Bijna de helft van de gymnasiasten haalt inmiddels een onvoldoende voor die ene klassieke taal die op het eindexamen verplicht is en die het schooltype onderscheidt van het atheneum. Een tussenrapport van de Verkenningscommissie Klassieke Talen spreekt van een ‘vicieuze cirkel’ van kennisgebrek en demotivatie.

Grieks en Latijn zijn nu net op gymnasium geen keuzevak

De commissie is nu in de verdediging omdat haar advies, een nieuw vak Griekse en Latijnse Taal en Cultuur, wordt misverstaan als een gymnasium light. Het tekst vertalen zou definitief worden verdrongen door van het ‘echte’ Grieks en Latijn allebei keuzevakken te maken. Terwijl in het nieuwe vak wordt voorgesteld om ook met tweetalige teksten te werken. Toch een beetje alsof op het seminarie de Bijbel voortaan een keuzevak wordt. De waarde van de ‘meesterproef’, de proefvertaling, wordt zo gedevalueerd. En daarmee het belang van het precieze, langzame vertalen, het ontrafelen van teksten voor álle gymnasiasten gerelativeerd.

De onderwijspraktijk is echter al jaren geleden ontspoord. Het huidige gymnasium biedt in de bovenbouw nog maar één verplichte klassieke taal, waarvoor meestal niet meer dan vier lesuren per week beschikbaar zijn, de helft van wat velen vroeger gewend waren. Een moderne gymnasiast leert zo nooit werkelijk goed vertalen en leest te weinig originele teksten. De facto zijn Grieks en Latijn op het gymnasium naar de marge gedreven. Over motivatiegebrek bij de leerlingen hoeft niemand zich te verbazen. Dat de gymnasia dit lieten gebeuren wekt wel verbazing.

Terwijl aan selectiviteit in het vwo-onderwijs zo’n behoefte is, verwaarloosden uitgerekend de gymnasia de vakken waarmee ze een unieke positie bekleedden. Zij droegen er zo aan bij dat de klassieke talen nu ook op categoriale gymnasia van pronkstuk in stiefkind veranderd zijn.

Daarmee brachten ze schade toe aan hun eigenlijke missie: het leggen van een fundament in de talenkennis, het ontsluiten van de grondbeginselen van de westerse beschaving en het stimuleren van pubers om iets te leren waarvoor ze nooit uit zichzelf zouden kiezen. Want ook dat is een waarheid die zo oud is als het gymnasium zelf.

Klassieke talen zijn slechts voor een minderheid de ware motivatie. Behalve ambitie zijn voor leerlingen en ouders ook maatschappelijke en sociale argumenten belangrijk. Dat mag: de toegang tot een elite hoort open te zijn. Maar zeker hier geldt dan ‘noblesse oblige’.

Grieks en Latijn mogen overal een keuzevak zijn, behalve op een gymnasium. De commissie adviseert te investeren in klassiek onderwijs door het aantal uren stevig uit te breiden. Door het vak in onderlinge samenhang te brengen, meer schrijvers aan te bieden, ook in literaire vertaling. Prima, die modernisering is dringend nodig. Maar vooral ook die uitbreiding, in cultuur en geschiedenis. Dan krijgt de proefvertaling haar context terug. En gaat de taal weer zingen.

Voor geen leerling zal dat vanzelf gaan. Maar die horde is interessant genoeg om niet weg te halen.