Ruim vier jaar na het einde van Expeditie Europa begint de bus aan een nieuw leven, zij het zonder ons. Met grote vreugde en een beetje weemoed hebben we hem vandaag definitief overgedragen aan Maria Kolossa en Daan Kars, die er grote plannen mee hebben.
Een keer of wat is de bus nog met ons op vakantie geweest, naar Frankrijk en Duitsland. Dat was aangenaam en handig, maar in toenemende mate ook zorgelijk. De roest rukte op, lekkages bij de raamsponningen leidden regelmatig tot natte voeten. Er zou opnieuw gerepareerd en dus geïnvesteerd moeten worden, en met onze vier linkerhanden leek dat eigenlijk niet meer zo zinnig, nadat wel duidelijk was geworden dat nieuwe expeditieopdrachten weinig waarschijnlijk waren. Ten tijde van Expeditie Europa was het bloggen vanaf ontoegankelijke locaties, het zoeken naar internetverbindingen en het opladen van foto- en filmbeelden nog behoorlijk experimenteel. Nu vind je in bijna elk Europees café wifi en twittert menige iPhonebezitter zijn belevenissen draadloos bij elke tussenstop.
Er leek zich vorig jaar een nieuwe eigenaar aan te melden, een bevriende ontwikkelingswerker in Nicaragua, die weinig APK- leed verwachtte in Midden-Amerika en met dit kampement op wielen hoopte wat door het continent te kunnen crossen. Wij zouden dan misschien af en toe ook nog eens een kleine Expeditie Latina kunnen uitvoeren. Maar de invoer- en transportkosten  vielen tegen en de beoogde eigenaar vond plotseling werk in Brussel. Lees verder »

Voor de nieuwkomers op dit weblog: klik hier om naar het begin van Expeditie Europa te gaan, of vul een plaats of onderwerp in bij de functie ‘zoek’. Ook kun je zoeken per maand. Onderaan deze aflevering herhalen we de data van ons bezoek aan elk van de negentien landen. Vrijwel alle foto’s op postzegelformaat zijn aanklikbaar om ze groter te kunnen bekijken.

We krijgen vaak de vraag waar de bus nu is. Wij zijn van de zomer nog naar Engeland en Frankrijk geweest met het mobiele huis, maar zitten voorlopig weer aan Nederland vastgekluisterd. De bus staat ondertussen, met verse APK op zak, vol ongeduld te wachten op zijn volgende uitje en schuilt tegen de regen in Aalsmeer. Het kan even duren voordat wij weer de mogelijkheid hebben om op pad te gaan. Daarom kunnen we onze gemotoriseerde woonwagen waarschijnlijk beter van de hand doen. Dat willen we eigenlijk niet maar welk bod kan ons verleiden en de wagen weer doen rijden?

A Albanië/Albania 08/01-20/01

B België/Belgium 01/11-07/11

C Bosnië-Herzegovina/Bosnia-Hercegovina 21/12-25/12

D Bulgarije/Bulgaria 28/02-14/03

E Duitsland/Germany 17/11-21/11 + 26/05-02/06

F Frankrijk/France 07/11-17/11

G Griekenland/Greece 20/01-09/02

H Italië/Italy 29/11-17/12

I Kroatië/Croatia 17/12-21/12 _ 25/12-02/01

J Moldavië/Moldova 31/3-10/04 + 10/04-17/04

K Montenegro 02/01-08/01

L Nederland/the Netherlands 30/10-01/11 + 02/06

M Oekraïne/Ucraine 17/4-06/05

N Polen/Poland 12/05-26/05

O Roemenië/Romania 14/03-31/03

P Slowakije/Slovakia 06/05-12/05

Q Transdnjestrië/Transnistria 10/04

R Turkije/Turkey 09/02-28/02

S Zwitserland/Switzerland 21/11-29/11

Bij het ordenen van het materiaal van Expeditie Europa heeft Janine een lijst gemaakt van de 37 videovignetten met titel en datum van publicatie. Voor het gebruiksgemak zetten we de lijst hieronder ook op het blog, tevens met een korte typering van de inhoud en gerangschikt naar land.

Janine made a list of the 37 videovignettes of Expedition Europe, with Dutch title and date of publication. For your convenience we put the index on the blog, with short English description of its content and chronologically per country.

FRANKRIJK/FRANCE

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/11/10/onderweg

1 impressie van het rijden tussen Le Cateau en Noyon

1 impression of driving between Le Cateau and Noyon
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/11/11/de-brede-en-de-smalle-weg

2 een schilderij in het Calvijnmuseum in Noyon

2 a painting in the Calvin Museum, Noyon (the wide and the narrow road)
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/11/14/aux-morts

3 dodenherdenking in Verdun

3 memorial for the victims of war

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/11/17/rondom-jeanne

4 360 graden rond het standbeeld van Jeanne d’ Arc in Domremy

4 360 degrees around the statue of Jeanne d’ Arc in Domremy
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/11/18/een-redactievergadering-in-twee-talen

5 op bezoek bij televisiezender Arte in Straatsburg

5 visiting television channel Arte in Strasbourg ( a bilingual editorial meeting)

ITALIË/ITALY

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/12/04/via-roma-turijn

6 de deftigste winkelstraat van Turijn

6 the poshest shopping street of Turin
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/12/08/subito-food

7 een pizzeria in Turijn

7 a pizzeria in Turin
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/12/14/klaar-voor-het-andere-europa

8 een stil tochtje langs wapperend wasgoed in Livorno

8 a silent ride along flagging laundry in Livorno

KROATIË/CROATIA
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/12/20/kerstgroet-uit-split

9 kerstconcert stedelijk mandoline-ensemble in kathedraal van Split

9 Christmas concerto of muncipal mandoline orchestra in cathedral of Split

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/01/02/in-vino-veritas

10 oud- en nieuwjaarsrituelen in Dubrovnik

10 year’s end rituals in Dubrovnik
BOSNIË-HERZEGOVINA/BOSNIA-HERCEGOVINA
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2006/12/23/aarzelend-duet

11 concert van servische en moslimmuziek in cultureel centrum van verdeeld Mostar

11 concerto of Serbian and moslim music in cultural centre of divided Mostar

MONTENEGRO
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/01/08/hram

12 orthodox kerstfeest in Podgorica

12 orthodox Christmas in Podgorica

ALBANIË/ALBANIA
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/01/15/luka

13 ontmoeting met voormalig politiek gevangene, dakloos in Tirana

13 meeting a former political prisoner, homeless in Tirana

GRIEKENLAND/GREECE
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/01/28/het-uitgaan-van-de-kerk-in-metsovo

14 zondagochtend na de kerkdienst in Vlachendorp Metsovo

14 Sunday morning after church in Vlach village Metsovo
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/02/08/voor-het-carnaval

15 impressie van plein in deels islamitische stad Xanthi

15 impression of square in partly moslim town of Xanthi

TURKIJE/TURKEY

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/02/12/de-stilte-van-gallipoli

16 de stilte van het slagveld van Gallipoli

16 the silence of the battlefields of Gallipoli
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/02/13/helles-pont

17 pont over de Dardanellen

17 ferry on the Dardanelles
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/02/18/twee-winkelstraten

18/19 twee vignetten: traditionele en westerse winkelstraten in Bursa

18/19 two vignettes: traditional and western shopping street in Bursa
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/02/22/taksim

20 oversteken van het bekendste plein van modern Istanbul

20 crossing the most famous square of modern Istanbul
BULGARIJE/BULGARIA

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/03/03/martenitsa

21 Bulgaarse hippies bij folkloristisch festival van Sjiroka Luka

21 Bulgarian hippies at folkloristic festival of Shiroka Luka
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/03/04/bulgaars-bergcarnaval

22 boemannen van het wintercarnaval in Sjiroka Luka, Rhodope-gebergte

22 bogeymen of the winter carnival of Shiroka Luka, Rhodope mountains

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/03/05/rustdag23 koeiebellen in het museum van Smoljan

23 cow bells in Smolyan museum

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/03/09/sofia-8-maart

24 vrouwen op straat in Sofia

24 women in the streets of Sofia

ROEMENIË/ROMANIA
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/03/17/sla-kaas-en-tralala

25 de markt van Obor, Boekarest

25 the market of Obor, Bucharest

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/04/05/paasgroet-uit-iasi

26 zaterdag voor pasen in de stad Iasi

26 Saturday before Easter in city of Iasi
MOLDAVIË/MOLDOVA

http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/04/11/paaswake-in-beeld

27 paaswake in Noord-Moldavisch dorpje Parcova

27 Easter wake in small village of Parcova, northern Moldova
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/04/13/slapend-varken

28 de boerderij van Valentina in Parcova

28 Valentina’s farm in Parcova
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/04/13/de-prijs-van-een-kilo-aardappelen

29 straatleven in Chisinau

29 street life in Chisinau
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/04/17/drinken-met-de-doden

30 massaal ritueel bezoek aan begraafplaats van Doina, Chisinau

30 crowd pays ritual visit to cemetery of Doina, Chisinau (drinking with the dead)

OEKRAÏNE/UCRAINE
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/04/24/klikklak-terrasje-in-odessa

31 hoge hakken, korte rokken in Odessa 31 high heels, short skirts: clickclack, a terrace in Odessa
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/05/02/wie-zingen-daar-zo 32 zang en dans op parkeerplaats in Hoezoelenland 32 singing and dancing on parking lot in Huzul country (‘who are singing over there?’)
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/05/03/bij-de-hoezoelen 33 een Hoezoelenbruiloft op festival van Kosmatsj 33 a Huzul wedding at festival of Kosmaç
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/05/07/pysanka-2 34 winkelstraat in de stad Ivano-Frankivsk 34 shopping street in the city of Ivano-Frankivsk POLEN/POLAND
http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/05/21/heilige-geest 35 tienduizenden bij mis in pelgrimsoord Czestochowa (Associatie van de Heilige Geest) 35 tens of thousands of pilgrims celebrating mass in Czestochowa (Association of the Holy Spirit)
DUITSLAND/GERMANY http://weblogs3.nrc.nl/ee/2007/05/29/hete-liefdesnachten-en-een-processie 36/37 twee vignetten over de Sorben: folkloristische dans in Bautzen en een mariaprocessie in Sunow 36/37 two vignettes on the Sorbs: folkloristic dancing in Bautzen and a procession for St. Mary in Sunow

Waar zagen we deze muur? In Leiden Zuidwest, Cottbus of Livorno? Mispoes, het was de badplaats Budva, Montenegro.
Where did we spot this wall? The wrong side of the tracks in Leyden? Cottbus? Livorno? All wrong, it was seaside resort Budva,
Montenegro.
Deze extra post is in twee talen. This special blogpost is presented in two languages. English translation follows after the Dutch version.

Het heeft een tijdje geduurd voor we tussen de thuiskomzorgen door klaar waren met het doorkijken van alle 10.400 foto’s die Janine de afgelopen zeven maanden heeft gemaakt. Alleen al het snel doorkijken, sorteren en kiezen kostte ruim tien uur.

Een van de dingen die de expeditie wilde onderzoeken waren de verschillen en overeenkomsten tussen Europeanen. Om te testen of je nog gemakkelijk kunt zien waar je bent in Europa hebben we uit elk van de negentien landen die we bezochten één niet eerder gepubliceerde foto uitgezocht. Bij de keuze van elke foto hebben we geprobeerd om vooroordelen over elk land niet te bevestigen, maar ook toch iets uit te drukken van wat wij als de essentie van dat land hebben ervaren. We proberen dus wel degelijk de kijker een beetje op het verkeerde been te zetten, maar niet heel erg te misleiden, door bij voorbeeld de enige moskee in Griekenland te selecteren.

De discussies tussen ons moeten hilarisch geklonken hebben voor een buitenstaander. ,,Dit is zóóó Odessa. Ja, wel heel erg Tirana, maar niet representatief voor Albanië. Dit zien ze meteen. Zou je denken? Laten we het uitproberen.”

Om de keuze te vergemakkelijken hebben we een lijstje gemaakt met ons globale reisschema, zodat je nog eens per land foto’s en teksten kunt nakijken. Het kaartje op de blogroll stopt helaas in Tirana, omdat de webredactie daarna geen tijd meer had om de reisgegevens te actualiseren. En de hoofdprijs van deze prijsvraag voor wie de meeste foto’s in het juiste land weet te situeren is een origineel souvenir uit de bus dat de hele Expeditie Europa heeft meegemaakt.

Voor foto’s en nadere uitleg, lees verder. English translation and further instructions, click on the red words ‘lees verder’.

Lees verder »

Terwijl de bus nog steeds niet helemaal is uitgepakt en we een voorzichtig beginnetje hebben gemaakt met het openen van stapels post, die grotendeels bestaat uit administratieve onnozelheid, gaat ook de telefoon vaak.

Er is aandacht van andere media voor de thuiskomst van de expeditie, en dat vinden we natuurlijk leuk. Deze week lijken twee radioprogramma’s uitgebreid met ons te willen gaan praten. Voor wie er nog geen genoeg van heeft:

- donderdag 7 juni 18.00-20.00u Radio 5: Desmet Live

- zaterdag 9 juni, vermoedelijk rond 10.00u BNR Nieuwsradio Lees verder »

Doorplaatsing van het  slotstuk in NRC Handelsblad van Expeditie Europa (2 juni, behoudens eindredactionele wijzigingen):

Kop: Angst is belangrijke raadgever in ongevaarlijk Europa

Intro: Morgen arriveert Expeditie Europa na zeven maanden weer in Amsterdam. Hypothesen over gemeenschappelijke Europese waarden moesten grotendeels worden verworpen. Maar de Romeinen zijn nog steeds van belang en de rechtszekerheid van de EU wordt benijd. Een slotaflevering.

Door HANS BEEREKAMP

DESSAU, 2 JUNI – Het hoofddoel van Expeditie Europa was om te inventariseren wat Europeanen met elkaar verbindt en wat ze scheidt. Een afgeleid doel was het verzamelen en doorgeven van informatie over voor ons Nederlanders onbekende aspecten van Europese culturen: de witte plekken op de kaart. En misschien, zo zou je kunnen concluderen na zeven maanden, ruim 14.000 kilometer, negentien landen en 212 afleveringen van het weblog, was het allerbelangrijkste doel wel de reis zelf. Lees verder »

in 1931 werd de nsdap de grootste partij in de gemeenteraad van dessau. binnen een jaar wisten de nazi’s de daar sinds 1926 gevestigde kunstopleiding, het bauhaus, als ‘joods-marxistische samenzwering’ om zeep te helpen. maar lang daarvoor was de eerste maatregel het verbieden van de schrijfwijze die in het bauhaus gebruikelijk was: geen hoofdletters, louter onderkast – met als expliciete uitzondering de letters op de gevel. de belangrijkste overwegingen waren esthetisch, misschien nog wel eerder dan democratisch van aard.

dat ook deze laatste blogpost van onderweg geen hoofdletters bevat, is een hommage aan het bauhaus, dat sinds vorig jaar geheel gereconstrueerd is en weer open voor bezoekers. het is dus geen mankement aan het toetsenbord van de laptop, hoewel ook dat op zijn laatste benen loopt. op de plaats van de a gaapt een gat.

Lees verder »

Het Bauhaus komt later, vandaag gaat het wéér over religie. Door de aard van onze route hebben we de neiging Europa steeds in oost en west te verdelen, ook al omdat we zo weinig van oost wisten. Maar de verdeling tussen noord en zuid is misschien minstens zo belangrijk. In zijn invloedrijke boek ‘De Duitsers’ (1968) stelde Johannes Gross dat Oost- en West-Duitsland eigenlijk een land vormden, maar dat als de geallieerden hadden besloten tot een verdeling in Noord- en Zuid-Duitsland, die landen vermoedelijk voorgoed uiteengevallen zouden zijn.

Als je zoals wij vanuit Saksen Brandenburg binnenrijdt, verandert niet alleen het landschap van heuvelachtig naar vlak, maar ook de architectuur in de richting van meer bakstenen. Het belangrijkste verschil betreft dat tussen katholieken en protestanten, waar hier al eens dertig jaar oorlog om is gevoerd en dat pas voor het eerst in de vorming van de CDU enigszins verzoend lijkt.

De geboorteplaats van de reformatie was Wittenberg, een stadje aan de Elbe dat in de DDR-tijd zelfs officieel – en blijvend – werd omgedoopt in Lutherstadt Wittenberg. Er is nog eens een poging gewaagd om er Chemiestadt Wittenberg van te maken, maar het protestantisme was onder Ulbricht en Honecker redelijk onaantastbaar. Vermoedelijk hadden de communisten al zoveel moeite met de denazificatie dat ze de laatste vaste waarde van hun burgers niet ook nog eens konden aantasten.

Lees verder »

Wat mij betreft hoeven we nog helemaal niet naar huis. Ik zou best zo verder willen blijven leven en werken, als een ontwortelde nomade met dagelijkse output. Janine wil het alleen op een aantal voorwaarden: dat ze een eigen laptop met internettoegang heeft – liefst per satelliet – en niet van mij afhankelijk is om het internet op te gaan; dat er niet elke dag over van alles overlegd hoeft te worden; dat er niet elke dag geleverd hoeft te worden, zodat er meer denk- en leestijd is; dat logistieke problemen met auto en digitale techniek minder aandacht vragen; en dat er minder eigen financiële bijdrage in hoeft te worden gepompt. Maar dan graag ook weer. Lees verder »

We zouden de laatste week rustig door Duitsland naar huis tuffen, alvast nadenkend over conclusies van de expeditie. Niet over de autobahn, want daar word je met onze snelheid toch maar vol ergernis bekeken. Het blijkt een illusie dat we ook maar een dag niets bijzonders zouden kunnen meemaken. Het zal wel een soort van instinct of intuïtie zijn geworden in de loop van de reis, dat we steeds met de neus in de boter vallen, van Europese curiosa in volle glorie.

Goed, de Sorben stonden op het programma, als de laatste etnische minderheid van deze expeditie. Voor een natie van 83 miljoen mensen heeft Duitsland niet veel officieel erkende groepen met een eigen taal en etniciteit (als je de joden en de voormalige gastarbeiders niet meetelt): de Friezen, de Denen, de Sinti/Roma en de Sorben. De laatsten worden ook wel Wenden genoemd en zijn een West-Slavisch volk dat al sinds de zevende eeuw tussen Elbe en Oder woont. Er zijn er nog ongeveer 60.000 over. Ze komen oorspronkelijk uit Servië en spreken een taal – eigenlijk twee varianten, het Oppersorbisch en het Nedersorbisch – die tussen Pools, Tsjechisch en Slowaaks inhangt. Er is een dagblad in het Sorbisch en de taal wordt op verschillende lagere en middelbare scholen onderwezen. Deze informatie is in boekjes en op internet te vinden. We verwachtten hier en daar een toeristisch dorpje met veel Sorbische klederdrachtpopjes en souvenirs, en verder zou het wel museumwerk worden. Het liep anders.

Lees verder »