Het ongeduld is begrijpelijk. Als Moammar Gaddafi niet snel gestopt wordt, kan het geweld in Libië ontaarden in een massale slachtpartij, zeggen voorstanders van een snelle interventie. De afgelopen dagen zijn er al honderden, volgens sommige bronnen zelfs duizenden doden gevallen. Dus waar wachten Obama en het Westen nog op? Alles is beter dan nietsdoen. Het enige waar Gaddafi naar luistert is geweld, betoogde de journalist Gerbert van de Aa woensdag op deze pagina. Een Amerikaans bombardement op de verblijfplaats van de Libische leider was zijn voor de hand liggende oplossing voor de crisis.

Het zijn altijd burgers die denken dat snelle militaire actie uitkomst biedt, militairen weten doorgaans wel beter

Het zijn altijd burgers die in crisissituaties denken dat een snelle militaire actie uitkomst biedt. Militairen weten doorgaans wel beter. Uit ervaring weten ze dat zelfs een precisiebombardement verkeerd terecht kan komen. Dat je een militaire interventie makkelijker begint dan beëindigt. En dat na het eerste schot alles meestal heel anders loopt dan iedereen had gedacht.

Bovendien zijn daadkracht en morele argumenten niet voldoende om in te grijpen. Zonder politieke steun, in eigen land en in de regio, is de kans op duurzaam succes heel gering.

Gisteren was het twintig jaar geleden dat de Operatie Desert Storm begon, het grondoffensief onder leiding van de Amerikanen dat (na een half jaar van voorbereidingen) in vier dagen tijd de Iraakse bezetter uit Koeweit verdreef. De situatie was in alle opzichten verschillend van de huidige toestand. Maar misschien heeft Obama er toch een les uit getrokken.

In de statige East Room van het Witte Huis reikte de Amerikaanse president vorige week aan vijftien mensen de Presidential Medal of Freedom uit, de hoogste civiele onderscheiding in Amerika. Eén van die vijftien was George Herbert Walker Bush, de vader – of ‘de goede Bush’ zoals een Duitse krant hem voor de gelegenheid noemde.

Obama prees de 86-jarige oud-president in slechts een paar zinnetjes. Maar één van de dingen die hij speciaal noemde was dat Bush „een brede internationale coalitie smeedde om een dictator uit Koeweit te verdrijven”.

Aan de bevrijding van Koeweit was een diplomatiek offensief voorafgegaan. Op die manier had Bush een coalitie weten te vormen van 34 landen, waaronder Saoedi-Arabië, Syrië en Egypte, die zich bovendien gesteund wist door een mandaat van de Verenigde Naties. Dat voorbeeld volgde zijn zoon niet toen hij in 2003 zijn eigen oorlog tegen Irak begon – met dramatische gevolgen voor Irak en voor de status van de Verenigde Staten in de wereld.

Obama zoekt tot nu toe tastend zijn weg in de situatie die ontstaan is door de reeks opstanden in het Midden-Oosten. Hij had er zelfs vier dagen voor nodig om het geweld te veroordelen. Maar hij begrijpt blijkbaar wel dat wéér een eenzijdig Amerikaans ingrijpen in de Arabische wereld averechts kan uitpakken. De weerzin tegen westerse bemoeienis heeft er diepe wortels. Samen optrekken met bondgenoten, liefst niet alleen Europese, is dus verre te verkiezen boven solistisch optreden – ook bij het afkondigen van sancties, het opzetten van humanitaire operaties en zeker bij een militaire actie als het afkondigen van een no-fly zone boven Libië, een maatregel die kan uitmonden in het neerschieten van Libische vliegtuigen boven hun eigen grondgebied.

Gisteren belde Obama met Sarkozy, Cameron en Berlusconi. Eerder benadrukte hij het belang één lijn te trekken met organisaties als de Europese Unie, de Afrikaanse Unie en de Arabische Liga. Dat zijn belangrijke eerste signalen, maar ze moeten wel snel concrete resultaten opleveren. En daarbij hoeft niet meteen aan militair ingrijpen gedacht te worden.

Libische piloten kunnen worden aangemoedigd het voorbeeld te volgen van hun collega’s die zijn uitgeweken naar Malta omdat ze hun eigen bevolking niet wilden aanvallen. Hoge militairen en andere functionarissen kan duidelijk gemaakt worden dat er brede internationale steun bestaat voor berechting van degenen die medeplichtig zijn aan het geweld tegen de betogers.

Door zulke maatregelen zal de kritiek niet verstommen dat de wereld, en in het bijzonder het Westen, de strijd van het Libische volk onmachtig gade slaat. Maar de macht van het Westen om de ontwikkelingen in het Midden-Oosten naar zijn hand te zetten ís ook beperkt – zoals de laatste Irak-oorlog, het almaar voortdurende conflict tussen Israël en de Palestijnen en nu weer de revoltes die iedereen verrast hebben wel laten zien.

Dat is een pijnlijke constatering, die pijnlijker wordt naarmate de situatie verder uit de hand loopt. De oude Bush weet daar alles van. Hij koos er in 1991 voor de de oorlog tegen Irak te beëindigen toen hij zijn doelstelling, de bevrijding van Koeweit, had bereikt. De Iraakse leider Saddam Hussein was militair verslagen, maar hij was nog wel aan de macht. De Amerikanen marcheerden niet door naar Bagdad om hem af te zetten. Daarvoor had Bush geen mandaat van de Verenigde Naties, zijn coalitie verlenging van de oorlog niet overleefd hebben en hij vreesde in een oorlog met onbekende risico’s verstrikt te raken.

Saddam Hussein had vervolgens zijn handen vrij om een opstand van shi’ieten bloedig de kop in te drukken. Hij gebruikte daarbij helikopters, die de Amerikanen hadden uitgezonderd van het vliegverbod in het zuiden. Een vliegverbod, inclusief helikopters, zou de opstandelingen in Libië nu kunnen beschermen tegen de troepen van Gaddafi. Maar zelfs als zo’n verbod er komt, is de waarde ervan beperkt: het gevaar voor de opstandelingen zal dan van Gaddafi-getrouwen op de grond komen.

Je hoefde niet op het Tahrirplein in Kairo te staan om gisteravond de opwinding te voelen. Alle eisen van de demonstranten zouden ingewilligd worden, zei de militaire commandant van de regio Kairo. Het was „ zeer aannemelijk” dat president Mubarak zou aftreden, zei de directeur van de CIA.

Je hoeft geen romanticus te zijn om van de moed van de demonstranten in Egypte onder de indruk te zijn

Het begon er werkelijk op te lijken dat de honderdduizenden Egyptenaren die sinds 25 januari tegen hun repressieve staat zijn opgestaan, met hun blote handen de ijzeren macht van hun president hadden gebroken. En dat „terwijl de westerse media zich al neergelegd leken te hebben bij het langzaam uitdoven van de anti-Mubarak-beweging”, zoals correspondent Gert van Langendonck woensdag schreef in deze krant.

Je hoeft geen romanticus te zijn om onder de indruk te zijn van de demonstranten en de moed en vasthoudendheid die ze de afgelopen weken hebben getoond. Ze trotseerden avondklok, traangas en waterkanon, kogels, paarden en kamelen. Ze werden gefilmd door mannen van de veiligheidsdienst, zonder te weten wat daarvan de gevolgen zouden zijn voor henzelf of hun familie. Maar na al die jaren van onderdrukking lieten ze zich niet meer intimideren.

En toen bleek Mubarak toch nog steeds de taaie, trotse militair die hij altijd geweest is, en werd de hoop van de mensen op het plein en daarbuiten de bodem ingeslagen. In de toespraak waar zo verwachtingsvol naar was uitgekeken maakte Mubarak duidelijk niet van plan te zijn te zwichten voor druk uit binnen- laat staan buitenland. Hij draagt wel bevoegdheden over aan zijn vicepresident, maar onduidelijk is welke precies en voor hoe lang.

Eerder op de dag had president Obama gezegd dat het „absoluut duidelijk is dat we getuige zijn van historische gebeurtenissen. Het is een overgangsmoment dat plaatsvindt omdat het Egyptische volk roept om verandering”.

Maar of we werkelijk een overgang meemaken is juist nog steeds niet duidelijk. Zelfs als Mubarak alsnog terugtreedt, hoeft dat niet het einde van het regime te betekenen. Het leger kan zijn greep op het land ook heel goed versterken als het straks besluit Mubarak aan de kant te schuiven.

Wat niemand de demonstranten meer kan afnemen, is dat ze aangetoond hebben dat een opstandige volksbeweging in een groot Arabisch land niet gedoemd is in de kiem gesmoord te worden. Hoe het huidige protest ook afloopt, zelfverzekerde burgers blijken tot meer in staat dan iedereen (inclusief misschien zijzelf) had gedacht. Voor anderen in de Arabische wereld kan dat een inspiratie zijn.

Je hoeft echter geen verstokte pessimist te zijn om te zien dat er ook grote risico’s aan vastzitten. In Egypte zelf is het gevaar van een gewelddadige confrontatie op straat na de rede van Mubarak toegenomen. De teleurstelling en woede op het Tahrirplein waren gisteravond overduidelijk.

Verder is volstrekt ongewis wat voor bewind er aan de macht komt mocht het tot de ‘wérkelijke, ordelijke overgang’ komen waar Obama om vraagt. Een van de opmerkelijke aspecten van deze opstand is dat er geen duidelijke leiders zijn, geen programma’s die aan het massaprotest ten grondslag liggen en voor zover bekend ook geen organisaties die achter de protesten zitten. Dat maakt overleg over de overgang naar een nieuw bewind moeilijk. Hoe hard de demonstranten ook roepen dat Mubarak weg moet, en hoe vaak Obama ook zegt dat de overgang nu moet beginnen, geen mens weet welke kant het op gaat.

In de omringende landen is de onzekerheid daarover een bron van grote zorg. De vrees voor een instabiel Egypte, en verdere destabilisering van de regio, is in Israël het grootst. De mogelijkheid dat de Moslimbroederschap aan de macht komt, is een nachtmerrie voor de meeste Israëliërs. Maar ook als dat niet gebeurt, zijn de verhoudingen die sinds de jaren zeventig rond Israël bestaan fundamenteel aan het veranderen. Of er in de omliggende landen nu democratieën komen of niet, Israël zal zijn veiligheid in een heel nieuw krachtenveld moeten verankeren.

Mubarak garandeerde jarenlang een stabiliteit die in de ogen van de buurlanden en de VS van cruciaal belang was. Maar die stabiliteit ging niet alleen ten koste van de vrijheid van de Egyptenaren. Ze blijkt, daardoor, ook veel kwetsbaarder dan al die bondgenoten van Mubarak onder ogen wilden zien.

Het Midden-Oosten heeft helemaal geen stabiliteit nodig, schreef de linkse Israëlische columnist Gideon Levy gisteren provocerend in de krant Ha’aretz. „Deze zogenaamde stabiliteit zorgt ervoor dat miljoenen Arabieren onder criminele regimes en kwaadaardige dictaturen leven.” In het stabiele Saoedi-Arabië zijn vrouwen tweederangsburgers, hoonde hij, in het stabiele Syrië wordt iedere uiting van oppositie de kop in gedrukt en in het stabiele Jordanië en Marokko durven de mensen geen woord van kritiek op hun koningen te uiten.

Levy heeft gelijk dat die stabiliteit gebaseerd is op onrecht. En omdat we nu bovendien zien dat het een nepstabiliteit is, is verandering inderdaad hoognodig.

Maar tegelijk hebben zowel de omringende landen, als de Egyptische burgers wel degelijk belang bij enige vorm van stabiliteit. Dat betekent niet dat Mubarak in het zadel moet blijven. De stabiliteit kan ook komen van een ordelijk overgangsproces, al is moeilijk voorstelbaar hoe dat er in de praktijk van kan komen.

In elk geval is er niet alleen de bereidheid van de heersende macht om onderhandelingen aan te gaan voor nodig. Demonstranten en maatschappelijke groeperingen zouden zich zo moeten organiseren dat ze als serieuze gesprekspartners namens hun achterban aan zulke onderhandelingen kunnen deelnemen.

Daarvoor is tijd nodig. De spannende vraag is nu of hun die tijd wordt gegund.

De meest geruisloze verkiezingscampagnes vinden plaats bij de Verenigde Naties. Dit jaar is het weer zover. Komt er een nieuwe secretaris-generaal of krijgt de huidige VN-chef, die we na vier jaar nog maar amper kennen, een tweede termijn?

Ook een technocraat als Ban Ki-moon kan af en toe zijn mond opendoen. En soms moet het

In de Braziliaanse pers dook daarover vorig voorjaar al een berichtje op, dat meteen werd opgepikt aan de East River in New York, waar het VN-hoofdkwartier staat. De toenmalige president van Brazilië, Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva, zou overwegen zich kandidaat te stellen voor de opvolging van Ban Ki-moon.

Van diverse kanten zou Lula zijn benaderd om een gooi te doen naar de hoge, internationale post. Hij werd een serieuze kanshebber genoemd, omdat het politieke en economische gewicht van Brazilië in de wereld de afgelopen jaren zo is toegenomen. Bovendien kon, en kan, Lula bogen op een zeker internationaal prestige. Hij zou de VN weer een gezicht kunnen geven.

Van het bericht werd niet veel meer vernomen, tot eind december. Op een top van Zuid-Amerikaanse leiders riep de president van Bolivia, Evo Morales, zijn collega-presidenten op om campagne te voeren voor de benoeming van Lula. Zijn vermogen om „mensen bij elkaar te brengen” maakt hem tot de ideale man voor de baan, vond Morales.

Lula wist wel beter. Hij bewees zijn politieke inzicht door op een persconferentie te verklaren dat hij geen belangstelling had voor de positie, die in elk geval tot eind dit jaar nog wordt bekleed door de Zuid-Koreaanse carrièrediplomaat Ban. De VN moet worden geleid door een competente technocraat, zei Lula, „niet door een belangrijke politicus.” Hij voegde daar nog aan toe: „Ik zou me zorgen maken als het een trend wordt om presidenten te benoemen tot hoofd van de VN. Dan zouden de Verenigde Staten vast proberen om ook de Verenigde Naties nog in hun greep te krijgen.”

Die laatste opmerking viel wellicht goed bij zijn Latijns-Amerikaanse gehoor, maar was verder onzinnig. De vijf permanente leden van de Veiligheidsraad hebben allemaal een veto over de benoeming van secretaris-generaal. Rusland en China zullen nooit toestaan dat een Amerikaan die positie krijgt, net zoals Washington altijd zal voorkomen dat een Rus of een Chinees VN-chef wordt.

Dat de VN moeten worden geleid door een technocraat, niet door een politicus – daar had Lula wel gelijk in. Juist omdat het iemand moet zijn met wie alle vijf de permanente leden kunnen leven, zal een uitgesproken, politieke figuur als Lula nooit een kans maken. Daarom zit de wereld opgezadeld met de kleurloze Ban Ki-moon, die zich in de loop van dit jaar naar verwachting kandidaat stelt voor een tweede termijn. Hoe jammer velen dat ook vinden – de kans dat een kansrijke tegenkandidaat met charisma opstaat, is miniem.

Deze week lanceerde Human Rights Watch een harde aanval op Ban. In haar jaarboek verwijt de mensenrechtenorganisatie hem dat hij veel te weinig zijn stem verheft tegen schendingen van de mensenrechten. Vooral als daarbij machtige landen betrokken zijn, deinst hij terug voor openlijke kritiek – al helemaal als het landen betreft die een permanente zetel hebben in de Veiligheidsraad en dus beslissen over zijn herbenoeming.

Een secretaris-generaal heeft twee instrumenten waarmee hij zich kan inzetten voor de mensenrechten, zegt Human Rights Watch – stille diplomatie en in het openbaar druk uitoefenen door regeringen aan de schandpaal te nagelen. Dat laatste verzuimt Ban vaak. Daardoor kiest hij ervoor om „te strijden met één hand op zijn rug gebonden”.

Kan het anders? Kan de topdiplomaat van de VN op zijn tijd lawaaidiplomatie bedrijven, een grote lidstaat bruuskeren, een grootmacht in het openbaar de les lezen? Of verspeelt hij dan de politieke steun die hij niet alleen nodig heeft om te worden herkozen, maar ook om van dag tot dag te kunnen functioneren in de VN-organisatie?

Bans voorganger Kofi Annan stak wel af en toe zijn nek uit, zegt directeur Kenneth Roth van Human Rights Watch. Ook Annan was ooit juist gekozen omdat hij een grijze technocraat was – hij had zijn hele carrière doorgebracht in de VN-bureaucratie. Toch waagde hij het om de Amerikaanse inval van Irak onrechtmatig te noemen.

Annan had in de loop der jaren iets opgebouwd wat Ban ontbeert – persoonlijk, moreel gezag in een groot deel van de wereld. Daarop kon hij terugvallen toen zijn relatie met de regering-Bush verzuurde.

Wat zou er zijn gebeurd als Ban in november, bij zijn bezoek aan China, openlijk had opgeroepen tot vrijlating van Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo? Of als hij zelfs maar in algemene termen de mensenrechten aan de orde had gesteld? Misschien had hij zijn kansen op herverkiezing verspeeld, al is dat niet zeker. In elk geval had hij daarmee zijn persoonlijke gezag vergroot. Ook een technocraat kan af en toe zijn mond open doen. En soms moet het.

Kofi Annan zat al in zijn tweede termijn toen hij de Irak-oorlog hekelde. Misschien zal ook Ban zich alsnog vrij voelen om misstanden vaker aan de kaak te stellen als hij eenmaal zeker is van een tweede termijn. Hij zou daarmee niet alleen zijn eigen aanzien verbeteren, maar ook dat van de VN.

Een radiojournalist deed maandag verslag uit de winkelstraat in Stockholm waar twee dagen eerder een bomaanslag was gepleegd. Of de mensen daar nog steeds in staat van shock verkeerden, wilde de presentator in de studio weten. De verslaggever aarzelde even, maar antwoordde toen dat daar op straat eigenlijk weinig van te merken viel. Men leek het leven weer te hebben opgepakt.

Voor terroristen zit het succes van een actie niet in de eerste plaats in het aantal dodelijke slachtoffers

Dat was een belangrijke constatering, maar er werd overheen gepraat. Het gesprek ging verder over de achtergronden van de dader, die zichzelf – al dan niet opzettelijk – in een zijstraatje had opgeblazen nadat zijn autobom was afgegaan, en over het wonder dat behalve de man zelf niemand was omgekomen.

Zweden was duidelijk ontkomen aan een catastrofe. Het land bleef alleen een bloedbad bespaard omdat de autobom niet goed functioneerde en de dader zich niet in een drukke menigte opblies. De aanslag, stelde men opgelucht vast, was mislukt.

Reden voor opluchting wás er natuurlijk ook. In andere delen van de wereld is maar al te vaak te zien hoe gemakkelijk dit soort acties op drukke plaatsen in één klap tientallen levens kost.

Maar voor terroristen zit het succes van een actie niet in de eerste plaats in het aantal dodelijke slachtoffers. Terrorisme, hoe verwoestend en gruwelijk het ook kan zijn, is een psychologische tactiek. Het gaat erom massaal angst te zaaien en zo een samenleving te ontwrichten.

Dat doel kan natuurlijk bij uitstek worden bereikt door veel slachtoffers te maken. Maar ook een aanslag die met een sisser afloopt kan zo veel schrik en onrust teweegbrengen dat het voor de terrorist niet meer uitmaakt of zijn explosief is afgegaan of niet.

Vorig jaar met Kerst faalde een Nigeriaan in zijn poging een vliegtuig bij Detroit op te blazen. Maar zijn actie kwam in de Amerikaanse samenleving en de politiek toch zo hard aan dat je nauwelijks kon spreken van een mislukking. Dat de aanslag in Stockholm wel is mislukt, is behalve aan de knulligheid van de dader ook te danken aan de nuchterheid van de Zweden, die maandag het leven weer oppakten, zoals de radiojournalist vaststelde.

Een nog sterker staaltje van dergelijke koelbloedigheid gaven de Londenaren, die in de zomer van 2005 weer gewoon de metro namen na de aanslagen van 7 juli op het openbaar vervoer, waarbij afgezien van de daders 52 mensen omkwamen. Die onverstoorbare Britten waren ongetwijfeld geschokt, maar ze lieten zich niet zichtbaar van de wijs brengen of intimideren. Zo onthielden ze de terroristen hun belangrijkste succes.

Velen zeiden destijds dat de beheerste reactie van het publiek te danken was aan de volksaard van de Britten – stiff upper lip! Dat kan een rol hebben gespeeld, maar ook de reactie van de autoriteiten is op zo’n moment belangrijk. Tony Blair, toen premier, reageerde niet met gezwollen oorlogstaal, zoals zijn Amerikaanse partner George W. Bush vier jaar eerder had gedaan, maar spoorde juist aan tot beheerstheid. „Zij proberen ons zo bang te maken dat we niet meer onze dagelijkse gang durven gaan – daarin mogen ze niet slagen”, was zijn boodschap.

Terrorismebestrijding kan niet alleen bestaan uit het vervolgen van terroristen, het oprollen van netwerken en allerlei vormen van preventie. Een cruciaal element is de bestrijding van de angst die terroristen proberen te zaaien. Attack the terror, not just the terrorists, zoals de Canadese schrijver Dan Gardner het formuleert in zijn boek Risk; The Science and Politics of Fear.

Dat betekent niet alleen dat autoriteiten stoïcijns moeten optreden als er onverhoopt een aanslag heeft plaatsgehad – het hele jaar door kunnen ze de emotionele weerbaarheid van hun burgers bevorderen.

Bijvoorbeeld door open kaart te spelen over de serieuze risico’s van terrorisme, zonder meteen het schrikbeeld van stal te halen dat de terroristen het voortbestaan van onze complete beschaving in gevaar brengen. Door niet meteen in oorlogstermen te spreken over terrorisme, want dat maakt de terroristen belangrijker dan ze feitelijk zijn. Door de angst bij de bevolking niet bij voorbaat aan te wakkeren.

Ook de media kunnen een grote rol spelen, zowel bij het opstuwen van de angst als bij het stimuleren van een nuchtere opstelling tegenover het probleem van terrorisme. Hoe moeilijk ook, het is zaak te waarschuwen voor reële risico’s zonder de omvang van de gevaren te overdrijven en daarmee juist de weerbaarheid te ondermijnen.

De afgelopen maanden hebben diverse landen gewaarschuwd voor nieuwe terreuraanvallen in Europa. Het zou zelfs gaan om grote, gelijktijdige acties, zoals die in 2008 in Mumbai werden uitgevoerd.

Ook als het minder spectaculaire terreurdaden zijn, hoe zijn we daar op voorbereid? In Nederland heeft de overheid de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in terreurbestrijding. Maar hoe staat het, zes jaar na de moord op Theo van Gogh, met de psychologische weerbaarheid in Nederland? Zijn we een gemakkelijke prooi voor de angst- en paniekzaaiers, of kunnen we de nuchterheid opbrengen van de Zweden en de Britten? Je houdt je hart vast.

Hillary Clinton was duidelijk niet in de stemming voor een diplomatiek understatement, toen ze maandag moest reageren op Cablegate, het schandaal dat haar ministerschap zal blijven aankleven. En wat wil je ook? Enkele treinwagons aan diplomatieke post ligt op straat, en de hele wereld is het met rode oortjes aan het lezen – gniffelend, beschaamd, woedend of gewoon nieuwsgierig. De Amerikanen staan in hun hemd, en door hun schuld ook een heel stel al dan niet bevriende regeringen en politieke leiders.

Wie weet nou nog steeds niet dat vertrouwelijkheid in deze tijd in een handomdraai te niet gedaan kan worden?

Clinton koos voor grote woorden. De openbaarmaking van de diplomatieke ambtsberichten door WikiLeaks is niet alleen een aanval op de Amerikaanse belangen in de buitenlandse politiek, zei ze. „Het is een aanval op de internationale gemeenschap. Op de allianties en partnerschappen, de conversaties en onderhandelingen, die de veiligheid in de wereld bewaken en de economische voorspoed bevorderen.”

Een aanval op de wereld dus, niets minder. Uitgevoerd door een website met een gedreven leider, waarschijnlijk geholpen door een jonge militair die zonder moeite die hele bibliotheek aan diplomatieke correspondentie op een cd-tje zette dat hij iedere dag meebracht naar zijn werk, zogenaamd om te luisteren naar muziek van Lady Gaga.

En de aanval, als je het zo wilt noemen, houdt aan. Misschien duurt het nog maanden voor de hele grabbelton aan pijnlijke onthullingen, ontluisterende analyses en sappige roddels is leeggehaald. Supermacht Amerika en andere betrokkenen zien machteloos toe. Tot in lengte van dagen kunnen jan en alleman op internet blijven snuffelen in de diplomatieke vuile was van Uncle Sam. De uitdrukking ‘diplomatiek taalgebruik’ (‘omzichtig’ zegt de Van Dale) heeft sinds deze week een heel andere betekenis gekregen.

Dat het internet serieuze gevaren voor het nationale belang met zich mee kan brengen, was bekend, zeker in Washington. De Amerikaanse strijdkrachten hebben dit jaar voor oorlogsvoering via het internet zelfs een speciale afdeling opgericht, Cyber Command, om te voorkomen dat vijandelijke mogendheden of groeperingen Amerikaanse computersystemen infiltreren.

Maar het gevaar kwam uit een andere hoek. Niet van virussen of wormen die het stroom- of communicatienetwerk platleggen, maar van e-mails van eigen diplomaten die bewaard werden in een archief waar veel te veel mensen toegang toe hadden.

Na 9/11 was vastgesteld dat de aanslagen misschien voorkomen hadden kunnen worden als overheidsdiensten maar beter gecommuniceerd hadden. En dus mochten voortaan miljoenen ambtenaren en militairen, zoals de destijds 22-jarige Bradley Manning, rondneuzen in een databank van Buitenlandse Zaken waar in staat, om er maar iets uit te pikken, hoe Hillary Clinton haar diplomaten opdracht geeft als ordinaire spionnen vingerafdrukken, DNA en creditcardnummers te verzamelen van Ban Ki-moon en andere hoge VN-functionarissen. En waarin de aansporingen van Arabische leiders staan om Iran aan te vallen, de omschrijving van Rusland als een maffiastaat, en ga zo maar door.

Nu dat allemaal naar buiten is gekomen, kun je zeggen dat Amerika de eerste grote slag in de internetoorlogvoering heeft verloren. Niet van terroristen of van computercommando’s in China of Rusland. Maar van zichzelf.

WikiLeaks en oprichter Julian Assange zijn wel verantwoordelijk voor het naar buiten brengen van het materiaal. En hun bron, naar het zich laat aanzien Bradley Manning, voor het ontvreemden ervan. Maar de Amerikaanse overheid zélf valt grove nalatigheid te verwijten bij de opslag van dit gevoelige materiaal.

Want wie weet nou nog steeds niet dat vertrouwelijkheid in een handomdraai te niet gedaan is in dit tijdperk van internet, usb-sticks en cd’s voor dataopslag? Clinton en haar ministerie hadden daar niet verrast door mogen zijn. Iedereen met een computer kent de waarschuwingen: geheimen bestaan niet meer, alles wat je schrijft of anderszins uitspookt achter je scherm kan vroeg of laat aan het licht komen, zelfs gewiste gegevens blijven bewaard, Google kijkt mee bij al onze omzwervingen op internet, en de overheid kan al die gegevens maar al te makkelijk opvragen en doet dat ook.

Dat wij als burgers deze waarschuwingen vaak in de wind slaan is niet best. Maar dat het ministerie van Buitenlandse Zaken van een supermacht in oorlog zich er niets van aantrekt schaadt het eigen landsbelang en dat van andere landen.

De ironie is groot. Dezelfde overheid die op zo’n grote schaal e-mails scant en telefoonsgesprekken volgt, is nu de dupe geworden van het gemak waarmee tegenwoordig ingebroken kan worden in de vertrouwelijkheid van communicatie. Big Brother is in z’n eigen val getrapt.

WikiLeaks heeft het materiaal, samen met vijf kranten uit verschillende landen, in de openbaarheid gebracht. Maar wie zegt dat spionnen van een vreemde mogendheid het materiaal niet eerder al met evenveel gemak ontvreemd hebben om het in stilte, in een verre hoofdstad, te laten bestuderen? Het moet op z’n minst mogelijk zijn geweest.

De wereld is vaker voor dit soort kwetsbaarheden gewaarschuwd, maar nog niet zo hardhandig. We leven in een wereld waarin geheimen nog maar zelden van lange duur zijn. Wie toch iets stil wil houden, staat voor een hele grote opgave.

Ook deze week was er weer zo’n onopvallend berichtje. Bij een raketaanval op een huis en een rijdende auto in het noordwesten van Pakistan, bij de grens van Afghanistan, kwamen dinsdag twintig mensen om het leven. Het zou gaan om opstandelingen die banden hebben met Al-Qaeda of de Talibaan.

Terreurverdachten worden onder deze president zonder enige vorm van proces gedood

Veel is er niet bekend over het incident. In het bergachtige gebied hebben groepen moslimextremisten hun uitvalsbasis van waaruit ze aanvallen ondernemen in Afghanistan en Pakistan. Voor zonsopgang troffen twee raketten een lemen huis en twee andere de auto. Namen van de slachtoffers zijn niet bekend.

„Vermoed wordt dat het Amerikaanse raketten waren”, schreef het persbureau Associated Press, dat suggereerde dat ze waren afgevuurd door onbemande vliegtuigjes. De Amerikaanse regering doet vrijwel nooit mededelingen over dit soort acties, waarvan er dit jaar volgens militaire analisten al zo’n honderd zijn uitgevoerd in Pakistan.

Dergelijke operaties, in een land waar de VS officieel geen oorlog voeren, zijn de enige effectieve manier om de top van Al-Qaeda aan te pakken, zei CIA-directeur Panetta vorig jaar in een zeldzaam moment van openheid: „It’s the only game in town.” Maar de VN-rapporteur voor buitenrechtelijke executies waarschuwt dat de acties ernstige schendingen van het humanitaire recht kunnen zijn.

„Er wordt geen verantwoording over afgelegd”, zegt de Zuid-Afrikaanse jurist Christof Heyns, die deze functie sinds enkele maanden bekleedt, in een telefoongesprek. „Terwijl verantwoording de basis is van het humanitaire recht. Op grote schaal worden mensen gedood, maar we weten er vrijwel niets over. Op welke grond worden zij als doelwit aangemerkt? Hoeveel van hen zijn omgekomen, en hoeveel onschuldige slachtoffers die toevallig in de buurt waren zijn er gevallen? Onderzoeken de betrokken landen dat eigenlijk na zo’n aanval? En hebben ze echt geen andere middelen om hun doel te bereiken?”

Dan heeft Heyns het nog niet eens over de twijfelachtige effectiviteit van zulke operaties. De burgerslachtoffers en de straffeloosheid van de bombardementen leiden vaak tot grote bitterheid onder de lokale bevolking. De Amerikanen zouden er weleens meer terroristen mee kunnen creëren dan ze ermee doden.

Onder Obama zijn de gerichte luchtaanvallen op Al-Qaeda- en Talibaan-strijders in Pakistan fors opgevoerd. De president die beloofde Guantánamo Bay te sluiten, omdat terreurverdachten daar jarenlang zonder vorm van proces worden opgesloten, heeft nu de verantwoordelijkheid voor een operatie waarbij terreurverdachten zonder enige vorm van proces worden gedood.

Woensdag stond in deze krant een fascinerend interview met onderzoeksjournalist Bob Woodward, naar aanleiding van zijn boek De oorlogen van Obama. Woodward toont het morele drama van Obama als oorlogspresident. Hij vertelt dat hij Obama de stelling voorlegde „dat oorlog altijd corrumpeert”. De president blijkt het daar fundamenteel mee eens.

Het mag een eeuwenoude waarheid zijn, maar het is tegelijkertijd een ontluisterende constatering voor een man die met zo veel hoop en idealen aan zijn presidentschap begon, die nog geen jaar in functie was toen hij al de Nobelprijs voor de Vrede kreeg – en accepteerde.

In zijn boek beschrijft Woodward hoe hij de kwestie opwerpt bij Obama, na afloop van een interview, als ze de Oval Office al zijn uitgelopen. Ik heb nog een vraag, zegt de journalist, en hij overhandigt de president een fotokopie van een passage uit een boek over de Tweede Wereldoorlog. Staand leest Obama: „Want oorlog is niet alleen een militaire campagne, maar ook een parabel. Met lessen over camaraderie en plicht en het raadsel van het noodlot. Met lessen over eer en moed, over barmhartigheid en opoffering. En ook met de droevigste les, die iedere keer weer opnieuw geleerd moet worden… dat oorlog corrumpeert, de ziel aantast en de geest bezoedelt, dat zelfs de meest uitmuntende en hoogstaande mensen erdoor besmet raken, dat geen hart onbesmeurd blijft.”

Terwijl Obama de fotokopie teruggeeft zegt hij: „Met die visie ben ik het wel eens, I sympathize with this view.” Hij heeft geen tijd om verder te praten maar zegt nog wel: „Kijk nog maar eens naar mijn toespraak bij het aanvaarden van de Nobelprijs.”

Wat daar staat is minder hard: „Een deel van de uitdaging die ons wacht, is deze twee ogenschijnlijk onverzoenlijke waarheden met elkaar te rijmen: dat oorlog soms noodzakelijk is en dat oorlog op een ander niveau een uitdrukking is van menselijke waanzin.”

In dat dilemma, een reëel dilemma, is Obama de belofte ontrouw geworden die hij nog maar zo kort geleden belichaamde. En hij weet het, hij erkent het zelfs. Woodward zegt in het interview: „Oorlog bepaalt ons imago in de rest van de wereld, het vertelt ons wie we zijn.” Obama’s ambitie om dat verhaal een positieve wending te geven, is gestrand.

Het verschil was frappant. De winnaar van de Amerikaanse Congres-verkiezingen, John Boehner, was zijn emoties even niet de baas. De Republikeinse leider moest zijn tranen wegslikken, toen hij dinsdag in zijn overwinningsrede vertelde hoe hij was opgeklommen tot de machtige positie die hij nu heeft. Hoe hij in de kroeg van zijn vader de vloeren had gedweild, hoe hij met allerlei baantjes zijn opleiding had betaald, hoe hij zijn eigen bedrijfje had opgezet. Altijd had hij de American Dream nagejaagd. Hij moet het talloze keren eerder verteld hebben, maar nu brak zijn stem.

Bij de grote verliezer, Barack Obama, was van emotie weinig te merken. Natuurlijk, hij erkende een dag later in zijn persconferentie dat de nederlaag beroerd voelde en hem tot nederigheid stemde. En hij kon ook moeilijk anders. Een verlies van zestig zetels in het Huis van Afgevaardigden is een afstraffing van historische proporties, „een aframmeling”, zoals de president het zelf noemde. Na twee jaar is er weinig over van de golf van enthousiasme (Hope! Change!) die hem aan de macht bracht.

Maar zijn opmerking dat „sommige verkiezingsavonden leuker zijn dan andere” klonk nogal laconiek. Het was een understatement met een poging tot zelfspot, een teken dat ‘No Drama Obama’ ook nu zijn nuchterheid behoudt.

Die koele nuchterheid contrasteert niet alleen met de tranen van zijn tegenspeler, maar ook met de temperatuur van de tijdgeest. De Amerikaanse kiezers zijn woedend, hebben we de afgelopen weken veel gehoord. Over de economische crisis, over het uit de hand gelopen begrotingstekort, over de hervorming van de ziektekostenstelsel, over de huisuitzettingen en over de snelheid waarmee de banken, zo kort nadat de belastingbetaler ze moest redden, alweer miljardenwinsten maken.

De opkomst van de Tea Party was de heftigste uiting van zulke gevoelens. Maar lang niet de enige. Aan de andere kant van het politieke spectrum, op de website van The New York Times, kon je dinsdag het woord invullen dat het best je stemming weergaf. ‘Walging’ scoorde een groot deel van de dag het hoogst.

Of de kiezers het geruststellend vinden dat hun president in die nationale storm van emoties het hoofd koel houdt, kun je betwijfelen. Volgens veel Amerikaanse commentatoren is het probleem van Mr Cool juist dat hij te afstandelijk overkomt, te veel de Harvard-professor en te weinig een mens van vlees en bloed met wie doorsnee Amerikanen zich kunnen identificeren, en die op zijn beurt begrijpt wat zij doormaken.

Maar Obama’s nuchtere opstelling zegt niet alleen iets over zijn karakter. Het is ook een aanwijzing van de manier waarop hij de uitslag interpreteert, en welke gevolgen hij daaraan verbindt.

Hoe vaak journalisten hem woensdag ook vroegen of de uitslag niet betekent dat de kiezers zijn politieke agenda hebben verworpen, Obama bond niet in. Oké, de kiezer voelt zich gefrustreerd, maar vooral over het langzame herstel van de economie. „De afgelopen twee jaar hebben we een reeks hele moeilijke beslissingen genomen. Maar die beslissingen waren nodig voor het land, dat in een noodtoestand verkeerde en dreigde weg te zakken in een nieuwe Grote Depressie.” Kortom: mijn besluiten waren goed, alleen zien de kiezers dat nog niet.

Je kan het zelfverzekerd noemen of koppig. In elk geval is het moeilijk er een grote bereidheid in te zien om de Republikeinen meteen al tegemoet te komen. Het land mag een ruk naar rechts hebben gemaakt, Obama geeft voorlopig geen teken dat hij zijn politieke koers daarom gaat verleggen – alle mooie woorden over de noodzaak van samenwerking te spijt.

Maar ook van zijn Republikeinse tegenstanders valt op dat vlak weinig te verwachten. Hun belangrijkste doel is nu, zei de invloedrijke senator McConnell gisteren strijdlustig, om te zorgen dat Obama in 2012 niet herkozen wordt. De campagne voor de presidentsverkiezingen is begonnen.

De uitslag van dinsdag werpt een schaduw over de vooruitzichten van Obama op een tweede termijn. Niet alleen vanwege de grote nederlaag in het Congres, maar ook omdat de Republikeinen in veel deelstaten gouverneurschappen op de Democraten hebben veroverd. Dat geeft ze een sterke uitgangspositie voor 2012.

Maar Obama is nog lang niet verslagen. De Republikeinen zijn verdeeld over de vraag hoe ver ze de Tea Party moeten volgen. En wel eerder hebben verzwakte presidenten bewezen een vijandig Congres de baas te kunnen.

Hoe de krachtmeting tussen Obama en de Republikeinen de komende twee jaar ook uitpakt, in elk geval houdt de president, met dank aan de grondwet, het primaat in de buitenlandse politiek. Dat laat hij vandaag meteen zien, door voor een reis van tien dagen naar Azië te vertrekken. Koel, onbewogen en ervan overtuigd dat ontwikkelingen als de opkomst van Azië belangrijker zijn voor de toekomst van Amerika dan de opkomst van de Tea Party.

Daar mag hij gelijk in hebben, maar hij moet zijn landgenoten er nog van overtuigen. Anders werpt zich straks een Democratische uitdager op, of zorgt een Republikein ervoor dat zijn presidentschap beperkt blijft tot één termijn.

Soms gaan grote politieke veranderingen in de wereld betrekkelijk geruisloos, in kleine stapjes, en op zo’n manier dat het even duurt voor je in de gaten hebt wat er eigenlijk aan de hand is. Tot iemand je erop wijst. Dan zie je opeens allerlei aanwijzingen dat er inderdaad iets ingrijpend aan het verschuiven is.

„Let maar eens op”, zei de Franse geopolitieke denker François Heisbourg deze zomer aan het eind van een telefoongesprek over de NAVO. „Of het beklijft is nog onzeker, maar de afgelopen maanden lijkt zich een diepe en brede verandering in de Russische buitenlandse politiek voltrokken te hebben.”

Heisbourg drukte zich voorzichtig uit. Maar het is eigenlijk al niet meer over het hoofd te zien. Rusland is hard bezig zijn relaties met de wereld te verbeteren – met de Verenigde Staten, met de NAVO, met zijn buren.

Rusland wil weer een speler op het wereldtoneel zijn, en niet meer alleen door dwars te liggen of westerse landen uit elkaar te spelen, maar door aansluiting te zoeken. In het Kremlin is het besef doorgedrongen dat ook een groot land als Rusland het niet op eigen houtje redt in de huidige geïntegreerde wereldeconomie, hoe rijk aan olie- en gasvelden het land ook is. En in de internationale politiek werpen goede banden met landen als Nicaragua, Venezuela en Wit-Rusland nu eenmaal niet zo heel veel vruchten af.

Het gezicht van de nieuwe buitenlandse koers is onmiskenbaar president Medvedev. Dinsdag verklaarde hij in de Franse badplaats Deauville, na een gesprek met president Sarkozy en kanselier Merkel, dat hij volgende maand deelneemt aan een top met de NAVO. Dezelfde NAVO die in februari in de Russische militaire doctrine nog werd gerangschikt onder de „militaire gevaren en bedreigingen voor de Russische federatie”.

Ook zei Medvedev dat hij bereid is te praten over Russische deelname aan een raketschild van de NAVO in Europa. Een opmerkelijk welwillende houding, nadat Moskou zich jaren fel tegen de plannen voor zo’n schild heeft verzet.

Langzamerhand valt er een aardig lijstje te maken van grote en kleine voorbeelden van het nieuwe Russische buitenlandse beleid. Na veertig jaar onenigheid sloot Moskou onlangs een akkoord met Noorwegen over de loop van hun grens in de Barentszzee. De relatie met Polen, op historische gronden ijzig, is de laatste tijd duidelijk aan het verbeteren. En toen de ex-Sovjetrepubliek Kirgizië dit voorjaar in etnisch geweld en chaos dreigde te verzinken, maakte Moskou geen misbruik van de situatie door er de macht naar zich toe te trekken.

Verder stelt Rusland tot tevredenheid van de VS zijn luchtruim open voor bevoorrading van de NAVO-operatie in Afghanistan. En het stemde in met de internationale sancties tegen Iran.

Dan is er nog het verdrag over de vermindering van kernwapens, dat Medvedev en Obama in april tekenden. Het streven naar meer economische samenwerking werd in juni gesymboliseerd door Medvedevs reis naar de VS. Daar at hij niet alleen een hamburger met Obama, hij ging ook langs bij Steve Jobs van Apple.

Modernisering van de Russische economie is het motief voor de nieuwe koers. De economische crisis is ook in Rusland hard aangekomen en de industrie snakt naar buitenlandse investeringen.

Het primaire doel van onze buitenlandse politiek, zei Medvedev in juli tegen de Russische ambassadeurs, is de groei van de welvaart van onze burgers. Daarom moet Rusland „speciale op modernisering gerichte bondgenootschappen sluiten met onze belangrijkste internationale partners, landen als Duitsland, Frankrijk, Italië, de EU in het algemeen, en de Verenigde Staten”. Dat klinkt toch heel anders dan de Koude Oorlog-retoriek die nogal eens oplaaide toen Poetin en Bush de betrekkingen nog bepaalden.

In 2008 leidde de Georgië-oorlog tot een ernstige verstoring van de relatie. Maar zodra Obama in 2009 het Witte Huis betrok maakte hij herstel van de betrekkingen met Rusland tot prioriteit. Voorlopig is het een van de weinige successen van zijn buitenlandse beleid.

Dat deze positieve ontwikkeling ook doorzet, is niet gezegd. Hoe in Moskou de werkelijke machtsverdeling is tussen Medvedev en premier Poetin, blijft onduidelijk. Steunt Poetin de toenadering tot het Westen? Zet hij deze koers voort, als hij wellicht opnieuw president wordt? Dat blijven grote onzekerheden. Maar de koerswijziging van Medvedev is geen gril. Zij is afgedwongen door de economische omstandigheden.

Rusland moet meedoen in de wereld. Om economisch niet verder achterop te raken. Maar ook om politiek-strategische redenen. Dat de VS en Europa een bedreiging voor Rusland vormen is niet vol te houden. Om sterk te staan tegenover de opkomende macht China, moet Rusland erkennen dat samenwerking in de euro-atlantische zone in zijn belang is.

Voor Europa zou het een grote vooruitgang zijn als eindelijk het proces afgemaakt kan worden dat begon met de val van de Muur. Als Moskou accepteert dat de NAVO niet verdwijnt en dat Rusland gebaat is met goede banden met zijn Europese buren. Als de VS en Rusland meer samenwerken in grote internationale kwesties. Als het tot een verzoening komt tussen Polen en Rusland.

Zover is het allemaal nog niet. Maar de stappen die Rusland nu zet verdienen aanmoediging. Om te beginnen van de NAVO, op haar top in november.

Begin deze week werd in Congo een rebellenleider gearresteerd, op verdenking van betrokkenheid bij massaverkrachtingen in het oosten van het land. Een klein berichtje, een druppel in de zee van nieuws.

Maar soms blijft zo’n kort, zakelijk bericht uit een ver vreemd land toch wat langer hangen. In dit geval omdat de geschiedenis van Congo de laatste tijd extra aandacht heeft gekregen – door de vijftigste verjaardag van de onafhankelijkheid, en ook door de verschijning van het veelgeprezen boek Congo, een geschiedenis, van David van Reybrouck.

Bovendien is over het massale seksueel geweld in het oosten van het land, dat vaak wordt ingezet als oorlogswapen, de afgelopen jaren veel gezegd en geschreven. Afgelopen vrijdag nog kreeg de film Weapon of War, van Femke en Ilse van Velzen, op de Filmdagen in Utrecht het Gouden Kalf voor de beste korte documentaire. Op een ingetogen en daardoor juist aangrijpende manier spreken slachtoffers en daders in die film over de verkrachtingen en wat die voor ontwrichtende gevolgen hebben voor de betrokkenen, hun families en hun dorpen.

Maar nog om een andere reden ging het bericht over de rebellenleider niet het ene oor in en het andere uit. De arrestatie was verricht door vredestroepen van de Verenigde Naties, samen met militairen van het regeringsleger. En de blauwhelmen waren de afgelopen weken nog in diezelfde kwestie in opspraak gekomen. Ze hadden niet ingegrepen toen zo’n 200 rebellen in een paar dorpen op slechts twintig kilometer van hun basis honderden vrouwen, mannen en kinderen verkrachtten.

Na de zaak onderzocht te hebben, erkende een gezant van VN-chef Ban Ki-moon dat de vredestroepen inderdaad gefaald hadden en dat hij zich persoonlijk schuldig voelde. Bij de Veiligheidsraad pleitte hij voor vervolging van de daders en voor gerichte sancties tegen hun bevelhebbers.

Eén prominente verdachte is nu gearresteerd. Maar voor de Verenigde Naties, en de 18.000 man sterke vredesmissie in Congo, blijft het een afschuwelijk pijnlijke kwestie. „Ondanks meer dan tien jaar ervaring en miljarden dollars lijkt de vredesmacht nog steeds te falen in zijn meest elementaire taak: de bescherming van burgers”, schreef The New York Times maandag op zijn voorpagina.

En zo liggen de Verenigde Naties en hun vredestroepen, zestien jaar na de volkerenmoord in Rwanda en vijftien jaar na het bloedbad in Srebrenica, opnieuw onder vuur. Het is op een veel kleinere schaal, maar opnieuw worden ze beschuldigd van nalatigheid. Leren ze het dan nooit? Hebben dit soort vredesmissies eigenlijk wel zin? Leidt hun aanwezigheid ooit tot een oplossing in de crisisgebieden waar ze heen gestuurd worden?

Het zijn allemaal terechte vragen. Maar het antwoord erop is minder eenvoudig dan je zou denken op basis van de mislukkingen en het gebrek aan evidente succesverhalen. De VN-missies worden uitgestuurd naar extreem moeilijke oorlogssituaties. Ze zijn vaak zwak en onderbemand, en moeten rondkomen van een fractie van het geld en materieel waarmee NAVO-troepen worden uitgerust. Ze krijgen opdrachten mee die soms op gespannen voet met elkaar staan – zoals bescherming van de bevolking en tegelijk steun bieden aan een regeringsleger dat diezelfde bevolking terroriseert, maar dat toch overeind gehouden moet worden om de nog wredere manschappen van de rebellen te bestrijden.

In Congo speelt dat allemaal. De VN hebben wel degelijk geleerd van de fiasco’s van de jaren negentig. Dat robuust, gewapend optreden soms nodig is bijvoorbeeld. En dat bescherming van de lokale bevolking niet ondergeschikt gemaakt mag worden aan de politieke en strategische doelstellingen van een missie.

Maar de volkerenorganisatie kan niet méér doen dan waartoe de lidstaten, en dus de wereldgemeenschap, haar in staat stellen. Hebben wij er meer geld voor over? Willen wij dure helikopters en communicatieapparatuur beschikbaar stellen? Zijn de leden van de Veiligheidsraad bereid hun nationale belangen opzij te zetten, als dat nodig is om de troepen met een krachtig en helder mandaat op pad te sturen? Al te vaak is het antwoord op zulke vragen: nee.

En dan: hoe stel je vast of de voorzichtige vooruitgang die na jaren van oorlog wel degelijk in Congo wordt geboekt, te danken is aan de aanwezigheid van de VN-troepen? Sowieso is het niet makkelijk om, zoals de Amerikaanse VN-deskundige David Bosco zegt, je erop te beroemen dat je ervoor gezorgd hebt dat de situatie ergens niet meer absoluut afgrijselijk is, maar alleen nog maar heel slecht.

Maar ook als je dat alles onderkent, blijft het een feit dat de VN zoals ze zelf zeggen hebben gefaald. Er zijn daarom opnieuw dringende lessen te leren. Zoals dat de veiligheid van de bevolking niet alleen een belangrijke doelstelling van vredesmissies moet zijn, zij moet de hoogste prioriteit krijgen. Want als de volkerenorganisatie daar niet de grootste voorrang aan geeft, verliezen zij en haar troepen hun legitimiteit.

De rest van de wereld moet tegelijk realistischer worden in zijn verwachtingen van wat vredesmissies kunnen bereiken. Hun mogelijkheden zijn bijna altijd bescheiden.

Je moet maar durven. In Nederland, anno 2010! En het dan ook nog laten uitspreken door de koningin. „Stabiliteit en vrede worden gediend met samenwerking binnen internationale organisaties zoals de Europese Unie, de NAVO en de Verenigde Naties.”

Het is toch mijn laatste Troonrede, moet de premier hebben gedacht, ze kunnen me wat. Ik zal eens flink mijn nek uitsteken en zeggen waar het op staat. Zonder Europese, Atlantische en andere internationale samenwerking is Nederland nergens! Een land dat voor zijn inkomsten en voor zijn veiligheid zó van andere landen afhankelijk is, mag zich niet terugtrekken achter de dijken. En het moet vooral maar eens afgelopen zijn met dat kortzichtige afgeven op de Europese Unie. Haal de blauwe vlaggen met de gele sterren maar weer tevoorschijn. We kunnen verdorie niet zonder de buitenwereld!

Misschien had hij het na al die jaren van eurokramp wel zo willen zeggen, ja willen uitschreeuwen. Maar het werd uiteindelijk toch alleen maar dat ene brave zinnetje. Want je moet ook weer geen aanstoot geven, vooral niet over de Europese Unie. Iets positiefs zeggen over Europa, het blijft link in Den Haag.

Volgens de Volkskrant was het, samen met de al even gewaagde stelling dat „een harmonieuze samenleving is gebouwd op respect, verdraagzaamheid en wellevendheid”, een boodschap aan Wilders. Die zal er vast erg van geschrokken zijn, van een vertrekkend kabinet dat op de valreep nog even een vuistje maakt.

Maar het kan ook een boodschap zijn geweest aan de Nederlandse bevolking. Om dat slechtgehumeurde electoraat er nog even fijntjes op te wijzen dat een handelsland dat zijn internationale oriëntatie verwaarloost, zijn eigen graf graaft. Maar dan subtieler geformuleerd natuurlijk, want voor je het weet word je beschuldigd van bangmakerij en steekt de anti-Europese razernij de kop weer op.

Maar de Nederlandse bevolking blijkt heel wat nuchterder te zijn dan vrijwel de hele politieke klasse al jaren denkt. Nadat een meerderheid in 2005 de Europese Grondwet had afgewezen, werd het in politieke kringen opeens taboe om nog in positieve termen over de Europese integratie te spreken. En bij de laatste verkiezingscampagne was zelfs het hele buitenland achter de horizon verdwenen.

Maar wat blijkt? Driekwart van de Nederlanders is van mening dat het lidmaatschap van de Europese Unie goed is voor de economie. Driekwart! Dat is een van de opmerkelijke uitkomsten van de jaarlijkse internationale opiniepeiling Transatlantic Trends van het German Marshall Fund, die vorige week werd bekendgemaakt.

We zijn dus kennelijk toch niet helemaal gek. We mogen onze bedenkingen hebben over Europa, we herkennen ons niet goed in al dat politieke gehannes in Brussel en Straatsburg, van de ondoorzichtigheid en de onderlinge verdeeldheid worden we bokkig en moedeloos – maar we weten nog wel degelijk waar we onze welvaart aan danken en dus waar onze toekomst ligt.

Luistert er iemand in Den Haag? Een krappe meerderheid gelooft volgens dezelfde peiling ook dat de euro goed is voor de economie. Het is een wat magere 52 procent, maar toch nog een betere score dan in Duitsland en Frankrijk (45 en 33 procent). De populariteit van de Unie én van de munt blijkt vrijwel nergens zo groot als hier.

Het is alsof je opeens hoort dat je artsen vijf jaar geleden een totaal verkeerde diagnose hebben gesteld. Toen werd, na die oprisping met de Grondwet, acute euroscepsis vastgesteld. Daar werden we vervolgens niet voor behandeld, doodzwijgen was beter. De patiënt werd in feite opgegeven.

En nu blijkt het allemaal een pijnlijk misverstand. Met peilingen moet je altijd een beetje voorzichtig zijn, maar deze heeft in de loop der jaren een goede reputatie opgebouwd. En ook andere uitkomsten van het onderzoek laten weinig heel van die mythe dat de Nederlander de wereld de rug toekeert.

Nederlanders onderscheiden zich juist door hun internationale oriëntatie van hun mede-Europeanen. Dat blijkt ook uit de reacties op de sterke politieke en economische opkomst van China. Bijna tweederde van de Europeanen vindt dat China en Europa zulke verschillende waarden hebben dat samenwerking bij het oplossen van internationale problemen onmogelijk is. Maar Nederlanders zijn daar veel positiever over. Zij zien juist kansen in samenwerking met de opkomende macht in het Oosten.

Wat kan het nieuwe kabinet van deze hele geschiedenis leren? Dat je de kiezers niet moet onderschatten. Dat ze soms beter in de gaten hebben hoe de wereld in elkaar zit dan je uit hun stemgedrag kunt opmaken. Dat een waarheid als een koe (‘de EU is goed voor de economie’) uiteindelijk niet verborgen kan blijven. En dat politiek leiderschap betekent dat je zo’n waarheid benoemt: luid, duidelijk en liever niet pas bij het afscheid. We zullen zien wie durft.