Je zou het een soort porno voor nerds kunnen noemen: paddenlikken op de iPhone. In Venetië kan dat, al zie je op het biënnaleterrein nog betrekkelijk weinig bezoekers aan hun telefoon likken. Jammer, want het voegt een dimensie toe aan de kunst die tot nu toe onzichtbaar bleef.

In de echte wereld zijn paddenlikkers mensen die padden zoeken, die oppakken en dan het verse gif van de reptielenrug likken. Padden geven namelijk als ze bang zijn een stof af die werkt als hallucinogeen. Ik ken een oude kunstenaar, die aan het schilderen slaat nadat hij in het bos padden heeft gelikt.

Bij het virtueel paddenlikken dien je aan een smartphone te likken. Het Augmented Reality kunstwerk van de New Yorkse kunstenaar William Pappenheimer laat op het scherm van je telefoon, of iPad, zwevende padden zien. In de luchtlaag die op het scherm over de werkelijkheid heen is geplaatst, zijn deze objecten geplaatst op GPS-coördinaten. Pappenheimer verspreidt zijn virtuele reptielenkolonies over de hele wereld. Speciaal voor de Biënnale van Venetië van 2011 ontwierp hij beesten die passen bij de kunst. Door op je telefoon te likken aan bijvoorbeeld een Pipilotti Rist-pad, krijg je over je scherm een hallucinerende Pipilotti-achtige animatie.

Het virtuele terrein van de Biënnale is een vrijplaats voor digitale kunstenaars. Iedereen kan zijn werk er neerzetten, dus heerst er flinke concurrentie. Meerdere kunstenaars kwamen op het idee om virtuele paviljoens te creëren. De Nederlander Sander Veenhof geeft de bezoeker bijvoorbeeld de mogelijkheid om een paviljoen op de Biënnale van Venetië neer te zetten of dat van een ander te verwijderen.Click here to view the embedded video.

Sommige kunstenaars die zich bezighouden met augmented reality noemen zich cyberactivisten, de officiële kunstruimte wordt immers ‘gekraakt’, ze waren niet uitverkoren. Veenhof kijkt, vlakbij het Egyptische paviljoen, of er toevallig virtuele objecten aanwezig zijn. En ja hoor, in de boom boven mij hangen knalgele bananen.

Helaas zijn er nog maar weinig bezoekers die de omgeving van de Biënnale met hun smartphone afzoeken naar een toegevoegde werkelijkheid. Je moet namelijk ter plekke internettoegang hebben (duur) en een gratis programmaatje downloaden (even zoeken). De nu nog beperkte techniek komt de toegankelijkheid niet ten goede.

Dat geldt ook voor de artistieke games die ontwikkeld zijn om te spelen op pleinen in Venetië via het grote led-scherm van de Nederlandse organisatie Dropstuff. Ook dit gaat via de smartphone. Het kunstenaarsduo Driessens/Verstappen maakten een prachtig spel: Heter-Kouder. De spelers proberen een bepaalde plaats op het plein als eerste te vinden. Afhankelijk van de afstand tot het doel verkleurt hun telefoonscherm van blauw (koud) naar rood (warm) naar geel (heet). Op het Dropstuff-scherm ziet iedereen op de verschillende pleinen hetzelfde: de sporen die de spelers lopen om het doel te vinden.

Dit artikel verscheen eerder in het Cultureel Supplement van 9 juni 2011

Vorig jaar leek Constantin Film de zogeheten Hitler-meme te verbieden. Die scene uit Der Untergang waarin Hitler vloekt en tiert in de bunker over van alles en dan nog wat. Die strijd is allang opgegeven, vandaar dat Hitler nu ook over Lars von Trier tiert, persona non grata sinds hij verklaarde hem te begrijpen. Het begrip is wederzijds.

In de poppenfilm Team America is Sean Penn de aanvoerder van een bende wereldvreemde Hollywoodsterren die gemene zaak maken met dictators als Saddam Hussein,  Kim Jong-il, Fidel Castro en Chavez. Wat bij Penn irriteeert is de verbetenheid, de humorloosheid van zijn radicalisme: hij lijkt zijn vroegere fysieke agressie in verbale agressie te hebben omgezet.

Maar respect: Penn is wel de meest getalenteerde Amerikaanse acteur van zijn generatie – de Brat Pack die begin jaren tachtig doorbrak. In Cannes is hij dit jaar met twee films in competitie. In The Tree of Life is zijn rol te verwaarlozen, in Paolo Sorrentino’s This Must Be The Place schittert hij. Je hebt ook wel een acteur van het kaliber-Penn nodig om een script dat zo gevaarlijk dicht langs het ravijn van de nonsens scheert tot een goed eind te brengen.

This Must Be The Place is een roadmovie met een bijna te bizarre hoofdrolspeler. Penns personage Cheyenne is gebaseerd op zanger Robert Smith van The Cure. Een artiest die dertig jaar geleden al een beetje lachwekkend was, en nu,  met leesbril om de nek,  al helemaal. Cheyenne  maakt zich als vijftigjarige nog altijd elke ochtend op, met geverfd, pikzwart haar, mascara, schmink en lippenstift.

Twee decennia geleden trok hij zich uit de rockwereld terug nadat twee jongens zelfmoord pleegden, geïnspireerd door zijn modieus depressieve teksten. Sinds die tijd zweeft hij rond, als een groot kind. Hij woont samen met een doortastende brandweervrouw in Dublin en probeert treurige jongeren in zijn directe omgeving te redden. Tot hij net te laat in New York terugkeert om de al dertig jaar van hem vervreemde vader in leven te zien. En ter compensatie op jacht naar de nazibeul die een obsessie was voor zijn vader, een Holocaustoverlever.

Niet ieders smaak,  This Must Be The Place. (Vernoemd naar een Talking Heads- lied; voorman David Byrne speelt een rolletje in de film) De film is wat kunstmatig in zijn typering – Cheyenne sleept overal een trolley achter zich aan als symbool van zijn onverwerkte sores bijvoorbeeld – en chlichématig in zijn karakterontwikkeling -weer zo’n  ‘mankind’  die alsnog volwassen wordt, weer zo’n arty Europese roadmovie over een buitenstaander die door ontmoetingen met weirde Amerikanen tot zelfinzicht komt.

Maar toch. Er passeren zoveel grappige situaties, inzichten, personages en dialogen de revue, de beeldtaal is zo inventief, scherp en zwierig  – Sorrentino’s handelsmerk -  dat This Must Be The Place boeit en bevredigd.  Sean Penn is de lijm die alles bijeen houdt. Door zijn Andy Warhol-Boy George-achtige gelispel en giecheljes – die ook snikken kunnen zijn – en zijn afwezige wijsheid geloof je werkelijk  even dat zo’n personage relevant is. Zolang het zaallicht nog uit is. En dat is de magie van de cinema.

Goed, Frankrijk is niet zo gewend aan contemporain politiek drama, de president is een mysterieus figuur, het Elysee een fort waaruit alleen roddel ontsnapt die journalisten vervolgens zedig voor zich houden. Niet langer, na deze volgens Durringer voor 99 procent op feiten gebaseerde film van het soort dat buiten Frankrijk al heel lang gewoon is. Een heel vakkundige film, die geen bijzonder of origineel licht werpt op Sarko, maar wel een interessant verhaal vertelt. “Een combinatie van Shakespeare en soap-opera die niet geloofwaardig zou zijn als het fictie was”, aldus Durringer.

Bekijk de trailer van La Conquête:

Komt Sarkozy er slecht af? Eigenlijk niet. Hij is gewoon een kleine, slimme ratelslang in de slangenkuil. De film is uiterst grappig waar hij het opneemt tegen zijn voorganger Chirac en rivaal Dominique Villepin. ‘Ik neuk je in je reet en hak je ballen eraf’ is dar zo’n beetje de welkomsgroet, en zo gaat het echt, bezweert Durringer. In het Elysée vloekt men als dragonders. Eigenlijk is La Conquête een maffiafilm, met Sarko als Don Corleone. En vinden we Don Corleone nu echt onsympathiek?

De film draait zeer om zijn vrouw Cécile, die in 2005 met een pr-man wegloopt en alleen even bij hem terugkomt zodat hij president kan worden. Een diep, diep trauma voor Sarko, wiens eerste adviseur en zielverwant ze twintig jaar was. Maar daar nou een film om verbieden?

Fascinerend, raadselachtig, dat zijn zo de steekwoorden. Dit kon wel eens een film zijn die me niet bevalt, zei Von Trier. “Deze komt wel heel dicht bij de esthetica van een Amerikaanse mainstreamfilm.” En ook een keer geen schandaal, zoals vorige keer met Antichrist. Dachten we.

O nee? Als de film dan niet schandalig is, dan Von Trier zelf maar. Dus meldde Von Trier op de persconferentie dat hij een nazi was. Hoe dat zo kwam? Wel, ooit dacht hij jood te zijn, maar toen had hij de (Deens-joodse) Oscarwinnaar Susanne Bier leren kennen zag hij niet zoveel meer in joden. Zijn eigen vader bleek immers geen jood, maar een nazi. Hitler, dat was een kerel die hij best begreep. Zijn volgende film ging The Final Solution heten, ‘met journalisten.

Consternazi en gegniffel in de zaal. Zijn actrices ‘leunden ver naar achter. Charlotte Gainsbourg uitdrukkingsloos, ze had het al eens meegemaakt. De Amerikaanse actrice Kirsten Dunst geschokt. Eerder had Von Trier al het voornemen uitgesproken met beide dames een drie a vier uur durende pornofilm te maken ‘vol oncomfortabele seks’.

Het Lars von Trier-circus. Morgen spreken we hem ergens rond Cannes en we zijn al bijna vergeten dat hij ook nog een imponerende film afleverde.

Malick is een goeroe wiens films al tot meesterwerken zijn verklaard voordat hij een meter heeft gedraaid. Een extremistische estheet – zijn film Days of Heaven lijkt zich bijvoorbeeld  louter bij zonsopgang en zonsondergang af te spelen – en een mysticus. Die zich twintig jaar uit de filmwereld terugtrok – om daarna in 1998 uit de woestijn terug te keren met het existentialistische oorlogsepos The Thin Red Line – waarvoor zo’n beetje de complete A-lijst van Hollywood zich inschreef. Een levende legende.

Wat bij de legendevorming helpt, is Malicks resolute weigering met de pers te praten.  Geen idee waar hij was gisteren: in de VS? In een raamloos penthouse ergens in Cannes? Mediterend in de Himalaya?  Die ‘extreme verlegenheid’, zoals het gisteren werd genoemd, heeft louter voordelen. Een mysticus heeft niets te zoeken bij klatergoud en rode lopers, moet niet verkopen of uitleggen. Laat dat maar aan de mindere goden over. Sean Penn ontbrak ook wegens goede werken in Haïti, dus was het toneel voor Brad Pitt, producer/hoofdrolspeler van The Tree of Life. Die het heel goed deed. Of hij zich herkent in de pedagogie van de (bittere, meppende)  vader die hij in de film speelt? ‘Zeker, ik sla mijn kinderen dagelijks. That seems to do the trick.’

Persoonlijk vind ik Malicks oeuvre heel knap, maar het is – op zijn debuut Badlands na – tot dusver niet mijn ding. Zijn dweperige spiritualiteit, verering voor alles dat primitief en puur is, meanderende vaagheid: het staat ver van me af. Dat gezegd zijnde, is Tree of Life zijn beste, meest ambitieuze en meest gefocuste film sinds zijn comeback. Wat eigenlijk raar is, want Tree of Life gaat maar liefst over de zin van het leven – vanuit het perspectief van een jochie dat opgroeit in de jaren vijftig, met een engelachtige moeder en verbitterde vader.

Als die vader en moeder helemaal in het begin van de film te horen krijgen dat hun zoon is overleden, toont Malick vervolgens het ontstaan van het heelal, de aarde en het leven in een kwartier – met dinosaurussen! – om te laten zien hoe insignifikant één leven is in het grote geheel der dingen. Zoveel ambitie moet je gewoon bewonderen. Het segment doet ergens denken aan het geestverruimende einde van 2001 Space Odyssey: de beroemde  Star Gate-sequentie (weet u nog? kijk hier maar)  Maar de religie van Tree of Life is veel minder dwaas dan die van Kubrick ; zijn esthetiek warmer en lyrischer; en de vele levensvragen die de voice-over de zaal influistert, probeert Malick gelukkig niet te beantwoorden. Want dat is het punt waar spiritualiteit doorgaans dwaas wordt, zoals in deze film enigszins dreigt aan het eind.

Prijzen? Malick – of Pitt -  gaat niet met lege handen naar huis.

Alleen: zij hebben  dit absurd grappige melodrama niet gezien. A Star is Born anno 1929, wanneer de stille film plaats maakt voor de geluidsfilm en superster George Valentin voor Peppy Miller. Reggiseur Hazanavicius en acteur Jean Dujardin – de beste lach ter wereld – vielen al op met de geestige Franse James Bond-spoofs OSS-117. Dat blijken slechts primitieve vingeroefeningen voor The Artist.

De gebroeders Dardenne, seriële Gouden Palm-winnaars (Rosetta, 1999, L’Enfant, 2005 ) blijken ook weer heel goed in vorm met een nieuwe moderne fabel, Le gamin au velo (Jongen met fiets); over een jochie dat zo geobsedeerd is door zijn afwezige vader dat hij niet merkt inmiddels een moeder te hebben. Nieuw voor de Dardennes: een bekende actrice (Cécile de Frans, Hereafter) en – soms -  filmmuziek. Met een soort happy end, al is dat eigenlijk een flauw trucje van de broers. Een vlekkeloze film, waarom hij niet kan winnen? Een derde Gouden Palm zou toch wel erg veel van het goeie zijn.

Antoniak koppelt in Code Blue koele stilering aan soms afstotelijke lichamelijkheid.  Sommige shots – een vinger die over achtergebleven haren in een kam strelen – voel je bijna lijfelijk. De moderne Nederlandse arthouse-thematiek – over geïsoleerde/getraumatiseerde vrouwen, onvermogen tot commiceren of voelen dat zich vertaalt in extreem, bizar gedrag – krijgen van Antoniak een eigen, horrorachtige draai. Bij haar vloeit er onder het Mondriaan warm, rood bloed.

De zaal in het theater Croisette leek na afloop een beetje beduusd: what just hit us? Meer in NRC morgen: hieronder de verontrustende trailer van Code Blue.

‘s Middags had ik wel tijd voor een gebbetje: een film die in Hong Kong in zijn eerste weekeind het meeste geld ooit opbracht, meer zelfs dan Avatar. Inderdaad, de eerste 3D porno-blockbuster  3D Sex and Zen: Extreme Esctasy. Na een enthousiaste inleiding van de regisseur en zijn Japanse pornoactrices bleek het zoals verwacht  softporno. Veel frontale naaktheid, maar juist die lichaamsdelen waarmee je zulke voortreffelijke 3D-effecten kan bereiken, waren zedig met lakentjes bedekt.

Wel slingerde men een paardenpenis van het doek de zaal in. Want na een half uurtje werd het een dolle boel, met een demonische seksgrot in de bergen, een sekte waarvan de transseksuele leden wagenwielen rond hun penis lieten draaien, kungfuseks aan draden en komische verwikkelingen rond een penistransplantatie. Aan het eind leven held en heldin – hij gecastreerd, zij met kuisheidsgordel – nog lang en gelukkig. En tegen die tijd dacht je als kijker eveneens: het is maar beter zo.

Het aansluitende Chinese 3D-pornofeest (met actrices!)  lieten we schieten voor serieuze zaken. Maar 3D Sex and Zen: Extreme Ecstasy stemt wel tot nadenken. Waarom zijn er na twee jaar 3D in de bioscoop nog altijd geen harde 3D-pornofilms?  Ik denk omdat het porno- en bioscoopcircuit in de jaren tachtig met de komst van de video zo grondig zijn gescheiden. De pornoproducent denkt louter op individueel videoformaat als het om 3D-porno gaat.

Na deze vruchtbare overpeinzingen gingen we naar het avondprogramma, het prachtige Israëlische The Footnote. Voor de verandering eens een film uit Israël zonder oorlog of Palestijnen. Een tragikomedie over rivaliteit tussen vader en zoon, beide Talmudprofessoren, blijkt onverwachts  grimmig én grappig, hartverscheurend. Gefilmd in intieme stijl, op het claustrofobische af, met ouderwets daverende, orkestrale score.

Snel vergeten kunnen we Habemus Papam, waar de nieuwe paus zich niet waardig acht. Zowel paus als film loopt na sterk begin weg en verdwaalt in zinloze komische scènes die louter bedoeld lijken om de film tot de gebruikelijke anderhalf uur op te rekken.

Dat Bruni het laat afweten, hangt mogelijk met iets anders samen. Cannes draait dit jaar ook La Conquête, waarin haar echtgenoot Sarkozy als meedogenloze machtswellusteling te kijk staat. In de filmtrailer is onder meer Jacques Chirac te zien die de kleine Napoleon met een denkbeeldig geweer onder schot neemt. Ik las ergens dat de film valt samen te vatten als: hij won de macht, maar verloor zijn vrouw. Zijn ex dus: voor zowel de president Sarkozy als zijn nieuwe eega genoeg reden om weg te blijven.

Zonder Bruni resteert een redelijk amusante Woody Allen over een schrijver die weifelt tussen Hollywood en literatuur, pragmatiek en romantiek.  Overdag blijkt Parijs een fraaie ansichtkaart, ‘s nachts een tijdmachine die je in contact brengt met – karikaturale, maar vermakelijke – versies van  Ernest Hemingway, Scott en Zelda Fitzgerald, Pablo Picasso, Salvador Dali, Luis Buñuel en Gertrude Stein, alsmede Toulouse Lautrec en Gauguin. Want de schrijver verlangt naar de ‘Gouden Tijd’, voor hem Parijs in de jaren twintig. Een flinterdun verhaal, op het kinderachtige af, maar gezellig is het wel. Owen Wilson doet in de hoofdrol een geslaagde imitatie van Woody Allen, inclusief de onhandigheid en de lijzige, licht zeurende dictie.

Tot zover de onschuld: vanavond de eerste potentiële schandaalhit. Wat te denken van Sleeping Beauty? Over een passieve, stuurloze studente die zich in dienst van zeer elitaire escortorganisatie laat verdoven, waarna oude mannen tegen forse betaling mogen doen wat ze willen met haar willoze lichaam – op penetratie na. Typisch een vieze oude mannenfantasie, zou je denken. Maar nee, het mag, want de regisseur is een vrouw,  schrijfster Julia Leigh.

Over schandaal gesproken: wat dacht die jonge Franse journalist toen hij vanochtend juryvoorzitter Robert De Niro vroeg: ‘Did you fuck my wife?’ De Niro stond even met zijn mond vol tanden.  Did he now? Een vreemd moment in een verder hemeltergend saaie persconferentie.