving van Nederland in de Tweede Wereldoorlog constateerde dr. L. de Jong eind jaren 80 dat de „smartelijke, maar tegelijk ook normgevende” herinneringen aan de Duitse bezetting in de twintigste eeuw levend waren gebleven. „Hoe en hoelang zij op de Nederlandse samenleving zullen inwerken, weet niemand”, voegde hij daaraan toe. „Latere generaties zullen aan de jaren 1939-1945 vragen stellen die wij thans niet eens kunnen bevroeden.”

Zondag wordt het laatste deel uitgezonden van de televisieserie De Oorlog van de NPS. De naoorlogse generatie onderzoekers en televisiemakers die de serie vervaardigde (onder eindredactie van Ad van Liempt en sober gepresenteerd door Rob Trip) heeft andere accenten gelegd dan De Jong in zijn beroemde serie De Bezetting uit de jaren 60. Maar de ‘normgevende herinneringen’ zijn onaantastbaar gebleken. Het ‘finale’ oordeel van De Jong (hem is nogal eens zwart-witdenken verweten) luidde dat het algemene beeld in Nederland niet afweek van dat in andere bezette landen: „In elk land is gecollaboreerd, in elk land is verzet geboden, in elk land is er een relatief kleine illegaliteit geweest.” Dit beeld is volledig in stand gebleven.

Lees verder »

In een sombere bui vraag ik me wel eens af of het nationalisme onuitroeibaar is, of het niet bij de mensen is ‘ingeschapen’. Er kan zich geen door mensen veroorzaakte ramp voordoen, of er blijkt een vorm van nationalisme in het spel te zijn, dat schijnt onvermijdelijk. Na de aanslag op de spoorweg tussen Moskou en Sint-Petersburg was de vraag of hier nationalisten (Tsjetsjenen) dan wel ultranationalisten (Russen) aan de gang waren geweest. Van welk etiket terroristen en elkaar bestrijdende takken van geheime diensten zich ook bedienen, er staat altijd ‘nationalisme’ op. Of ultranationalisme. Is er in de moderne geschiedenis een voorbeeld te vinden van een nationalisme dat niet is uitgemond in massamoord?

Lees verder »