Hameren in Europa
José Manuel Durão Barroso, Portugees, oud-premier, christen-democraat, heeft zijn lobby met succes bekroond: hij wordt opnieuw voorzitter van de Europese Commissie, nu het Europees Parlement daar vandaag in meerderheid (overwegend centrum-rechts) mee heeft ingestemd.
Over de betekenis van deze (her)benoeming valt te twisten. Of eigenlijk nog niet. Want voor de toekomst van Europa en zijn instituties is een andere datum van veel meer belang: 2 oktober 2009. Dan gaan de Ieren voor de tweede maal naar de stembus om per referendum te oordelen over het Verdrag van Lissabon. Zeggen zij daar ditmaal wel ja tegen en wordt het verdrag dus ingevoerd, dan markeren zij nadrukkelijk de positie waarin de voorzitter van de Commissie zich toch al vaak bevindt als het er geopolitiek op aankomt: in de marge.
Als Ierland (en ook Tsjechië) alsnog instemt met het verdrag, krijgt Europa namelijk nog een vaste voorzitter: van de Europese Raad van regeringsleiders en staatshoofden. Het orgaan dus waar de echte beslissingen over Europa worden genomen. De voorzitter van de Commissie mag bij dit gezelschap, dat ten minste tweemaal per half jaar bijeenkomt, aanschuiven. En niet veel meer dan dat.
De voorzitter van de Raad wordt door de regeringsleiders voor tweeënhalf jaar gekozen, met de mogelijkheid van een verlenging met eenzelfde termijn. Anders dan nu, als voorzittende regeringsleiders Europa er naast hun eigen land voor een half jaar ‘bij doen’, heeft deze functionaris veel meer gelegenheid en tijd om zijn stempel op het Europese beleid te drukken.
Nadat het Verdrag van Lissabon is ingegaan, zal de praktijk uitwijzen wat er aan beleidsruimte voor de voorzitter van de Commissie rest. Maar de ervaringen van de afgelopen jaren wijzen er al op dat dit niet veel zal zijn. Toen de Franse president Sarkozy in 2008 voor een half jaar voorzitter was, liet hij zien hoezeer een tijdelijke voorzitter al de agenda kan bepalen. Zeker als bijvoorbeeld iemand als de voormalige Britse premier Blair, veelvuldig genoemd, de eerste permanente voorzitter wordt, zal deze niet nalaten duidelijk te maken hoe de machtsverhoudingen zijn. Ook al houdt de Commissie haar initiatiefrecht, voor de Commissarissen resteert de positie van politiek benoemde topambtenaren.
Zo bezien is de keuze voor Barroso zo gek nog niet. Tegenstanders vinden hem opportunistisch, en beurtelings kleurloos of een kameleon. Maar een al te krachtig optredende Commissie kan alleen maar leiden tot het Europa van de botsende voorzitters. En dan is duidelijk wie er wint: degene die er met het mandaat zit van de regeringsleiders, en niet de man of vrouw die in de toekomst door het Europees Parlement zal worden gekozen.
Waarmee een andere realiteit zichtbaar wordt: lidstaten die hun macht ten opzichte van ‘Brussel’ herpakken. Des te belangrijker dat de Europese Raad straks een voorzitter krijgt die het belang van Europese samenwerking bij de grote thema’s van deze tijd optimaal weet te dienen.
Lees hier meer over de herbenoeming van Barroso
Nieuwsthema: Europees verdrag
