En de winnaar is... (Illustratie Stock.xchng)

En dan nu: de winnaar van de stembusprijsvraag.

De lezers van dit blog weten het hopelijk nog: vorige week schreef ik een prijsvraag uit. Raad de uitslag van de Bondsdagverkiezingen en win een fles goede Duitse wijn, naar keuze rood of wit. De respons was behoorlijk groot: in totaal ruim zestig reacties. Ik wil alle inzenders hartelijk bedanken voor de moeite die ze hebben gedaan. Petje af (of zoals ze hier zeggen: Hut ab). Mijn bijzondere dank gaat naar bloglezer Stokhorst, die ons ongevraagd hielp met een onvolprezen excelsheet.

Ik heb de vrijheid genomen om als resultaten te laten gelden de onofficiële stembusuitslagen zoals die gisteravond bekend waren. De officiële eindresultaten duren aanzienlijk langer, en dan raakt de zaak maar in de vergetelheid. Bovendien, zo is de ervaring, wijken de onofficiële maar zelden af van de officiële. Gemeten aan de onofficiële verkiezingsuitslagen is de winnaar Mathieu Sneep met de knappe reeks 35,8 (CDU/CSU; 33,8), 23,4 (SPD; 23), 13,9 (FDP; 14,6), 10,8 (Die Linke; 11,9), 11,1 (Groenen; 10,7), 5 (rest; 6).

Proficiat! Ik zal zo snel mogelijk contact met bloglezer Mathieu S. opnemen voor zijn beloning: rood of wit en eventuele andere voorkeur (Spätburgunder, Dornfelder, Riesling, etcetera). En misschien is hij ook nog geïnteresseerd in de gratis busrit door hartje Berlijn, langs vele bezienswaardigheden, in lijn M29.

Zoals ik in een van mijn vorige blogs al schreef: uw respons maakt duidelijk dat de Duitse verkiezingen leven – ook onder Nederlanders. Tot slot: de stembus is gesloten; dit blog kapt er ook even mee. Es hat Spass gemacht!

Zelden heb ik Merkel zo gelukkig gezien als gisteravond. Ze verscheen opgelucht en breed lachend in de partijcentrale van de CDU in Berlijn. “Ik ben gelukkig, en dat zeg ik maar zelden. We kunnen een coalitie met de liberalen vormen”. Ze werd belaagd door journalisten, raakte in de menigte in het gedrang, maar bleef triomfantelijk lachen. Op de stembusparadox “verlies van de eigen partij, maar winst voor de gewenste coalitie“ herhaalde ze slechts dat haar doel is bereikt. Vandaag al beginnen de coalitiegesprekken met de liberale leider, Guido Westerwelle van de FDP.

Merkel regeert; de liberalen triomferen. Westerwelle mag zich de echte winnaar van de Bondsdagverkiezingen noemen. Zijn partij kreeg gisteren 14,6 procent van de stemmen, tegen 9,8 procent in 2005. Westerwelle is door de kiezers beloond voor een glasheldere campagne. Hij heeft steeds duidelijk gezegd met wie hij regeren wil “alleen met de christen-democraten“ en wat zijn plannen zijn. Duitsland wacht door het sterke verkiezingsresultaat van de FDP een liberaler tijdperk. Met name het economisch beleid kan wel eens ingrijpend veranderen.

Samen hebben christen-democraten en liberalen genoeg zetels voor een redelijk stabiele meerderheid in de Bondsdag de komende vier jaar; een onverwachte politieke waterscheiding. Grote verliezer is de sociaal-democratische SPD, die niet meer dan 23 procent van de stemmen kreeg. De opkomst was met ruim 70,8 procent de laagste ooit in de geschiedenis van de Bondsrepubliek.

De grote partijen in Duitsland zijn kleiner geworden, en de kleine groter. Het land krijgt een liberaal getinte, christen-democratische regering onder leiding van een vrouw die gisteravond nadrukkelijk herhaalde dat ze bondskanselier van “alle Duitsers” wil zijn. Die, met andere woorden, ook sociaal wil zijn. Daarmee hoopt ze de oppositie het gras voor de voeten te kunnen wegmaaien. Maar die kan sterk worden: het linkse blok kan zich eindelijk hergroeperen. Maar, zeggen kenners van de Duitse politiek, dat is alleen maar winst voor de democratie. Want de grote coalitie was toch een beetje de dood in de pot.

Lees vanmiddag ook de analyse van de stembusuitslag door Joost van der Vaart in NRC Handelsblad

Detail van de website van Bild.

Het is altijd aardig om te weten op welke politieke partij opiniemakers en journalisten stemmen. Nog leuker is het als een krant of een ander medium zijn kleur verraadt. Vroeger gaven kranten in hun commentaren nog stemadviezen. De van oudsher liberale NRC, bijvoorbeeld, adviseerde zijn lezers tot in de jaren ’60 om “alles overwegende en ondanks de vele bezwaren” toch maar op de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie, de VVD, te stemmen.

Gisteren en vandaag hebben twee Duitse kranten iets over het stemgedrag van hun redacteuren bekendgemaakt. Het zijn elkaars ideologische tegenpolen: de linkse Tageszeitung (taz) en de veel rechtsere Bild. Ze zijn haast buren: beide hebben hun redactielokalen in de Rudi Dutschke Strasse (voorheen Kochstrasse) in Berlijn. Aan de naamswijziging van die straat zit een heel verhaal vast, maar het voert te ver om dat nu te vertellen.

Zeven taz-redacteuren gaven zich gisteren bloot. Drie stemmen op de sociaal-democratische SPD, twee op de uiterst linkse Die Linke, slechts één op de Groenen en één op de Piratenpartij. Inderdaad overwegend links.

Bild pakt het vandaag groter aan. Honderd collega’s onthullen de partij van hun keus. Ik geef hierbij alleen de belangrijkste tweede stem. De liberalen (FDP) zijn bij Bild het grootst: 35. Daarna de christen-democraten (CDU/CSU): 26, dan de SPD (24), daarna de Groenen (12) en de overige partijen (3).

Wat me bij Bild verrast is allereerst de openhartigheid van zo veel mensen – Duitsers houden hun stemgedrag liever geheim – en dan hun voorkeur: meer linkse types dan ik had gedacht.

Laatste oproep: doe mee aan de prijsvraag van dit blog en stuur uw uitslag van de Duitse verkiezingen uiterlijk tot vanavond 24.00 uur in. Hartelijk dank!

(Foto Reuters)

Eén na laatste oproep om mee te doen aan de prijsvraag van dit blog: voorspel de uitslag van de Duitse verkiezingen en win een fles goede Duitse wijn, rood of wit naar keus.

Alle inzenders tot nu toe: hartelijk dank!

De verkiezingscampagne verloopt. Het einde is in zicht. Duitsland gaat overmorgen naar de stembus voor een nieuwe Bondsdag – de zeventiende. De Duitsers hoorden veel over kleine zaken en weinig over grote. Politieke hartstocht was ver te zoeken. De strijd, als daar al sprake van was, bleef aan de oppervlakte. Maar de eindspurt is spannend: het verloop van de Bondsdagverkiezingen is nog helemaal open.

Het Duitse kiesstelsel kan bij de huidige kleine marges wel eens de doorslag geven. De kiezer mag hier twee stemmen uitbrengen. Met zijn eerste stem geeft hij aan welke persoon uit zijn kiesdistrict met een direct mandaat in de Bondsdag moet komen. Zijn tweede en belangrijkste stem gaat naar een partij. Die stem is beslissend voor het aantal afgevaardigden dat een partij in de Bondsdag krijgt. Het komt vaak voor dat met de eerste stem meer kandidaten van een bepaalde partij direct in de Bondsdag worden gekozen dan die partij op grond van de tweede stem toekomt.

Dit zogeheten Überhangmandat gaat niet verloren, maar wordt in extra zetels omgezet. Zonder ‘overhangmandaten’ zou Gerhard Schröder in 2001 geen bondskanselier zijn geworden. Op last van de rechter worden deze mandaten aangepakt, maar pas in 2011.

Het mooie van het Duitse stelsel is de directe binding die de politici hier met hun achterban in de kiesdistricten hebben. Nederland kan daar een voorbeeld aan nemen.

Drie dagen voor de landelijke Bondsdagverkiezingen loopt het hier niet storm. Er staan geen protesterende mensenmassa’s op de stoep voor de Französische Strasse nummer 9, in het centrum van Berlijn. De klok tikt door, de burgers kijken weg en belangrijke Duitse politici zoals bondskanselier Angela Merkel sluiten hun stembuscampagne af met de plechtige belofte de belastingen te zullen verlagen. Waardoor de staatsschuld voorlopig alleen maar kan toenemen.

Nog nooit had de Bondsrepubliek hogere schulden dan nu. De kredietcrisis en de daarop volgende recessie hebben een enorme bres geslagen. De slooppremie voor personenwagens, een maatregel ter bevordering van de autoverkopen, heeft de staat de afgelopen zes maanden vijf miljard euro gekost. De steun aan Opel en andere maatregelen om de economie op te peppen lopen eveneens in de miljarden. Het wordt allemaal op de pof gefinancierd. Van terughoudendheid in het voorheen financieel voorzichtige Duitsland lijkt in verkiezingstijd geen sprake.

En nu de paradox: uit peilingen blijkt dat de meeste Duitse kiezers niet geloven dat na de stembus de belastingen omlaag gaan. Waarmee politici die dit beloven hun kostbaarste goed op het spel zetten – hun geloofwaardigheid.

PS U kunt nog steeds meedoen aan de prijsvraag rond de verkiezingsuitslag.

Eén ding is zeker: de race om de Duitse stembus leeft onder de Nederlandse lezers van dit blog.

Iets anders: eergisteren interviewde ik de van oorsprong Nederlandse boer Kees de Vries.(foto)  Hij heeft een megagrote boerderij in Saksen-Anhalt, met dertienhonderd stuks melkvee. Het interview stond gisteren in NRC Handelsblad (alleen voor abonnees). De Vries wil voor de CDU de Bondsdag in, en naar eigen zeggen gaat hem dat lukken. Hij werft voor een zogeheten “Direktmandat”, maar de CDU heeft hem ook op de derde plaats van de lijst van Saksen-Anhalt gezet.

Normaal gesproken moeten de christen-democraten in die deelstaat vijf zetels kunnen halen waarmee De Vries dus in het parlement zou komen. Mijn opmerking dat hij dan de eerste Nederlander ooit is die dat lukt, pareerde hij: “Pardon, ik ben de eerste Duitser van Nederlandse afkomst die in de Bondsdag komt”. Een belangrijke nuancering en een gevoelig punt, zo bleek. De Vries is sinds 2005 Duitser. Zijn Nederlandse pas heeft hij ingeleverd, een “emotioneel moment”.

Tot slot: een van de aardiger politieke blogs over de Bondsdagverkiezingen is dat van de schrijvers Sten Nadolny en Tilman Spengler. Beiden fans van SPD-lijsttrekker Frank-Walter Steinmeier. De vraag alleen is: waarom houden Duitse schrijvers toch altijd zo van de sociaal-democraten, zie ook Günter Grass.

De winnaar kan zijn/haar wijn komen afhalen in Café Max und Moritz, in de Oranienstrasse 162 in de Berlijnse wijk Kreuzberg. Als hij/zij niet van wijn houdt, geef ik in dit fraaie etablissement enkele rondjes, desgewenst gevolgd door een door mij betaalde busrit van Kreuzberg via Mitte naar Charlottenburg. Per buslijn M29, die enkele toeristische hoogtepunten van de stad aandoet. Als de afstand een bezwaar is, wordt de wijn uiteraard opgestuurd.

Bloglezer Jan Verschure, die veelvuldig interessante reacties geeft, sneed gisteren de al dan niet vermeende saaiheid van de Duitse verkiezingscampagne aan. Zelf vind ik de race om de stembus hier niet saai en allerminst vervelend. Maar dat kan ermee te maken hebben dat het mijn eerste Bondsdagverkiezingen zijn. En natuurlijk is het zo dat Angela Merkel en Frank-Walter Steinmeier anders met elkaar omgaan dan Franz-Josef Strauss en Willy Brandt veertig jaar geleden. De ARD liet gisteren fraaie staaltjes zien van lijsttrekkersdebatten in het verleden.

Saai of niet saai – NRC Berlijn fleurt de stembus op met een te winnen fles Duitse wijn. Proost alvast.

Wat niet vaak gebeurt: de bondskanselier was in zeldzaam losse stemming. Toen de massaal aanwezige fotografen afdrukten bij een handgebaar van haar – en er dus even niets anders te horen was dan het geratel van de camera’s – begon ze te lachen, en liet vervolgens nog wat gebaren zien. Zoals de curve van het groeiherstel na een recessie: een elegant getrokken lijn naar boven toe. Merkel deed dat heel plastisch. En iedereen lachte. Maar dat was misschien wel haar bedoeling: een lachende kanselier doet het in de media beter dan een sikkeneurige, zo vlak voor de verkiezingen.

Een andere zeldzaamheid was het inkijkje dat ze in haar strikt afgescheiden privéleven gaf. Toen een buitenlandse journaliste haar vroeg wat ze in haar bestaan als beroepspoliticus mist, zei Merkel dat ongestoord winkelen er voor haar helaas niet bij is. “Als ik inkopen ga doen, wordt er gezegd: Wat?! U koopt artisjokken in blik? Maar daar is de afdeling met verse groenten”.

Zo liet Angela Merkel zich een beetje van haar niet-zakelijke zijde zien. Ook dat was bedoeld voor de stembus. Alle Duitse en veel internationale media hebben haar luchtige gebarentaal en het artisjokkenverhaal gebracht.

Dit blog nu dus ook.

Maar Fischer heeft zich teruggetrokken in allerlei adviseurschappen. Hij is opgevolgd door een duo: Renate Künast en Jürgen Trittin (foto). Beiden mid-vijftigers, beiden ooit minister onder Schröder. Gisteren gingen ze in een persgesprek nader in op de Bondsdagverkiezingen van 27 september.

Ze sloten een coalitie met de christen-democraten (CDU/CSU) en de liberalen (FDP) uit, een ‘Jamaica-coalitie’ zoals het in Duitsland heet: naar de kleuren van de Jamaicaanse vlag: zwart (CDU), geel (FDP) en groen (de Groenen). Künast zei dat haar partij dan gemangeld dreigt te worden. Verder is er met de Groenen te praten. “We willen regeren”.

Onduidelijk bleef waarom ze met z’n tweeën lijsttrekker zijn. “We zijn een duo, en ik vind ons een goede combi”, zei Trittin. Künast zat een beetje zuur te kijken, maar dat kan door haar fysiognomie komen. Ze heeft van nature een wat strenge gelaatsuitdrukking. Als de Groenen op 27 september matig of slecht scoren, zal het met de dubbelspits wel snel zijn afgelopen. Dan zal groen een keuze moeten maken.

De affiches zijn exact om die reden in Duitsland toegestaan: ook de rechtsradicale NPD mag zich uiten. Niettemin kan het mijns inziens schokken als uitgerekend in Duitsland affiches te zien zijn met de tekst “Ausländer raus”. Het land heeft een bruin verleden, en bij mij draaide m’n maag om toen ik op de zuidelijke toegangsweg naar Görlitz op deze manier in honderdvoud werd verwelkomd.

Iemand anders liet weten dat dit soort uitingen de verkiezingscampagne in Duitsland een beetje pep geeft. Hij vindt de Duitse politiek saai, ook weer in vergelijking met Nederland.

Kan zijn. Maar Duitsland is Nederland niet. Er wordt hier overigens met belangstelling (en verbazing) gekeken naar de veranderingen in de Nederlandse politiek. Een parlementariër zei laatst tegen me dat hij erg benieuwd is naar Wilders’ buitenlands beleid, mocht hij gaan regeren. De Berlijnse krant Der Tagesspiegel waarschuwde: wie populisme wil verhinderen, mag demagogen daartoe geen aanleiding geven.

Heel ander punt. Het grootste verkiezingsaffiche van Duitsland, onthuld door de CDU – ik schreef er enkele blogs over – heeft gisteren een ingrijpende wijziging ondergaan. Lees m’n eerdere stukjes, bekijk de foto’s en zoek de verschillen.