The Tree of Life
Het langverwachte meesterwerk van Terrence Malick was er gisteren dan eindelijk. The Tree of Life zou eigenlijk in Cannes 2010 draaien, maar Malick sleutelde nog een jaartje door aan deze meditatie over leven en dood, de weg van de natuur en de weg van de verlossing.
Malick is een goeroe wiens films al tot meesterwerken zijn verklaard voordat hij een meter heeft gedraaid. Een extremistische estheet – zijn film Days of Heaven lijkt zich bijvoorbeeld louter bij zonsopgang en zonsondergang af te spelen – en een mysticus. Die zich twintig jaar uit de filmwereld terugtrok – om daarna in 1998 uit de woestijn terug te keren met het existentialistische oorlogsepos The Thin Red Line – waarvoor zo’n beetje de complete A-lijst van Hollywood zich inschreef. Een levende legende.
Wat bij de legendevorming helpt, is Malicks resolute weigering met de pers te praten. Geen idee waar hij was gisteren: in de VS? In een raamloos penthouse ergens in Cannes? Mediterend in de Himalaya? Die ‘extreme verlegenheid’, zoals het gisteren werd genoemd, heeft louter voordelen. Een mysticus heeft niets te zoeken bij klatergoud en rode lopers, moet niet verkopen of uitleggen. Laat dat maar aan de mindere goden over. Sean Penn ontbrak ook wegens goede werken in Haïti, dus was het toneel voor Brad Pitt, producer/hoofdrolspeler van The Tree of Life. Die het heel goed deed. Of hij zich herkent in de pedagogie van de (bittere, meppende) vader die hij in de film speelt? ‘Zeker, ik sla mijn kinderen dagelijks. That seems to do the trick.’
Persoonlijk vind ik Malicks oeuvre heel knap, maar het is – op zijn debuut Badlands na – tot dusver niet mijn ding. Zijn dweperige spiritualiteit, verering voor alles dat primitief en puur is, meanderende vaagheid: het staat ver van me af. Dat gezegd zijnde, is Tree of Life zijn beste, meest ambitieuze en meest gefocuste film sinds zijn comeback. Wat eigenlijk raar is, want Tree of Life gaat maar liefst over de zin van het leven – vanuit het perspectief van een jochie dat opgroeit in de jaren vijftig, met een engelachtige moeder en verbitterde vader.
Als die vader en moeder helemaal in het begin van de film te horen krijgen dat hun zoon is overleden, toont Malick vervolgens het ontstaan van het heelal, de aarde en het leven in een kwartier – met dinosaurussen! – om te laten zien hoe insignifikant één leven is in het grote geheel der dingen. Zoveel ambitie moet je gewoon bewonderen. Het segment doet ergens denken aan het geestverruimende einde van 2001 Space Odyssey: de beroemde Star Gate-sequentie (weet u nog? kijk hier maar) Maar de religie van Tree of Life is veel minder dwaas dan die van Kubrick ; zijn esthetiek warmer en lyrischer; en de vele levensvragen die de voice-over de zaal influistert, probeert Malick gelukkig niet te beantwoorden. Want dat is het punt waar spiritualiteit doorgaans dwaas wordt, zoals in deze film enigszins dreigt aan het eind.
Prijzen? Malick – of Pitt - gaat niet met lege handen naar huis.
dinsdag 17 mei 2011, 12:22 uur
Malick is geniaal en naar mijn bescheiden mening de grootste contemporaine regisseur die er rond loopt. Ik kan niet wachten tot The Tree of Life hier in de bioscoop komt – enig idee wanneer dat zal gebeuren Coen?
dinsdag 17 mei 2011, 14:00 uur
[...] Coen van Zwol zit gedurende het hele festival in Cannes en zag de film. Op het NRC-cultuurblog deelt hij zijn eerste oordeel en noemt hij het Malicks beste film sinds zijn comeback in 1998: [...]
dinsdag 17 mei 2011, 16:27 uur
Jazeker! Heel snel al, 2 juni, zo uit het blote hoofd.
dinsdag 17 mei 2011, 22:06 uur
[...] Coen van Zwol zit gedurende het hele festival in Cannes en zag de film. Op het NRC-cultuurblog deelt hij zijn eerste oordeel en noemt hij het Malicks beste film sinds zijn comeback in 1998: [...]
woensdag 18 mei 2011, 15:00 uur
Sean Penn was wel degelijk aanwezig bij de screening van The Tree of Life. Check IMDB voor de foto’s. Penn ontbrak vorig jaar in Cannes wegens goede werken op Haïti.
woensdag 18 mei 2011, 22:49 uur
Een verfijning dan maar: ten tijde van de persconferentie was hij nog in Haïti, maar men verzekerde dat hij later zou arriveren. Sorry, ik schrijf ook maar op wat ze me vertellen.
donderdag 19 mei 2011, 10:06 uur
Minder dwaas dan Kubrick’s religie? Welke religie zou dat zijn? Blijkbaar is het een tijd geleden dat Coen 2001 gezien en Nietzsche gelezen heeft. Het is ook eeuwig hetzelfde met die critici…
zondag 22 mei 2011, 14:09 uur
De hele wereldgeschiedenis in 15 sec werd min of meer ook in Adaptation gedaan nietwaar?
maandag 23 mei 2011, 12:42 uur
@Jaap. Kubrick verklaart in 2001 het wonder van de menselijke intelligentie door te veronderstellen dat daar een andere, buitenaardse intelligentie achter zit. Zo laat hij aliens in essentie fungeren als God. K. kon kennelijk niet helemaal accepteren dat blinde evolutie in staat is beschaving te produceren. Dat vind ik wat kinderachtig: religie verkleed als atheisme. En het verplaatst het probleem slechts (want waar komt die buitenaardse intelligentie dan vandaan?)
vrijdag 27 mei 2011, 13:03 uur
@Coen. Nog even over Kubrick en 2001. Volgens mij probeert Kubrick ons in deze film iets heel anders te laten zien en niet zozeer te duiden waar de kiem van leven of intelligentie zou moeten liggen. Over de mens die blinde evolutie niet onder ogen kan of wil zien, er niet tegen opgewaasen is en daarom cultuur of beschaving zo je wilt als beschermende cocon om zich heen optrekt. Vroeg of laat faalt hij hierin. Zijn cocon wordt doorbroken, en wat hem dan rest is verwondering over het mysterie dat hijzelf is en blijft. Verklaringen zijn op dat moment dan zinloos. In eigenlijk allle religies wordt naar dit soort verlossingservaringen vurig verlangd, en meestal tevergeefs gestreefd. Een spirituele ervaring komt op je pad in het leven van alledag en valt niet te cultiveren. Zoiets aards als het smeren van je boterham, Als je daar echt goed naar kijkt, dan zie je hoe wonderlijk (schoon) zo’n ogenschijnlijk triviale handeling kan zijn. Lange filmshots of een puntige haiku kunnen hier iets van overbrengen, maar er gaat niets boven de eigen ervaring. Kunst niet. Religie niet. Wat buiten menselijke cultuur valt is te groot om daarbinnen gevangen of nagebootst te kunnen worden. Falen verzekerd!
vrijdag 27 mei 2011, 13:23 uur
Dag Maurice,
Het kan best zo zijn dat dit Kubricks filosofie is, maar in 2001 is er toch ook een simpel basisschema: de mens is zover gekomen met hulp van een welwillende hogere intelligentie, die een soort stappenplan voor ons heeft opgesteld.
vrijdag 27 mei 2011, 13:53 uur
Of er een hogere intelligentie achter zit of niet. De levensenergie/kracht, stroom der dingen, of hoe je het ook noemen wilt is wat het is:leven. En dat is vaker welwillend dan wij misschien denken. Die monoliet in 2001 is eerder bedoeld als afgod, een cultuurproduct, een simulacrum van het grotere geheel , voor de aap, primaat en zijn opvolgers. Om met dat hele grote om te kunnen gaan.
Faalt hij, dan gaat het gewoon door met een nieuwe , onbevangen generatie. Omdat dat (levens)proces geen vooruit-, maar enkel voortgang kent, is het ook krachtiger, sterker, en daarover kan je je dan weer alleen maar verwonderen. Die wat mystieke lezing ligt meer voor de hand, gezien de thematische lijnen in het overige oeuvre van Kubrick. Maar het is handig verpakt als SF thriller, want ook daar was de man een meester in: het overstijgen van de genrefilm. Het blijft natuurlijk een theoretische discussie, en het is gewoon een monument van een film, die vragen op blijft roepen. Van Malick heb ik nog nooit iets gezien, maar mijn interesse is gewekt.
zaterdag 28 mei 2011, 1:54 uur
Uw visie op de monoliet van 2001 is interessant. Malick is overigens een mysticus, wellicht van het pantheistische soort.
zondag 12 juni 2011, 19:32 uur
1e Pinksteren om 10 30 naar Tree of life. Gewoon meegegaan, zonder er iets over gelezen te
hebben. Je kreeg wel het gevoel van een zondagsdienst, en bijna werd het teveel. Maar gelukkig
was het op deze ochtend en zoals vroeger in de kerk kwam ik met wat duimelen door de preek.
Hou je de zit vol dan is het een mooie film, vooral door het prachtige geschoten beeld van
een kinderrijk gezin in de jaren 50. Je gaat zelf ook in de tijd terug, en de gedachten die daardoor gaan zweven, overstijgen de pretenties. Zo zal de maker t wel bedoeld hebben.
zaterdag 16 juli 2011, 11:51 uur
Prachtige beelden en kleuren ..echt genieten, maar het was voor mij en de mensen die voortijdig de bioscoop verlieten, te veel en te onwerkelijk… De beelden vloeien niet als een verhaal in elkaar over. De karakters van de spelers verschilden keer op keer. Er ontstonden geen afgeronde verhaallijnen.. Soms was het een soort SF film, dan overweldigend qua kleuren van golven, vulkaanuitbarstingen, zoektocht in Cappedosie Turkije. Het leek een film van iemand die geestverruimende middelen had ingenomen. Niet mijn ding… een hele zit, want je hoopt toch dan er een omslag komt en je het uiteindelijk toch een mooie film gaat vinden…
zaterdag 23 juli 2011, 22:09 uur
Sorry mensen, maar dit is een draaaak van een film. Reli-shit van de bovenste plank. “de vele levensvragen die de voice-over de zaal influistert” ?? De enige “levensvraag” is “waar was God toen dit gebeurde?” Dat is geen levensvraag maar een zotte platitude. Kinderlijk en oppervlakkig, vooral als je niet eens een poging doet van een antwoord te geven. Er sterft een kind, en Malik laat mooie plaatjes zien. Een niet één plaatje dat je zou kunnen bewonderen, maar tientallen, in willekeurige volgorde voorbij flitsend, waardoor elke context en elke betekenis verloren gaat.
De hele film is een vervelende avond op de bank naast je saaie buurman die je per sé zijn foto album van zij pathetische jeugd wilt laten zien. Want zijn vader sloeg hem eens! Verschrikkelijk! En dat nog wel in de jaren ’50, toen alle vaders zo geweldig zorgzaam en invoelend waren.
Nog nooit was ik zo blij dat de film voorbij was. Pretentieus, leeg, religieuze plastic film.
donderdag 11 augustus 2011, 15:31 uur
Ik ben na 50 minuten weggegaan, echt niet om aan te zien deze film, sorry.