Een tijdperk ten einde
De schok was begin dit jaar al groot, toen het Centraal Planbureau voorspelde dat de Nederlandse economie in 2009 met 3,5 procent krimpt. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) ging daar gisteren overheen met een nog somberder prognose: een krimp van 4,8 procent. Dergelijke cijfers zijn onvoorstelbaar. De omstandigheden rond de twee wereldoorlogen van de vorige eeuw daargelaten, moet voor een dergelijke schok worden teruggegaan tot 1878. Destijds was het woord ‘recessie’ nog niet in zwang.
In de negentiende eeuw was het kapitalisme relatief jong en onstuimig. Sociale vangnetten die dempend werken op een crisis, waren er niet. De overheid nam een bescheiden plaats in de economie in. Financiële paniek was indertijd ook niet ongebruikelijk. Sinds het kapitalisme vanaf het begin van de jaren tachtig van de twintigste eeuw, na decennia staatsinterventie, opnieuw van zijn ketenen werd bevrijd, is de onstuimigheid weer toegenomen. Het IMF stelde tien jaar geleden al dat, hand in hand met de liberalisering, ook het aantal financiële crises was toegenomen. Dat leek toen moeilijk te rijmen met de kracht van de ‘onzichtbare hand’ van de vrije markt, die juist verzachtend zou werken.
De kredietcrisis, die de voornaamste oorzaak lijkt van de huidige zware recessie, bewijst nu het tegendeel. Zij heeft onevenwichtigheden aan het licht gebracht die vooral verband houden met de financiering van het economisch proces. De liberalisering van productmarkten, van diensten en van de internationale handel is namelijk niet het probleem. Dit proces heeft juist voor toenemende welvaart gezorgd en miljoenen in de voormalige derde wereld uit de armoede getild.
De financiering is een ander verhaal. Het is niet de eerste maal dat de financiële sector, geholpen door moderne technologie en productinnovaties, zichzelf over de kop heeft gewerkt. Maar de schaal waarop dat nu is gebeurd en de duur van de periode dat deelnemers ongehinderd hun gang konden gaan, zijn wel nieuw. Het ontstaan van een schaduwsysteem van financiering buiten de bankbalansen, de nieuwe reusachtige markten die zich aan het zicht onttrokken en onderlinge financiële handel buiten de gereguleerde beurzen om hebben een zeepbel geschapen. En die zal moeten leeglopen.
De huidige crisis mag dan in haar volle hevigheid tot de reële economie zijn doorgedrongen, zij blijft in wezen financieel van aard. Een herstel van de balansen in de sector – en daar zijn nog honderden miljarden euro’s nieuw vermogen voor nodig – is daarbij een sleutel tot succes. Een nieuw regime van regulering en toezicht, coherent en internationaal van aard, zal dus nodig zijn.
De financiële sector zal zich instinctief verzetten tegen dergelijke ingrepen. Dat is een taxatiefout. Althans, als de sector niet het risico wil lopen dat na het financiële systeem ook het kapitalisme zelf in diskrediet wordt gebracht. Zo niet, dat kan er beter worden meegewerkt aan een stelsel dat de vrije markt recht doet. De depressie is er erg genoeg voor.
Lees hier meer over de wereldeconomie
Nieuwsthema: kredietcrisis
