Dwaalsporen en Saban B.
‘Ze was jong”, zei Wallander, „met zwart haar en een donkere huid. Ze had een geel windjack aan. Een spijkerbroek, geloof ik. Wat ze aan haar voeten had, weet ik niet. En ze was bang.”
„Waar was ze bang voor?” vroeg Martinson.
Wallander dacht na alvorens antwoord te geven.
„Ze was bang voor mij”, zei hij toen. „Ik weet het niet helemaal zeker, maar toen ik riep dat ik van de politie was en dat ze moest blijven staan, werd ze volgens mij nog banger dan eerst.”
Deze dialoog komt uit Henning Mankells thriller Dwaalsporen. Inspecteur Wallander is geconfronteerd met de gruwelijke zelfverbranding van een slachtoffer van mensenhandel. Veel later in het boek vinden hij en zijn collega’s geknevelde medeslachtoffers. „De kamer was groot. Er waren geen ramen. Er stonden een stuk of wat bedden en achter een schot was een toilet. Een koelkast, glazen, kopjes, een paar thermoskannen. In een hoek van het vertrek zaten vier jonge meisjes. Ze waren angstig weggedoken voor de schoten en klampten zich aan elkaar vast. Minstens twee van hen deden Wallander aan het meisje denken dat hij op twintig meter afstand had gezien, vlak voordat zij zichzelf in brand stak.”
De televisiebewerking van de Zweedse thriller was vorige week woensdag op Nederland 1, alsof de duivel ermee speelde, ingebed tussen nieuws en discussie over de ontsnapping van Saban B., een beruchte mensenhandelaar van wie de voorlopige hechtenis voor een week was geschorst door het gerechtshof in Arnhem. Facts follow fiction? De thriller Dwaalsporen gaat over eigenrichting. Maar meer nog over de existentiële crisis waar politieman Wallander in belandt als hij merkt dat de slachtoffers van mensensmokkel niet zonder reden doodsbang voor hem zijn. In de roman zijn een voormalige topman van de zedenpolitie en een oud-minister van Justitie betrokken bij het misbruik van de verhandelde vrouwen.
Nee, een vergelijkbaar verband is er in de Nederlandse realiteit niet. Niets wijst op een Wallanderachtig complot bij de vlucht van Saban B. De associatie zit hem in de angst van de slachtoffers die vaak niet willen, kunnen of durven samenwerken met politie en justitie, uit vrees dat het doen van aangifte en het optreden als getuige hen eerder kwetsbaarder maakt dan bescherming en veiligheid biedt.
We moeten ervan uitgaan dat iedereen in de strafrechtelijke keten beseft dat bij de vervolging en berechting van vrouwenmishandeling uiterste omzichtigheid en zorgvuldigheid zijn vereist. De verdwijning van Saban B. heeft niemand onberoerd gelaten. Het zwartepieten tussen het Openbaar Ministerie en het Gerechtshof Arnhem over wie meer of minder fouten maakte in de aanloop naar het tegen elk rechtsgevoel indruisende besluit B. tijdelijk los te laten, draagt niet bij tot vermindering van het wantrouwen en onbegrip.
De rechterlijke macht kan niet omgaan met kritiek. Het is blijkbaar te moeilijk fouten toe te geven. Dit is niet alleen ernstig met het oog op de maatschappelijke geschoktheid over deze zaak, maar leidt ook tot een verdere ondergraving van het vertrouwen in de rechtsgang. Britta Böhler, advocate en Eerste Kamerlid namens GroenLinks, heeft bij Pauw & Witteman een poging gedaan de volkswoede te bezweren met rechtstatelijke argumenten. Ik ben voor dit type argumenten altijd vatbaar. Politiek, media en publieke opinie moeten niet op de stoel van de rechter gaan zitten. De rechter mag niet voorbij gaan aan de belangen van een verdachte. Ook dat spreekt vanzelf. Maar als Böhler op deze juiste grondslag tot de conclusie komt dat er geen feitelijke aanwijzing is dat de rechters die B. lieten lopen een fout hebben gemaakt of hebben zitten slapen, verklaart zij kritiek op de rechterlijke macht simpelweg buiten de orde. Dat draagt niet bij aan herstel van het geschokte vertrouwen.
Ybo Buruma, strafrechtgeleerde en zelf plaatsvervangend raadsheer bij het Hof in Arnhem, betoogde in Trouw dat de rechters na het binnenkomen van informatie bij de politie over vluchtplannen van B. niet meer konden terugkomen op hun eerdere beslissing diens voorlopige hechtenis te schorsen. Anders zouden zij mogelijk „een farce van de rechtszekerheid hebben gemaakt”. Ook Buruma doet het zo voorkomen alsof er geen andere beslissing mogelijk was. Dat blijkt nergens uit.
President Corstens van de Hoge Raad zei in juni bij de aanvaarding van zijn ambt dat de rechter nu eenmaal soms geroepen is tot beslissingen die groepen in de samenleving of politici niet bevallen. „Dat zal hem tot extra zorgvuldige motivering en verantwoording aansporen”, voegde hij eraan toe. Maar waar is de zorgvuldige motivering en verantwoording in deze zaak? Als in een beslissing geen rechtvaardigheid valt te ontdekken, dan houdt het op met de legitimiteit. De exploitanten van de volkswoede, de populisten, de politieke profiteurs die de onafhankelijke rechtspraak als doelwit hebben gekozen, krijgen zo vrij schieten. Dat horen Böhler, Buruma, maar vooral de rechters zelf, zich aan te trekken. Het volstaat niet te zeggen dat de rechters door hogere rechters worden beoordeeld. Zij behoren duidelijk te maken wat hun afwegingen zijn. En als zij fouten maken, moeten zij die erkennen. Niet zeggen dat het allemaal wijsheid achteraf is, maar toegeven dat ook de rechterlijke macht kan blunderen.
Het gekrijs dat rechters onder druk van de publieke opinie ontslagen moeten worden (waarmee de rechterlijke macht zijn onafhankelijkheid zou verliezen), ondermijnt alleen maar het vertrouwen. De rechters zelf moeten helpen dit te herstellen door van zich te laten horen en zich zonodig openlijk te verontschuldigen. Dat brengt de ontsnapte vrouwenhandelaar niet terug achter de tralies, maar is wel van belang voor de toekomst van de rechtsstaat.
dinsdag 22 september 2009, 17:32 uur
Rechters worden in Nederland gelukkig niet door het volk gekozen, en gelukkig ook niet door het volk ontslagen. Dit houdt niet in dat er nooit een reden is om een rechter te ontslaan. Of dat nu het geval is laat ik maar in het midden. De kans bestaat dat een minister vanwege dit onderwerp struikelt, dan zou het toch wel erg zuur zijn als de verantwoordelijke rechters kunnen blijven zitten waar ze zitten.
Het is de tweede keer in korte tijd dat de rechterlijke macht zich publiekelijk verdedigt en de schuld bij anderen legt (eerder was dit de media en politiek nu het o.m.). Dit brengt het vertrouwen in de rechterlijke macht meer kwaad dan goed. Hierdoor lijkt het alsof rechters zich alleen bewust zijn van hun macht en niet van hun verantwoordelijkheid.
De openbaarheid van zittingen is een van de manieren om de rechterlijke macht te controleren. Maar wat heeft deze controle voor zin als rechters doof zijn voor kritiek? Rechters zouden zich moeten beseffen dat ze net als iedereen het recht hebben om fouten te maken en de plicht daarvoor verantwoording af te leggen. Het zou het vertrouwen in de rechtstaat zeer ten goede komen als rechters toegeven dat ze ook maar mensen zijn.
dinsdag 22 september 2009, 18:42 uur
daarbij heb ik toch een aantal vragen. misschien sta ik op een andere manier in de maatschappij.ik heb altijd geleerd bij rechts en wetskennis dat het om de interpretatie van de wet gaat voor rechters,advocaten en openbaar ministerie.bij de letter van de wet kunnen we allen ontslaan en kunnen de computers inschakelen. in mijn opleiding heb ik begrepen dat de staat wraking overneemt van mij als slachtoffer. een nobel idee van thomas hobbes,maar in deze tijd zijn we meer bezig met de rechten van de dader dan van het slachtoffer.beiden verdienen aandacht. de rechtstaat funktioneert dus niet meer. dat is gevaarlijk
woensdag 23 september 2009, 17:14 uur
Erzijn twee punten die mij in deze zaak verbaast:
Ten eerste dat niemand de mogelijk in ogenschouw neemt dat er mogelijk sprake zou kunnen zijn van afpersing.
Ten tweede het feit dat advocaat Spong onbelemmerd reclame kan maken voor zijn praktijk in al die praatprogramma´s
donderdag 24 september 2009, 13:10 uur
Het wordt tijd dat rechters óók laten zien dat ze midden in de maatschappij staan. Maar wie kan ze tot de orde roepen? Misschien moet dat wel met gekrijs !
Rechtbanken hebben de laatste paar jaar toch aardig wat fouten gemaakt. En blijkbaar heeft mnen niets geleerd. `Tunnelvisie`werd toen al geconstateerd. Daar kan men dit geval ook onder scharen.
En voor wat betreft de niet functionerende rechtstaat, h.rosmalen: die bestaat al langer niet, tenminste voor wat het burgelijk recht betreft: advocaten zijn zo duur, dat het recht daardoor al voor een groot deel terzijde wordt geschoven..
donderdag 24 september 2009, 13:20 uur
Wat zal een ijverig kijker naar politiethrillers denken, als zijn uitzending begint met het scenario van de ontsnapping van vrouwenhandelaar Saban B. “Wat een slap O.M.?””Wat een domme rechters?” Nee, hij begrijpt dat er ‘something rotten ’is, en verwacht dat zijn held, de politiespeurder, alles in het werk zal stellen om zonder aanziens des persoons de criminelen te ontmaskeren en het recht zijn loop te laten. Onze kijker weet, dat de leden van het O.M. ook maar mensen zijn met hun netwerken en geliefden en daardoor kwetsbaar voor chantage, corruptie, makkelijk te ‘framen’ bij zelfs maar zijdelingse betrokkenheid bij prostitutie. En hij zal tijdens de uitzending elk betrouwbaar lijkend mannetje en vrouwtje argwanend in het oog houden.
Frappant dat Elsbeth Etty haar commentaar begint met een verwijzing naar een uitzending van Wallander, maar anders dan mijn kijker houdt ze zich bij de feiten en oordeelt uitsluitend over de gevolgen van de rampzalige gang van zaken voor het gezag van de rechterlijke macht. Want die mag dan wel onschendbaar zijn, – terecht, want de uitvoerende macht, kan de rechters niets opdragen, de oppositie de mond snoeren bv.- maar is niet boven kritiek verheven.
De gang van zaken getuigt van minachting voor het lot van de slachtoffers, van minachting voor de politiemensen die hun werk de mist in zien gaan, minachting voor ons rechtsgevoel.
Dat er wordt geprotesteerd tegen de publicatie van de trouwfoto van de ontvluchte is terecht, maar dan ter bescherming van de bruid, als die tenminste niet medeplichtig is. Wat is haar rol eigenlijk? Is zij gedwongen tot dit huwelijk? Verdwijnt zij straks weer in de prostitutie? Of is ze al foetsie?
Waarom zou deze Saban B. recht hebben op een privé-leven, hij die van tientallen vrouwen het privéleven heeft verwoest en hen psychisch heeft verminkt?
Zijn de mensen die deze toestand hebben veroorzaakt, werkelijk zo naïef, of zo dom? Door wie worden we eigenlijk beschermd? Dat durf je toch niet te geloven?
Jan Hoving IJsselstein.
zondag 27 september 2009, 23:29 uur
De rechtelijke macht heeft inmiddels door rechter van Dijk op de tv erkend dat zij in deze zaak een foute beslissing genomen hebben.
C.Oskam IJsselstein.
maandag 28 september 2009, 04:43 uur
Uit de reactie van advocaat Henk Brink in de NRC van afgelopen vrijdag maak ik op dat de rechtsstaat in Nederland nog veel erger disfunctioneert dan blijkt uit het geval van deze Saban B. “Gedurende de afgelopen maanden bestreed ik stelselmatig de rechtmatigheid van de voorlopige hechtenis van een jonge supermarktmedewerker die slachtoffer was geworden van een gewapende overval en door ongelukkige omstandigheden als verdachte was aangemerkt. In acht raadkamerzittingen bogen in totaal vijftien rechters zich hierover en in wisselend geformuleerde, maar steevast inhoudelijk ongemotiveerde beslissingen lieten zij de vrijheidsbeneming drie maanden lang in stand. Na een uitgebreide behandeling van de zaak ter terechtzitting werd mijn cliënt bij onmiddellijke uitspraak vrijgesproken. Alle drie de zittingsrechters hadden in de weken ervoor nog geoordeeld dat zich voldoende ernstige bezwaren voordeden om de voorlopige hechtenis gerechtvaardigd te achten. Ik vrees met grote vreze dat zij bij die gelegenheden het dossier niet hebben opengeslagen.”
Bij waarschijnlijke vrouwenhandelaar Saban B. ging het nog om ontslag uit voorlopige hechtenis van een in eerste instantie veroordeelde grove crimineel. In het geval van de client van Brink ging het om 3 maanden voorlopige hechtenis van een bij inhoudelijke behandeling blijkende volstrekt onschuldige. Op uitnodiging van het OM lijkt de zittende magistratuur bij herhaling met het grootste gemak vrijwel automatisch tot voorlopige hechtenis en tot handhaving daarvan te besluiten. Dat vind ik pas echt griezelig !!
Nogal absurd dat over deze laatste kwestie natuurlijk weer geen enkele 2e Kamer-vraag wordt gesteld… Maar het zal me niet meer verbazen wanneer de “vox populi” ertoe zal leiden dat straks, met medewerking van diezelfde “Kamer”, van het inhoudelijk strafdossier al helemaal niets meer afwetende gevangenisdirecteuren niet alleen beslissingen nemen over al dan niet tijdelijke onderbreking van voorlopige hechtenis, maar ook over het opleggen van voorlopige hechtenis !
CDA-minister Hirsch Balin, met medewerking van de PvdA, als wegbereider van Wilders… ik kan het niet anders zien.
maandag 28 september 2009, 10:18 uur
Ook alsof de duvel er mee speelde: vrijdag 18 september begon het proces tegen Benno L., de zwemleraar die zoveel van meisjes hield dat hij er met zijn poten noch met zijn camera’s (10 stuks) vanaf kon blijven. Twee dingen werkten in zijn ‘voordeel’: zijn slachtoffertjes waren, sluwe smeerlap, grotendeels reeds uitgekleed en leden vaak aan het Syndroom van Down. Op 16 september kwam Najat Malaa, speciaal rapporteur over oa. kinderhandel en kinderporno bij de Verenigde Naties met het rapport waaruit bleek dat er elk moment van de dag zo’n 750.000 lieden het www afschuimden op zoek naar kp.
In het eerste boek van de Millennium-trilogie van Stieg Larsson wordt het cijfer van 18 % gegeven van vrouwen in Zweden die wel eens bedreigd zijn door een man. Toeval, toeval, de cijfers zijn te groot voor toeval. De enige toevalligheid die ikzelf heb mogen ervaren in deze zondvloed van waanzin is dat een tweetal kranten het pamflet wat ik die vrijdag in de rechtbank had achtergelaten in een tweetal kranten werd afgedrukt: 750.000 op elk gegeven moment van de dag, een verviervoudiging in 4 jaar. Voelt mijn roman over de vergeefse strijd tégen kp toch, ehm, noodzakelijk bijna.
Zie: http://www.ed.nl/anp_feeds/5534435/Schadeclaim-slachtoffer-in-voorbereiding.ece#reageren