Het is alweer zeventien jaar geleden dat de Britse socioloog Paul Gilroy zijn invloedrijke boek The Black Atlantic: Modernity and Double Consciousness publiceerde. Maar het effect ervan is, althans in de beeldende kunst, nog lang niet weggeëbt. De Tate Gallery in Liverpool organiseerde dit voorjaar nog een groots overzicht van zwarte kunst, dat met zijn titel Afro Modern: Journeys through the Black Atlantic duidelijk naar Gilroy verwees. En in oktober zal er in de Rotterdamse Unie het debat Black Atlantic (Revisited) plaatsvinden.

Gilroy introduceerde de term ‘Black Atlantic’ destijds om de uitwisseling aan te duiden tussen de diverse zwarte culturen rondom de Atlantische Oceaan. Volgens Gilroy kun je niet spreken van culturen die typisch Afrikaans, Caraibisch, Amerikaans of Europees zijn, maar bestaat er een hybride, ’trans-Atlantische’ zwarte cultuur.

Ook het kunstenaarscollectief The State of L3, dat nu exposeert in het Amsterdamse kunstcentrum Smart Project Space, laat zien schatplichtig te zijn aan de ideeën van Gilroy – hun tentoonstelling heet Modernity & Aesthetics of the New Black Atlantic. The State of L3 werd in 2006 opgericht door Antonio Jose Guzman, een kunstenaar uit Panama die sinds een jaar of vijftien in Amsterdam woont. Samen met onder meer Abdulaye Armin Kane uit Senegal en Felipe Peres Calheiros uit Brazilië maakt hij kunstwerken en films die handelen over zwarte identiteit en Afrikaanse wortels. ‘Pan-Afrikanisten’, zo noemen de leden van The State of L3 zichzelf.

In Smart heeft het collectief een bonte multimediale presentatie gemaakt met werk van zo’n vijftien kunstenaars. Er staat een omgekeerde boot die dienst doet als bioscoopje en vanuit koptelefoons klinken straatgeluiden uit verre oorden. Maar veruit de meeste indruk op deze tentoonstelling maakt L3-oprichter Guzman zelf met zijn aangrijpende video The Day We Surrender to the Air, een verslag van de zoektocht naar zijn eigen genetische roots.

Voor The Day We Surrender to the Air liet Guzman zijn dna analyseren in de Verenigde Staten. Hij ontdekte dat zijn genetische identiteit terug te voeren was naar Afrika, Centraal- en Noord-Amerika en Europa. Tot zijn voorvaderen behoorden Sefardische joden en moslimvolken uit de Sahel, maar ook Indianen en inheemse Panamese stammen. De film is een roadmovie, langs de wegen die zijn voorvaderen duizenden jaren eerder hebben bewandeld. Hij loopt door de sneeuw van Siberië, waarvandaan zijn voorvaderen ooit de straat van Bering overstaken. Hij staat aan de rand van de Grand Canyon, waar zijn familie twintigduizend jaar geleden doorheen liep op weg naar Mexico. En hij kijkt door de ‘door of no return’, de poort in Senegal waardoor de slaven richting de schepen gedreven werden.

Wie zijn we, en waar komen we vandaan? Dat zijn de vragen die in Guzmans film keer op keer opkomen. En wat betekent nationaliteit nog, als je genetisch materiaal terug te voeren is tot zo’n beetje alle delen van de wereld. Eigenlijk zegt Guzman in deze film dat de hele wereld één grote familie is. En dat is een belangrijk besef, in een tijd dat extreem-rechtse ideeën in grote delen van die wereld de overhand krijgen.

Dit verhaal is geplaatst op zondag 15 augustus 2010 om 11:30 uur.