Protectionisme lonkt
Het liberale tij in Nederland lijkt wat te keren. In politieke zin tekent dat proces zich duidelijk af. Het kabinet heeft de privatisering van bijvoorbeeld de postmarkt en luchthaven Schiphol uitgesteld respectievelijk afgesteld.
Maar nu zijn er ook in het economische domein tendensen zichtbaar die niet a priori liberaal te noemen zijn. De Nederlandse Mededingingautoriteit (NMa), tien jaar geleden mede opgericht om te voorkomen dat de privatisering van de staatsmonopolies in de jaren negentig zou uidraaien op nieuwe marktmonopolies, proeft een groeiende weerstand tegen haar activiteiten. „Paars hield van de markt, dat lijkt in de huidige coalitie wat minder het geval”, aldus voorzitter Kalbfleisch van de NMa vorige week zaterdag in deze krant.
De ondertoon in deze bekoelde liefde is dat het land niet te recht in de leer moet worden als het gaat om de naleving van de antikartelwetgeving. Ook in Nederland wordt er tegenwoordig gepraat over „nationale kampioenen”, alsof dat een normaal begrip is in een liberale markteconomie. Alleen al het feit dat het vorige kabinet eind 2006 bereid leek een fusie tussen ING en ABN Amro toe te staan is opmerkelijk. Er zou in dat geval een gigant op het toneel zijn verschenen die alleen nog een concurrent zou hebben gehad in de Rabo.
Maar daarmee is het het laatste woord niet gezegd. Minister Bos (Financiën, PvdA) neemt intussen in een wetsvoorstel grotendeels de aanbevelingen over aandeelhoudersmacht van de commissie-Frijns over. Aandeelhouders moeten hun intenties openbaar maken, als ze 10 procent van een onderneming in bezit hebben. Frijns’ voorstel was overigens scherper: 5 procent. Om een onderwerp op een vergadering te mogen agenderen, moet een aandeelhouder 3 in plaats van 1 procent van de aandelen in bezit hebben. En de meldingsplicht van het aandelenbezit gaat straks al in bij 3 procent. Nu hoeft een aandeelhouder zich pas bij 5 procent kenbaar te maken. Het is niet uitgesloten dat er nog meer komt. Een jaar geleden pleitte bestuursvoorzitter Heemskerk van de Rabobank bijvoorbeeld voor wettelijke bepalingen tegen „samenspanning” door dit soort minderheidsaandeelhouders.
De weerstand tegen het werk van de NMa en de inperking van aandeelhoudersmacht zijn ontwikkelingen die beide zijn ingegeven door groeiende argwaan tegen de buitenwereld. In Frankrijk bevestigde president Sarkozy dinsdag nog eens zijn positie als beschermheer van de eigen industrie.
Psychologisch is die houding tegenover vreemd kapitaal begrijpelijk. Waar Europese ondernemers tien jaar geleden nog de jagers waren, worden ze nu meer en meer prooi. Dat is, in zo’n korte tijd, moeilijk verteerbaar.
Maar economisch is deze dubbele standaard niet zonder risico’s. Een liberale markteconomie floreert dankzij een vrij speelveld, waarop toezicht wordt gehouden door een strikte arbiter. Aandeelhouders moeten zich kunnen gedragen als mede-eigenaren van ondernemingen. De NMa moet voorkomen dat er monopolies ontstaan die de markt uitpersen.
vrijdag 11 januari 2008, 15:39 uur
Liberale markteconomie en staatsmonopolie die elkaar in evenwicht houden, was dit maar duidelijk en waar. Daar waar aan de bovenzijde geld wordt gegenereerd, haalt de staat het als een zichzelve voedend monster dit geld aan de onderzijde weer weg en zo is de cirkel rond. Ernstig en gevaarlijk wordt het wanneer diezelfde staat op allerlei slinkse politieke wijze gaat infiltreren in die liberale markteconomie en daar heeft ze natuurlijk alle belang bij. Het is oppassen geblazen en vinger aan de pols houden, zeker nu we geconfronteerd worden met een onvermijdelijk komende inflatie in de US, die ook in Europa gevolgen zal hebben. Het gevaar is groot dat deze Amerikaanse situatie zoveel aandacht en discussie vraagt dat onderwijl hier nationaal beleidsmaatregelen worden genomen, die verre van wenselijk worden geacht.
vrijdag 11 januari 2008, 20:21 uur
Net als afgelopen zaterdag is bij NRC Handelsblad als het over de NMa gaat elk kritisch vermogen als sneeuw voor de zon verdwenen.
Vorige week zaterdag werd deze organisatie al geroemd vanwege de aanpak van de bouwfraude, terwijl de NMa, door een klokkenluider op de hoogte gesteld, helemaal geen been zag in de praktijken in de bouw en pas in actie kwam na de parlementaire enquête en na aandringen vanuit de Tweede Kamer.
Fijn dat de commentator nu eindelijk eens het gevaar aanstipt dat eind 2006 dreigde bij een eventuele fusie tussen ABN Amro en ING, na in de krant alleen maar toejuichers van zo’n fusie aan het woord te hebben gelaten. Maar ook het samengaan van ABN Amro en Fortis betekent een beduidende vermindering van de mededinging in de toch al niet bijster concurrerende Nederlandse bancaire sector en hebben we hierover ook maar één woord van de NMa gehoord?
Ook over de onmogelijkheid voor de consument om een pc zonder Windows te kopen, waaraan de NMa weigert iets te doen, werd Kalbfleisch niet aan de tand gevoeld. Er werden nota bene in de zelfde week Kamervragen over gesteld.
Verder zijn er nog de kabelmonopolies en de fusie tussen KBB en Vendex, maar dat was allemaal een maatje te groot voor de NMa, die zich liever bezighoudt met minder machtige partijen als literair vertalers.
Gaat NRC Handelsblad de liberale markteconomie echt aan het hart, dan is een kritischer bejegening van de NMa onontbeerlijk.
vrijdag 11 januari 2008, 22:20 uur
Liberalen zijn een uitstervend ras. We worden geregeerd door betuttelaars, met de koningin aan het hoofd. Het spreidt zich als een olievlek uit. Met het verdwijnen van de politieke partijen, verdwijnt het liberalisme.
zaterdag 12 januari 2008, 01:10 uur
@Ellen Fima-ten Bruggencate
Neen Ellen,zolang mijn zoon van 10 naar zijn zeggen vrijheid de belangrijkste eigenschap van het leven vindt, zijn liberalen geen uitstervend ras. Voila, hier het levende bewijs. De koningin als hoofd dient geen Nederlands politiek beïnvloedbaar belang, of het zou evenzo als met ons, als kiezer moeten zijn.
zaterdag 12 januari 2008, 10:38 uur
@Henk Mommaas
Jammer dat zoveel ‘liberalen’ ook de vrijheid nemen om anderen van hun vrijheid te beroven.
Verder is protectionisme niet aleen een staatsaangelegenheid. De grote overheid en het grote bedrijfsleven kunnen niet zonder elkaar. En juist zij zijn samen de grote bedreiging voor het individu. Onze samenleving wordt namelijk met de dag Orwelliaanser.
maandag 14 januari 2008, 10:16 uur
@Berend de Vries
Protectionisme kan zowel een collectieve als een individuele actie zijn en betekent in die zin het afschermen van eigen belangen en in de sfeer van het artikel staat dit communicatie en ontwikkeling in de weg.
Libertijnen zijn van huis uit geen protectionisten, dat je dit bij onze VVD niet in alle helderheid terugvindt, ben ik volmondig met je eens. Toch ben ik optimistisch. Iedere ontwikkeling kent golfbewegingen. De technocratische lijn die nu gevolgd wordt, loopt onherroepelijk vast. Daarbij komt dat de ontwikkeling op het wereldtoneel zeer beslist ook het nationale beleid steeds meer zal beïnvloeden al is het alleen al in juridische en economische zin. Daarbij komt dat doorzicht steeds minder behoeft te worden afgedwongen en dit mede dankzij het instrument waarmee ik dit bericht verzend.