Meer mogelijkheden voor een snellere reactie op strafbaar gedrag. Minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) heeft de Tweede Kamer in een brief een „aanzienlijk uitgebreid wettelijk instrumentarium” beloofd, waarmee de rechterlijke macht zowel voor als na berechting de dader langer in de tang kan houden. Denk aan borgtocht, elektronisch toezicht, eerder opsluiten, locatieverboden, langer toezicht en een scala van snel op te leggen gedragsmaatregelen.

Rechter schuift steeds verder naar achteren in het strafproces

Deels is dat onderhoud aan en herijking van een haperend en achterlopend sanctiestelsel. Een systeem waarin afgestrafte pedoseksuelen kunnen terugkeren in een woonwijk, zoals in Eindhoven, zonder dat de rechterlijke vervolgmaatregelen konden worden uitgevoerd omdat er nog een cassatieberoep liep. Een systeem waarin ook geweldplegers niet effectief geweerd, lang genoeg vastgehouden of doelmatig tot afkicken of gedragstherapie kunnen worden verplicht.

Maar deels is het ook de zoveelste uitbreiding van de rol van het strafrecht als dwangmiddel van de Staat. De tijd dat de gang naar parket en rechtszaal als laatste mogelijkheid werd beschouwd, ligt achter ons. Strafrecht wordt nu overal bij gesleept. Van ‘ultimum remedium’ – straffen als niets anders meer helpt – tot dagelijkse ordening van de maatschappelijke verhoudingen. Steeds meer Nederlanders komen ermee in aanraking. Of het nu via de flitscamera langs de snelweg is, de vingerafdruk in het paspoort of de HALT-straf voor het ongehoorzame kind. De publieke opinie lijkt het prachtig te vinden. ‘Harder aanpakken’ is niet alleen een bestuurlijk cliché, maar ook een zucht in de samenleving.

Deze zoveelste uitbreiding van de repressie laat ook zien dat de officier van justitie steeds machtiger wordt. En de onafhankelijke rechter verder naar achteren in het proces schuift. De officier mag sinds dit jaar zelfstandig strafbeschikkingen uitdelen waar geen rechter aan te pas komt. Denk aan taakstraffen tot 180 uur, boetes, intrekking rijbewijs, reclasseringstoezicht, contactverbod, meldingsplicht, hulpacceptatie et cetera. Per 1 april krijgt ook de politie een eigen strafbevoegdheid: boetes tot 350 euro graag meteen afrekenen. Toegang tot de rechter krijgen alleen diegenen die tegen de uitoefening van deze nieuwe zelfstandige bevoegdheden verzet aantekenen. Zo is de eerstelijns onafhankelijke strafrechter stilletjes veranderd in een beroepsinstantie van de officier en de agent wier woord wet is.

De minister zet nu een stap verder. Onder de betwistbare aanname dat sneller straffen ook effectiever straffen is, wil hij ook verdachten van uitgaansgeweld in de cel kunnen houden tot de snelrechtzitting. Aangezien daar nog weleens een week of twee overheen gaat, wordt zo dus de celstraf in het strafrepertoire van de officier opgenomen. Hirsch Ballin rechtvaardigt deze substantiële wijziging van de rechtsgronden voor de voorlopige hechtenis uit de behoefte aan „een demonstratie van publieke terechtwijzing”. Daarmee is de aap uit de mouw. Vrijheidsberoving, de zwaarste sanctie in de rechtsstaat, wordt een ordemaatregel. Dat gaat heel ver.