Het dilemma van de gemeentelijke griffier
Als het politiek wordt, haken burgers af. Dat is de indruk die Mechtild Rietveld, griffier van het Amsterdamse stadsdeel Centrum, krijgt bij bewonersbijeenkomsten. “We willen het hebben over onze straat, zeggen ze dan.”
Op 9 april 2009 woonde ik in Utrecht een workshop bij, die Rietveld – onder auspiciën van de Bestuursacademie – verzorgde voor collega-griffiers. Een nieuw beroep. Pas sinds 2002 is in artikel 100 van de Gemeentewet vastgelegd dat de gemeenteraad in de vorm van een griffier recht heeft op eigen, professionele ondersteuning.
Voorheen was het griffierschap een taak van de gemeentesecretaris. Die taken zijn nu strikt gescheiden. Waar de secretaris nu enkel het college ondersteunt en daarnaast de ambtelijke leiding heeft, daar is de griffier de regisseur in de politieke arena.
Stoel van de wethouder
Hoe raadsleden zich tot ambtenaren en bestuur moeten verhouden is theorie. In de praktijk staan die verhoudingen continu onder druk, ervaart Rietveld. “We kennen allemaal het fenomeen van raadsleden die op de stoel van de wethouder of zelfs de ambtenaar gaan zitten.” Dat moet je niet willen, vindt ze. “Je moet gepaste afstand nemen van het orgaan dat je controleert. Anders hol je je hoedanigheid van volksvertegenwoordiger uit.”
Ondemocratische wijkraden
Ondertussen hebben gemeentes ook te maken met wijkraden. Utrecht heeft tien wijkraden, waaronder Wijkraad West. “De wijkraad is onafhankelijk en adviseert het college van B&W gevraagd en ongevraagd”, zo stelt deze wijkraad zich op zijn website voor. “Wijkraadsleden zijn betrokken en actieve mensen die zich vrijwillig inzetten.” Aan het hoofd staat een ‘wijkwethouder’. Dat doet democratisch aan, maar feitelijk zijn de raadsleden zelfbenoemd en dus niet democratisch gekozen. Het is een product van bestuurlijke vernieuwing, de behoefte om bewonersparticipatie te stimuleren en interactief beleid te organiseren. Laten we de gemeenteraad daarmee in de marge drukken, zo vroeg Rietveld aan de deelnemers. “Nee”, zegt een griffier. “Ze versterken de raad met alternatieve plannen.”
Raad gepasseerd door interactief beleid
Toch herinnert Rietveld zich een voorval waar bewoners met de raad botsten. De wethouder had met burgers een plan gemaakt voor het terrasbeleid. Alles, tot en met de openingstijden aan toe, was interactief geregeld met omwonenden, ondernemers, de Kamer van Koophandel en het wijkcentrum. Iedereen blij, maar toen het plan in de raad werd behandeld stak een fractie er een stokje voor. Zij diende een ander voorstel in en kreeg een meerderheid. “De wethouder verbijsterd naar huis. Zij was braaf interactief geweest, maar de raad liet zijn macht gelden: wij zijn de baas!”
Oproep: Dit is de eerste aflevering in de rubriek ‘Het Dilemma van de Ambtenaar’. Bent u ambtenaar en heeft u ervaringen die zich lenen voor deze rubriek, stuur dan een e-mail naar steven.dejong@nrc.nl.
