In Rome raast het verkeer sinds Mussolini dwars door de Fori Imperiali, maar wel op gepaste afstand. Het kan nog gekker. De weg van Kavála naar Dráma doorsnijdt de ruïnes van Filippi. De opgravingen gaan door, pal langs de weg. Bezoekers kunnen met hulp van een verkeerslicht oversteken van het amfitheater naar het forum. Wat je aan stenen, zuilen en muurtjes ziet in Filippi is voor een archeologische leek weinig spectaculair, de locatie des te meer. Ook de geschiedenis van Filippi, vanaf de vijftiende eeuw niet meer bestaand als stad op deze plek, spreekt tot de verbeelding.

Verschillende Europese culturen hebben hun historie verbonden met deze stad en de naam vervolgens als propaganda gebruikt. Filippi zou rond 360 vC zijn gebouwd door kolonisten van het naburige eiland Thassos, onder de naam Krinides, zoals het hudige dorp ernaast nog steeds heet. Er was goud gevonden in de bergen en op de rand van een vlakte heb je altijd strategisch overzicht. Al een paar jaar later lieten de Thraciërs hun oog vallen op de nederzetting en zochten de kolonisten bescherming bij koning Filippus II van Macedonië. Die bouwde er een vesting die naar hem werd vernoemd.

In de hellenistische periode kende Filippi grote voorspoed, die toenam nadat de Via Egnatia was aangelegd. In 42vC woedde bij twee heuveltjes de slag bij Filippi, tussen Octavianus (de latere keizer Augustus) en Marcus Antonius aan de ene kant en Brutus en Cassius aan de andere. De republikeinen verloren en de nieuwe keizer zou zijn overwinning vieren door op die plek de imperiale modelkolonie Augusta Iulia Philippensis te stichten.

Rond het jaar 50nC belandde daar weer de apostel Paulus die er de eerste christelijke kerk van Europa zou stichten en de eerste Europeaan zou dopen, de Filippensische vrouw Lydia. Ook het christendom plantte zijn vlag in Filippi en gebruikte het als een heilige plek, een pelgrimsoord. Nu zijn het allemaal omgevallen stenen en kennen niet veel mensen de naam Filippi meer.

Aardig is dat in het naburige dorp Lydia (gewoon: Lydia, geen Agia Lidia, ook al is ze wel degelijk een heilige) de herinnering aan de doop op simpele manier in stand wordt gehouden. Er is geen basiliek meer, geen pelgrimsoord, maar een eenvoudige, splinternieuwe doopkapel, met een al even simpel doopvont in het midden. Achter de kapel is een tuintje langs een snel stromende beek, met een amiftheatertje dat het grote van Filippi bijna ironisch weerspiegelt.

Lydia wordt afgebeeld als boerenvrouw met een soort van theedoek om het hoofd geknoopt, een plattelandbewoonster die open stond voor nieuwigheidjes als het christelijk geloof, geen vrome heilige.

Tijdens deze expeditie wordt wel duidelijk dat de rol van de Romeinen voor de Europese identiteit moeilijk overschat kan worden. Niet alleen bouwden ze wegen en lieten die bewaken door soldaten, die weer met de locale bevolking versmolten. Ze verbreidden ook ideeën, waarvan het rechtsstelsel misschien wel het belangrijkste was. In Albanië zouden ze wensen dat het Europese, zeg Romeinse recht bescherming bood tegen willekeur van rijken en andere heersers.

De meest gelezen post van dit weblog is tot nu toe ‘Jezus was een Romein’, waarin Francesco Carotta stelt dat Jezus Christus in feite Julius Caesar was die zijn aanhangers door een reeks misverstanden naar Palestina hebben verhuisd. De apostel Paulus was volgens Carotta eigenlijk geschiedschrijver Flavius Josephus. Wij dachten dat die theorie weinig bijval zou ondervinden, maar het tegendeel blijkt het geval. Ook Carotta’s suggestie om van het Latijn de Europese lingua franca te maken hebben we in de praktijk zien brengen, en wel door de Vlach: een door heel Europa verspreid bergvolk dat een mengeling van Latijn en locale talen spreekt.

Dit verhaal is geplaatst op vrijdag 2 februari 2007 om 21:39 uur.