Afscheid van de Peter Stuyvesant Collectie
Had dit in een museum kunnen hangen? Had deze collectie een museum moeten worden?Dat is het eerste wat je je afvraagt op de kijkdagen van de Peter Stuyvesant Collectie bij Sotheby’s.
Of eigenlijk dacht ik eerst: dat schilderij van Jenkins lijkt hier wel kleiner dan anderhalf jaar geleden in de tabaksfabriek van BAT in Zevenaar. En die Helmut Middendorf met die man op de ladder is alleen maar mooier geworden sinds een arbeider me toen in de fabriek vertelde dat het zijn lievelingwerk was. De mijne is het tegenwoordig ook tussen de meer dan 160 vooral erg grote schilderijen die nu in de expositiezaal aan Sotheby’s in Amsterdam hangen, waar ze tot en met zondag nog te zien zullen zijn. Maandagavond 8 maart is de veiling en zullen ze elk hun eigen weg gaan.
Wat hier hangt is de top tien procent van de collectie die sinds eind jaren vijftig speciaal voor de tabaksfabriek van Peter Stuyvesant, later BAT (British American Tobacco) geheten, bijeen is gebracht door de fabrikant Alexander Orlow zelf en door grote kunstnamen als Sandberg, Hammacher, Beren en Sanders.
Vrijwel alles is van hoge kwaliteit en behoort soms het tot het beste dat de kunstenaar heeft gemaakt. Wie een Museum Van De Tweede Helft Van De Twintigste Eeuw zou willen maken, is met deze collectie een flink eind op weg.
Toch zal dat niet gebeuren en als je tussen al deze meestal nogal forse – ze moesten opvallen in de lawaaierige fabriekshallen – schilderijen rondloopt, is dat misschien wel goed ook.
Zoals in die hallen met al die aan lopende banden werkende mensen en vooral met die heerlijke geur van verse tabak zal het nooit meer zijn.
Zelfs als je de schilderijen weer ophangt in de fabriek in Zevenaar, zal het slechts een koele herinnering zijn. Geen spannend museum maar een nostalgische herinneringsplaats.
Nu dat allemaal voorbij is – BAT heeft de fabriek gesloten en houdt niet meer van kunst zoals ooit directeur Orlow dat deed – is het goed dat de kunstwerken hun eigen weg gaan. Velen zullen Nederland verlaten, want Giuseppe Santomaso is groot en gewild in Italië, Albert Oehlen in Duitsland en Martin Kippenberger en Mike Kelley overal.
Toch had ik met name die tien of vijfentwintig topwerken nog heel vaak willen bezoeken in Boijmans in Rotterdam, het Stedelijk in Amsterdam of desnoods in het topje van Noord-Holland in het Nieuwe Scheringa Museum.
Die gedachte maakt deze prachtige expositie een beetje droevig. Het is het afscheid van een uniek kunstproject, een bijzondere collectie en een paar inmiddels erg dierbare schilderijen.
Meer over de collectie en de veiling bij Sotheby’s
Foto’s van de expositie:
Paul Jenkins: Phenomena, A Stone for light (1963)
Helmut Middendorf: Auf der Leiter (1986)
Karel Appels Tête Tragique (1961) en directeur Mark Grol van Sotheby’s
O.a. Oehlen en Kelley
Niki de Saint Phalle: Lili ou Tony (1965)
x
donderdag 11 maart 2010, 15:46 uur
De interviews over Orlow en zijn intenties staan me nog goed voor ogen.Uiteraard verdiende men destijds in de tabaksindustrie gigantische bedragen en was het een goede investering voor de toekomst.
Dat is nu, helaas, gebleken.
Velen zullen niet weten, dat de toenmalige elite dit terecht toegejuichte experiment hadden opgezet om de arbeidende klasse trachten te verheffen door kunst naar de lopende band, naar de geestelijk “ondervoede” arbeider te brengen.
Nooit heb ik gelezen of er werkelijk ook onderzoek naar is gedaan en wat het resultaat was.
Ik vond het toen prachtig en betreur het tot op de dag van vandaag, dat ik de werken nooit heb mogen zien.
De idee van Orlow was een stukje Nederlands erfgoed, dat bewaard had moeten blijven.
Dat de revenuën van de aardgasbel de arbeidende klasse daarna heeft teruggeworpen tot een zeer behoudend en materieel volkje, waar geen greintje progressiviteit meer is te vinden, is begrijpelijk.
Daarom was het experiment zo bijzonder.
Jammer, heel erg jammer