We waren al een tijdje benieuwd naar de Illyriërs, de vroege bewoners van Albanië. Zou daar de sleutel liggen tot een verklaring van de unieke eigenschappen van dit land, de extreme gastvrijheid en nieuwsgierigheid en vaardigheden in het overleven onder lastige omstandigheden? Zelfs Norman Davies, de Britse historicus die meestal precies weet hoe het zit, moet ons teleurstellen. In ‘Europe. A History’ schrijft hij: ‘Er is weinig bekend over de oude Illyriërs. Hun taal was Indo-Europees, en vormde waarschijnlijk de onderlaag van modern Albanees. Hun materiële cultuur was vermaard om haar geraffineerde metaalbewerking”. Dan volgen er nog wat details over hun voorwerpen, munten en oorlogvoering, maar verder niets, over herkomst noch leefwijze.

In de internationale boekwinkel van Tirana vonden we alleen technisch-wetenschappelijke boeken over de archeologische opgravingen in Albanië, die rond 1880 waren begonnen. Het werd dus tijd voor een museum.
Het Nationale Skanderbegmuseum in Kruja bevatte een vitrine met Illyrische  objecten, maar zonder enige toelichting. Het stedelijke museum van Pogradeç, een vriendelijke kleine stad aan het meer van Ohrid, bleek onvindbaar en dus vermoedelijk gesloten. Dus klopten we op een middag aan bij het Archeologisch Museum van Korça, een stad in het oosten van het land die zich – gedeeltelijk terecht – laat voorstaan op haar schone straten.
Na enig gemorrel aan de dichte staldeur, waarachter volgens een bord toch echt het Archeologisch Museum moest schuilgaan, werden we vriendelijk opengedaan door een bewaker, die zijn handen vol had aan het koest houden van twee forse honden. Hij riep iets naar achteren, waar zich kennelijk de echte museumbewaarder moest bevinden. Pas na enkele minuten kwam die tevoorschijn, een oudere heer met vest en een stevige drankkegel. Hij zou zich later voorstellen als prof. dr. Skender Aliu. Welke taal zou hij met ons willen spreken? Engels? Duits? Italiaans? Het bleek Frans te worden, een taal die hij wel enigszins bleek te spreken, maar nauwelijks te verstaan.
De professor deed het eigenlijke museum voor ons open en ging voor tijdens een rondgang langs vitrines op twee etages, vol vondsten uit de provincie Korça, keurig geordend naar periode: vroeg, midden en laat neolithicum, bronzen en ijzeren tijdperk.
Vooral de laatste twee periodes konden volgens onze gids aan de Illyriërs worden toegeschreven.

Hij was vooral trots op een drinkkruik, een andere kruik in de vorm van een vrouwenfiguur en de reconstructies van twee graven en van een ‘tuma’, een grafheuvel. Hij liet zien dat er zowel voorwerpen waren gevonden die je verder vooral in Centraal-Europa tegenkomt, maar ook voorwerpen die meer verwantschap vertonen met Egeïsche of Ionische vondsten of juist met Macedonië. Het lijkt er kortom op dat de vroege bewoners van Albanië van diverse herkomst waren, uit het noorden, het zuiden en het oosten. En nog weten we dus niet waar de Illyriërs vandaan komen.
Bijzonder waren in het kleine museum ook de vergeelde foto’s aan de wanden van opgravingen in de omgeving. Pas na herhaald vragen wanneer die foto’s genomen waren, wees de archeoloog op een plaat, met een vrouw in Brigitte Bardot-achtige jurk op de voorgrond en een aantal jongemannen meer naar achteren. Dat was een foto van vifenveertig jaar geleden (1962 dus), en een van die mannen daarachter, dat was hijzelf.
Zeker is dat ook onder het bewind van Enver Hoxha de uniciteit van de Illyriërs bijzonder werd gewaardeerd en dat archeologie een door het communisme toegestane vorm van wetenschap was geweest.     

Dit verhaal is geplaatst op vrijdag 19 januari 2007 om 22:15 uur.