Nick Clegg (l) en David Cameron (r) in de tuin van Downingstreet 10.

Een ‘love in’ noemde een van de aanwezige journalisten de eerste gezamenlijke persconferentie vanmiddag van de kersverse premier David Cameron en zijn plaatsvervanger Nick Clegg spottend.

De Conservatieve leider en de Liberaal Democratische voorman deden in de zonovergoten tuin van 10 Downing Street in elk geval hun uiterste best zich te presenteren als bondgenoten in plaats van rivalen. Om beurten bezongen ze de deugden van de ‘nieuwe politiek’, die volgens hen werd gekenmerkt door onderlinge samenwerking in plaats van confrontatie, door het prevaleren van nationale belangen over partijbelangen en door het opgeven van het effectbejag op korte termijn, dat de afgelopen jaren onder Labour zo had gedomineerd.

Het lijkt wel of u uw coalitie als een missie beschouwt in plaats van de toevallige uitkomst van de verkiezingen, die geen partij een meerderheid in het Lagerhuis opleverde, merkte een andere journalist op. Een klassiek geval met andere woorden van het gezegde: van de nood een deugd maken.

Een andere reporter herinnerde Cameron aan zijn favoriete grap tot dusverre: Nick Clegg. Cameron deed geen moeite het te ontkennen en gebruikte het behendig om aan te tonen dat het van tijd tot tijd nodig zou zijn ‘humble pie’ te eten in de coalitie.

Hoewel de sfeer een beetje lacherig was, werd tegelijkertijd duidelijk dat beide leiders van de nieuwe regering het tamelijk goed met elkaar kunnen vinden. Dat zullen ze ook meer dan nodig hebben. Conflicten kunnen haast niet uitblijven, nieuwe politiek of niet. Zeker wanneer ze over enkele maanden onder druk zullen komen door harde en impopulaire bezuinigingsmaatregelen, die ze onherroepelijk zullen moeten gaan nemen om het enorme begrotingstekort terug te dringen. Om nog maar te zwijgen van het Europese beleid, immigratie, belasting en de hervorming van het kiesstelsel.

Net toen hun duet lekker op gang kwam, moesten de leiders, beiden zonder enige bestuurlijke ervaring, dit onderbreken om gezamenlijk de resterende vacatures in hun ,,historische” kabinet op te vullen. Inderdaad: niet eerder vertoond.

Nick Clegg, leider van de Liberaal Democraten. (Foto AFP)

De Britten krijgen te maken met Nederlandse toestanden, nu ze een nieuw Lagerhuis hebben zonder een partij met een absolute meerderheid. En dat is wennen. Aarzelend zochten de leiders, die elkaar tot dusverre altijd verketterden, gisteren toenadering tot elkaar. De natie keek gespannen toe.

De Conservatieve leider David Cameron zei dat hij graag zaken wil doen met de Liberaal Democraat Nick Clegg. Maar ook premier Gordon Brown (Labour) maakt Clegg al het hof. Clegg besloot eerst de Tories een kans te geven omdat die de grootste partij zijn geworden. Gisteravond hadden de eerste onderhandelingen plaats en vandaag zou hij de Conservatieve voorstellen bespreken met zijn eigen achterban.

Veel tijd gunnen de partijen zich niet voor dit eerste onvrijwillige experiment, ook omdat ze willen voorkomen dat de financiële markten in paniek raken door een machtsvacuüm in Groot-Brittannië. Met het oog daarop hoopt Cameron de eerste verkennende fase met de Lib Dems al dit weekend af te ronden zodat hij met een geruststellende verklaring kan komen voor de markten maandagmorgen openen.

Over de economie, het onderwijs en meer aandacht voor milieuvriendelijke maatregelen – allemaal prioriteiten van de Liberaal Democraten – zullen ze het wel eens kunnen worden. Maar er zijn ook grote obstakels. De Lib Dems hechten sterk aan een hervorming van het kiesstelsel, terwijl de Tories daarvoor niets voelen. En ook ten aanzien van de kernbewapening en de Europese samenwerking staan hun opvattingen diametraal tegenover elkaar.

Voor de meeste van die zaken zouden ze bij Labour op meer respons kunnen rekenen. Premier Gordon Brown heeft de hoop dan ook nog niet helemaal opgegeven dat hij kan aanblijven, al is niet duidelijk hoe Labour (258 zetels) en de Liberaal Democraten (57 zetels) samen aan de vereiste meerderheid van 326 zouden komen in het Lagerhuis.

Alle partijleiders kunnen hun borst nat maken. Want in elke partij wemelt het van de mensen die fel tegen welke concessies ook zijn. En concessies zijn in elke coalitie of zelfs voor steun aan een minderheidsregering noodzakelijk. In Nederland weten we daar alles van.

David Cameron en zijn vrouw bij het stembureau. (Foto AP)

Net mijn democratische plicht gedaan, zij het slechts voor de gemeenteraad. Buitenlanders hebben niet het recht te stemmen voor het Lagerhuis. Alles verliep buitengewoon ordelijk in de openbare bibliotheek, waar het stemlokaal voor mijn buurt in het noordwesten van Londen is gevestigd. Wel viel op dat alles nog met pen en potlood ging, niet elektronisch.

Direct bij thuiskomst ging de telefoon over. Een Conservatieve dame, die informeerde of ik wel had gestemd. Toen ik bevestigend antwoordde, vroeg ze niet verder. Heel discreet allemaal.

De Conservatieven lijken er het hardst aan te trekken de laatste dagen. Ook David Cameron, die zelfs ‘s nachts campagne bleef voeren, had eerder op de dag al een email gestuurd met de aansporing te gaan stemmen. Dit was een ,,gelegenheid van eens in een generatie”, stelde hij, om het land in een andere richting te duwen. Een zin die hij overigens schaamteloos had overgenomen van zijn Liberaal Democratische rivaal Nick Clegg, die dat al wekenlang roept.

Premier Brown bracht vanmorgen zijn stem uit na enkele dagen van bijzonder intensieve campagne. Waar hij lange tijd naar de juiste toonhoogte zocht, leek hij die gisteren eindelijk te vinden. Alles wijst er niettemin op dat hij na morgen naar een nieuwe baan op zoek moet.

De stemkantoren zijn tot 10.00 vanavond (Britse tijd) open en de einduitslag van de verkiezingen zal op zijn vroegst in de loop van vrijdagochtend bekend zijn, mogelijk zelfs nog later omdat enkele districten pas morgenochtend beginnen te tellen.

In afwachting daarvan hiervan hier een kleine nagekomen uitsmijter van het campagnefront: een weinig zachtzinnige confrontatie tussen enkele potige Aziatische mannen en de kandidaat van de extreemrechtse British National Party (BNP), Bob Bailey, gisteren in Romford in het noordoosten van Londen. Eerder was partijleider Nick Griffin bekogeld met fruit.

Sommige Labour-prominenten, onder hen minister van Onderwijs Ed Balls en Peter Hain (minister voor Wales), hebben Labour-aanhangers vandaag in bedekte termen opgeroepen op Liberaal Democratische kandidaten te stemmen als die meer kans hebben een Tory-kandidaat te verslaan dan de lokale Labour-man of – vrouw. Niet te luid natuurlijk, om niet van verraad aan de eigen partij te worden beticht.

Premier Gordon Brown, die overigens vandaag voor het eerst liet doorschemeren dat hij de actieve politiek zal verlaten na een zware nederlaag, riep echter alle Labour-supporters op gewoon op de eigen partij te stemmen. Met zijn vrouw Sarah aan zijn zijde, bleef hij zo opgewekt mogelijk volhouden dat de partij nog steeds kan winnen.

Labours rivalen reageerden kritisch op de suggestie om tactisch te stemmen in plaats van het eigen hart te volgen. Volgens anderen getuigde het van paternalisme tegenover de kiezers. De Liberaal Democratische leider Nick Clegg noemde het een teken van ,,uiterste wanhoop” en David Cameron wees erop dat door zulk stemgedrag de kans kon toenemen dat Labour aan de macht zou kunnen blijven, via een coalitie met de Lib Dems. Hetgeen natuurlijk precies is wat de voorstanders van tactisch stemmen beogen.

Oud-premier Tony Blair. (Foto AP)

Daar was hij weer, de winnaar van de vorige drie Lagerhuisverkiezingen, Tony Blair. Charmant als altijd en gebruind en wel, mede door een extra lang verblijf van twee weken in Israël, veroorzaakt door de IJslandse vulkaan. Pas voor de tweede keer deze campagne deed de voormalige Labour-premier daardoor gisteren een duit in het zakje, dit keer in de vorm van een verkiezingsbezoek aan een kliniek in Harrow bij Londen.

Vindt hij zijn opvolger en vroegere rivaal Gordon Brown een mislukking, informeerden journalisten? ,,Nee, ik geloof helemaal niet dat hij is mislukt”, zei Blair zonder een spier te vertrekken. Volgens hem is Brown ,,volkomen eerlijk” en vol energie om het land naar nieuwe voorspoed te leiden. En Labour heeft ondanks de sombere peilingen nog ,,alle kansen” om te winnen.

Blair had nog een boodschap voor de kiezers. Een stem op de Liberaal Democraten is ,,niet serieus”, zei hij in een interview met The Times. Hij erkende dat het handig was geweest van hun leider Nick Clegg om zich op te werpen als de spreekbuis voor politieke vernieuwing. Maar daarom is het nog niet verstandig op hen te stemmen. ,,Het feit dat het interessant mag lijken dat te doen is niet een juiste reden om de sleutels van het land in hun handen te leggen.”

De ex-premier bleek nog niets van zijn communicatieve vaardigheden te hebben verloren. En nadat hij met de staf van de kliniek had gesproken en en passant zijn bloeddruk even had laten meten, riep een nostalgische Labour-aanhanger enthousiast: ,,Breng hem terug.”

Het is niet waarschijnlijk dat die wens in vervulling gaat, al was het maar omdat Blairs bloeddruk aan de hoge kant bleek. Blair: ,,Het is een zware baan om premier te zijn. Ik weet dat.”

Blair laat zijn bloeddruk opmeten tijdens een verkiezingsbezoek aan Harrow. (Foto Reuters)

David Cameron. (Foto Reuters)

Het derde en laatste televisiedebat voor de Lagerhuisverkiezingen van volgende donderdag was het felste tot nu toe. Verbeten probeerden David Cameron en Gordon Brown elkaars plannen zwart te maken, terwijl Nick Clegg zich wederom als het redelijk alternatief poogde op te werpen. Cameron bleef zijn rivalen volgens de meeste kijkers ditmaal voor.

Premier Brown, die er moe uitzag, bekende bij het begin ruiterlijk dat hij soms fouten maakt, ,,zoals u gisteren zag”. Daarmee verwees hij naar de geruchtmakende affaire waarbij hij via een per vergissing openstaande microfoon een weduwe achter haar rug beledigde na een kort gesprek met haar. ,,Maar ik weet hoe je de economie moet besturen, in goede en in slechte tijden”, aldus de Labour-leider, die daarmee zijn belangrijkste troef op tafel wierp. Dat karwei kon niet aan zijn onervaren en onverantwoordelijke rivalen worden toevertrouwd, suggereerde hij.

Tory-leider Cameron op zijn beurt viel Brown regelmatig aan. Dertien jaar Labour hadden het land in een economische chaos gestort, stelde hij. Er moet volgens hem meer worden gedaan om de economie weer op gang te krijgen, via het bedrijfsleven en niet via de overheid, zoals Labour doorgaans probeert. ,,Het is tijd voor een nieuw begin”, aldus Cameron.

Brown richtte zijn pijlen meer dan eens op een Conservatief plan om de minimale grens voor successiebelasting te verhogen tot een miljoen pond. Volgens de premier toonde dat aan dat de partij nog steeds een partij voor de rijken was. Getergd riposteerde Cameron dat dat ,,zeer wanhopige taal van een man in een wanhopige positie“ was.

De Liberaal Democraat Clegg, de openbaring van het eerste debat, raakte zo nu en dan haast enigszins in de verdrukking tussen de andere twee. In tegenstelling tot de andere twee bepleitte hij een gezamenlijke aanpak van de partijen om het enorme begrotingstekort onder controle te krijgen. Net als vorige week raakte hij in het defensief over een voorstel voor de legalisering van illegalen die al geruime tijd in Groot-Brittannië verbleven.

De eerste opiniepeilingen suggereerden dat Cameron door de meeste kijkers ditmaal als winnaar werd beschouwd, voor Clegg en ruim voor Brown. Die laatste lijkt het pleit nu definitief te hebben verloren.

Premier Gordon Brown draagt de bewuste microfoon. (Foto Reuters)

Zo’n nachtmerrie overkwam premier Gordon Brown vanmorgen nadat hij bij Rochdale in het noorden van Engeland een geprikkelde discussie had gehad met Gillian Duffy, een weduwe die tegenover hem klaagde over Labours staat van dienst voor wat betreft de pensioenen, de nationale schuld en immigratie.

Vlak daarna stapte Brown in de auto, de microfoon nog aan. Tegenover zijn medewerkers luchtte hij zijn hart en noemde de ontmoeting met de vrouw ,,een ramp”. De vrouw zelf, vanouds een Labour-aanhanger, karakteriseerde hij als ‘bigoted’, fanatiek, doordrammerig.

De BBC, Sky en andere media wierpen zich allemaal begerig op deze buitenkans. Gillian Duffy werd direct geconfronteerd met de opname en kon voor de camera’s langdurig haar gal spuwen over Brown en diens optreden.

Ook Brown kreeg op de volgende etappe van zijn verkiezingstoernee de opnames voorgespeeld en de premier restte niets anders dan zich deemoedig te verontschuldigen

Vervolgens ging hij bij Duffy persoonlijk op bezoek om nogmaals zijn excuses te maken. Lachend als een boer met kiespijn verscheen Brown daarna opnieuw voor de media om hen te verzekeren dat hij een ,,berouwvolle zondaar was en dat ,,het misverstand” uit de wereld was geholpen.

Voor Duffy was de zaak misschien geen ramp. Voor de toch al door tegenvallende opiniepeilingen achtervolgde Brown was de hele affaire dat wel. Hij maakte de indruk van een lompe, zure oude man. Het was het laatste wat hij acht dagen voor de Lagerhuisverkiezingen van 6 mei kon gebruiken.

Alex Salmond, de leider van de SNP, protesteerde fel tegen het feit dat hij niet mee mocht doen. (Foto Reuters)

Hun afgunst nam nog toe toen ze zagen hoe de Liberaal Democraten plotseling een grote sprong voorwaarts maakten in de opiniepeilingen na het overtuigende optreden van hun leider Nick Clegg. Ook de jongste opiniepeilingen geven aan dat de Lib Dems het goed blijven doen.

Vooral Alex Salmond, de leider van de SNP en premier van een regionale minderheidsregering, protesteerde fel tegen het feit dat hij niet mee mocht doen. Zijn partij besloot zelfs een kort geding aan te spannen tegen de BBC. In korte tijd brachten aanhangers 50.000 pond (57.000 euro) bijeen voor de proceskosten. De zaak zou naar verwachting vandaag voorkomen. Donderdagavond is het laatste van de drie debatten.

Woordvoerders van de drie grote partijen beschuldigen Salmond intussen van hypocrisie. Had hij immers niet diverse uitnodigingen van de BBC afgeslagen om deel te nemen aan debatten, die door BBC Scotland waren georganiseerd en die alleen in Schotland zouden worden uitgezonden?

Veel Engelsen zien er een zekere gerechtigheid in dat de SNP, die voor Schotse onafhankelijkheid is, niet mee mag doen aan het nationale debat. Lagerhuisleden van de SNP kunnen namelijk wel meebeslissen over zaken als de gezondheidszorg en het onderwijs in Engeland, terwijl Engelse Lagerhuisleden dat niet kunnen over de Schotse zorg en het onderwijs daar. Schotse Lagerhuisleden trouwens ook niet. Beslissingen daarover zijn aan het Schotse regionale parlement. Daarin is de SNP de grootste partij, voor Labour en de Liberaal Democraten. Een apart Engels parlement bestaat niet.

In een gesprek met The Sunday Times van vandaag verklaarde Clegg echter al: ,,Je kunt niet hebben dat Gordon Brown in nr 10 (van Downing Street, red) blijft zitten alleen maar door de eigenaardigheden van ons kiesstelsel.”

Ook de Conservatieve leider David Cameron prob eert zijn opties open te houden voor na de verkiezingen. In een gesprek met The Observer sloot hij een hervorming van het kiesstelsel niet uit, al herhaalde hij dat zijn eigen voorkeur is om het huidige stelsel te handhaven. Cameron beseft echter dat hij de Liberaal Democraten iets moet te bieden hebben, mochten de Tories geen absolute meerderheid in het Lagerhuis winnen. Want ook voor de Tories geldt, net als voor Labour: beter in de regering met een andere partij dan helemaal niet in de regering.

Aangezien de Britten volgens de peilingen nog steeds op een verdeeld Lagerhuis aankoersen lijkt er hoe danook een sleutelrol weggelegd voor de Lib Dems. Hun prijs voor samenwerking met anderen zal een hervorming van het kiesstelsel zijn. Het is kortom goed mogelijk dat de Britten ditmaal voor het laatst volgens het oude districtenstelsel stemmen.

Gordon Brown. (Foto AP)

Het is de vraag of Labour zich daarmee niet in eigen voet schiet. In veel landen is de ‘premier-bonus’ een factor, het feit dat kiezers graag stemmen op een ervaren leider met wie ze vertrouwd zijn. In Browns geval is daarvan geen sprake. Hij is ervaren maar niet geliefd. Veel Labour-kandidaten voor Lagerhuiszetels verzwijgen in hun pamfletten en speeches zelfs liever dat Brown hun partijleider is.

De enige partij die wel volop adverteert met het gezicht van de premier, lachend als een boer met kiespijn, is de Conservatieve Partij. Waarbij Brown in begeleidende teksten wordt afgeschilderd als de architect vaneen groeiende kloof tussen arm en rijk en en een grote toename in de nationale schuld. De Tories zien de impopulariteit van de premier als een grote bonus, voor zichzelf.

Tot dusverre heeft Brown in de campagne – zijn eerste als partijleider – een tamelijk bescheiden rol gespeeld. In het besef dat de premier doorgaans geen meeslepend spreker is voor grote groepen en beter functioneert in kleine kring, hebben zijn adviseurs hem veel huisbezoekjes en kleinschalige tripjes laten afleggen. Zijn rivalen David Cameron (Tories) en Nick Clegg (Lib Dems) waren intussen een stuk zichtbaarder.

Browns laatste troef is de economie. Hij beroemt zich erop dat hij het land heeft behoed voor een nog diepere inzinking dan het land al heeft doorgemaakt. Dankzij zijn ingrijpen is de groei terug in de economie, stel hij. Ook op dit front werd Brown echter de laatste dagen geplaagd door tegenslagen. De groei in het eerste kwartaal van dit jaar bedroeg slechts 0,2 procent, minder dan in het voorgaande kwartaal en minder dan de regering én de financiële markten hadden verwacht. Ook het werklozental bleek weer te zijn gestegen.

Het lijkt hoe langer waarschijnlijker dat ook Brown over een paar weken naar een andere baan op zoek moet.