Een scherp oordeel
Heeft de verloedering in een klein deel van de advocatuur nu ook het Openbaar Ministerie (OM) bereikt? Het is een cynische vraag die zich opdringt na het schokkende tussenvonnis vandaag van de rechtbank van Amsterdam. Een zware strafzaak tegen 22 leden van de suspecte motorclub Hells Angels is door ernstige beroepsfouten van het OM voortijdig beëindigd. De staat blijkt honderden vertrouwelijke gesprekken tussen verdachten en hun raadsman jarenlang te hebben afgeluisterd en vervolgens ook te hebben gebruikt voor het politieonderzoek. Dit is een ernstige fout waar de rechtbank terecht de zwaarste conclusie aan heeft verbonden. De integriteit van het strafproces zelf is geschonden en daarmee het vertrouwen van de burger. Het recht op een eerlijk proces houdt immers ook in dat een verdachte vertrouwelijk met zijn advocaat mag overleggen.
Na de incidentele advocaat, die zijn processuele rol in het strafproces verwisselt voor die van criminele dienstverlener, hebben we nu dus de officier van justitie als ‘crime-fighter’, die zichzelf knock-out slaat. Althans daar lijkt het op. Wordt hier een prijs betaald voor het terugdringen van de rechter-commissaris uit het gerechtelijk vooronderzoek? Feit is dat de laatste jaren de officier van justitie steeds directer betrokken is geraakt bij het politieonderzoek. De officier is er partijdiger door geworden en minder ‘magistratelijk’: meer gericht op eigen resultaat en minder op waarheidsvinding. Kennelijk worden er door het OM meer risico’s genomen, inclusief heel domme. Dat vraagt om een koele blik van de rechter, die vanochtend ruimschoots aanwezig bleek. Ook vervolging van verdachten van dit kaliber hoort te wijken, als het grotere goed van een integer strafproces moet worden beschermd.
Naar de reden van de laakbare inbreuk op het verschoningsrecht van de betrokken advocaten blijft het raden. Houdt het verband met afnemend respect bij de staat voor ook andere erkende geheimhouders zoals notarissen, artsen en journalisten? Het afnemende gewicht überhaupt van privacy, dat de staat in toenemende mate ziet als schuilplaats voor onrecht?
Eerder was al een uniek schouwspel in de rechtszaal te zien van de verantwoordelijke officier die fouten erkende, maar zich overigens verrassend weinig concreets wist te herinneren. Nota bene de rechercheleiding drong erop aan het dossier tijdig te zuiveren van de vertrouwelijke advocatentapes. De rechtbank tilt terecht zeer zwaar aan deze beroepsfout. „Deze kwestie (..) raakt het vertrouwen in de rechtspleging in zijn geheel”, aldus het vonnis.
Daarmee maken de Amsterdamse rechters er een nationale kwestie van. Zelden is het OM zo scherp door de rechter terechtgewezen. Zo’n vonnis vereist een reactie van de staat, die verder gaat dan de strafzaak tegen deze Hells Angels. Wat is er mis bij het Openbaar Ministerie?
Lees hier de uitspraak van de Amsterdamse rechtbank
donderdag 20 december 2007, 19:20 uur
Ben ik de enige die het niet snapt? Politie en OM hebben er, terecht, alles aan gedaan om op personen gericht bewijsmateriaal te verzamelen tegen een potdichte organisatie als de Hells Angels. Na een aantal zaken waarin het OM juist het verwijt kreeg bewijsmateriaal te hebben vernietigd, is nu het verwijt dat men het bewijsmateriaal heeft bewaard. Kan de logica hierachter beter worden uitgelegd?
donderdag 20 december 2007, 20:32 uur
In zekere zin is dit commentaar een beetje naïef, want het gebeurt met grote regelmaat dat politie en het OM buiten hun boekje gaan. Het is alleen zo dat niet in alle gevallen de verdachten erin slagen om dit aan te tonen. Dat dat nu wel gebeurd is, leidt er hopelijk eindelijk toe dat er scherper toezicht wordt gehouden op dit soort praktijken.
donderdag 20 december 2007, 21:33 uur
Wie gehoopt had dat dit vonnis tot enige introspectie bij het OM zou leiden, komt bedrogen uit: het OM gaat in hoger beroep. Dus eerste een kapitale fout maken, waardoor mogelijk ernstige misdaden onbestraft blijven en vervolgens je fout niet willen toegeven en op kosten van de belastingbetaler doorprocederen.
Ik heb er geen woorden voor.
donderdag 20 december 2007, 21:54 uur
Het OM heeft tot nu toe geen middelen geschuwd om verdachten veroordeeld te krijgen. Valsheid in geschrifte, achterhouden van ontlastende verklaring, afluisteren in strijd met de wet etc. Als het OM onoorbare middelen gebruikt, zijn er twee sancties: de ambtenaar die in strijd met de wet handelde wordt ook vervolgd of de feiten die men in strijd met de wet heeft geconstrueerd tot een bewijs, mogen niet gebruikt worden. Als er echter zo als hier op grote schaal door het OM in feite is gefraudeerd, past maar één sanctie: het OM wordt niet ontvankelijk verklaard, immers over de rechtstaat wordt niet onderhandeld. In dit geval voor het OM een uiterst zure en harde sanctie, omdat het de strijd tegen de Hells Angels tot een bijna persoonlijke vete had gemaakt, waarbij alle objectiviteit uit het oog leek te zijn verloren.
vrijdag 21 december 2007, 02:35 uur
De slijpsteen voor de geest is kennelijk te veel in het oog gewreven, want het commentaar getuigt van een volkomen onscherp denkvermogen. Klaarblijkelijk blundert de NRC graag mee met de risee. Er is namelijk geen tussenvonnis maar een eindvonnis.
De opmerkingen over de ,,verloedering van een klein deel van de advocatuur” en de ,,incidentele advocaat” raken kant noch wal. Dat soort verschijnselen staan in geen enkel verband met de onderhavige kwestie. Omdat er hier sprake is van een structureel handelen en een handelen van een overheidsapparaat.
Dat politici zich geschokt betonen over de uitspraak, levert een beeld op van krokodillentranen. Hebben die politici niet keer op keer gezorgd voor een stemming dat al die lastige vormvoorschriften louter hinderpalen zijn voor een effectieve strafrechtpleging? Onze nationale knuffelprofessor Ybo Buruma zei het zo treffend in de NOVA-uitzending: ,,De politie is niet opgevoed met de gedachte dat ze zich aan de regeltjes moeten houden.” (sic) In juridisch opzicht is Nederland een bananenrepubliek geworden.
Het zou de NRC hebben gesierd als er research zou zijn gepleegd naar de procedures die de Nederlandse Vereniging van Strafrechtadvocaten heeft gevoerd en nog zal voeren tegen de Staat der Nederlanden met betrekking tot het afluisteren van gesprekken tussen cliënten en advocaten. In de ogen van de NVSA zijn de huidige instructies op dit gebied volkomen onrechtmatig. Maar zelfs deze instructies zijn in de onderhavige zaak met voeten getreden.
De opwinding van politici over het volkomen terechte vonnis moet pas echt als verontrustend worden beschouwd.
vrijdag 21 december 2007, 07:56 uur
Als politieman leerde ik tijdens de opleiding dat (telefoon)gesprekken tussen raadsman en cliënt vertrouwelijk zijn, niet afgeluisterd mochten worden en dat de sanctie daarop verstrekkend kon zijn. Deze telefoongesprekken werden wel beluisterd, maar niet uitgewerkt en, na opdracht van de officier van justitie, verwijderd.
Het is dan ook onbegrijpelijk dat de gesprekken in dit onderzoek wel uitgewerkt zijn en in het dossier zijn gekomen. Een blunder met verstrekkende gevolgen.
Kwaliteit in Opsporing moet je doen, geen woorden maar daden.
vrijdag 21 december 2007, 10:56 uur
Duco Keuning heeft het goed onder woorden gebracht. Ik zou verder nog willen benadrukken dat het een schande is dat het OM nu niet het boetekleed aantrekt, maar in hoger beroep gaat. Het geeft aan dat het OM erop uit is de grondregels van onze rechtspraak te vernietigen. Als het OM zijn zijn krijgt, kan voortaan ieder onrechtmatig bewijs worden aangevoerd en zal de verdachte ter compensatie een klein beetje strafvermindering krijgen.
Het wordt hoog tijd dat het OM vanuit de politiek een ethische ophokplicht krijgt opgelegd: het moet binnen de regels van de wet blijven, want anders krijgt het OM een niet te genezen infectie. Het is zelfs de vraag of de nu aan het licht gekomen verzieking van het OM nog wel met gangbare middelen te bestrijden is. Ik wens de NVSA veel succes, maar ik zie het somber in.
Verder wil ik nog even kwijt dat ik me erger aan de zinsnedes ,,suspecte motorclub” en ,,verdachten van dit kaliber” in het commentaar. Wat betreft het eerste citaat wil ik u erop wijzen dat de zaak werd gevoerd tegen 22 mensen en niet tegen een motorclub. De aanduiding ,,verdachten van dit kaliber” laat merken dat u de conclusie hebt getrokken dat de verdachten schuldig zijn. Die conclusie moet u aan de rechter laten.
vrijdag 21 december 2007, 14:45 uur
Er was eens een motorclub, door het Openbaar Ministerie vaker afgeschilderd als een criminele organisatie. De rechter in Amsterdam zette een strafzaak tegen tweeëntwintig motorvrienden voortijdig stop. En er waren de mensen van politie en justitie. Naar het oordeel van de rechter hebben zij zich tijdens het onderzoek schuldig gemaakt aan praktijken die op gespannen voet staan met regels. In voetbaltermen: het is 1 – 1. Langs de zijlijn barsten de motorminnaars in gejuich uit. Met zwaar getatoeëerde armen trekken ze hun maten tegen de borst, dat wil zeggen voor zover hun lederen pantser tederheid toestaat. Op grote afstand ervandaan drommen aanhangers van de wet samen. Daar is de stemming bedrukt. Nu en dan klinkt gevloek, soms in parlementaire termen.
In het begin stelt het commentaar een vraag over de verloedering van juridisch Nederland. Het eindigt ook met een vraag: ,,Wat is er mis bij het Openbaar Ministerie?” Het antwoord ligt voor de hand. De penose krijgt greep op Nederland. Een om zijn calvinisme beschimpt landje dat verloedert, smaakt het bittere toetje van de jaren zestig en zeventig. Alles moest toch op de schop? En gauw ook! Dus wisselden goed en kwaad vlug van stoel. De voorbije decennia waren een kwekerij voor kwaadaardigheid. Waar de christelijke levenshouding voor al dan niet gespeelde naastenliefde had gezorgd, bloeide wantrouwen in maatschappelijkheid op. Daders van misdrijven konden op compassie rekenen. Hun slachtoffers werden oninteressant.
We beleven een neo-Romantische periode. Daarbij horen satanisten. Rond destructie schittert een stralenkrans. Daarbij hoort zelfverminking. En gotische belettering. De duistere klanken van Gothic Metal. Logisch dat afgezanten van de hel op brullende motoren de burgerij bang willen maken. Het hoort er allemaal bij, zoals de nacht volgt op de dag. En de losse handjes van die motorduivels dan? De vuurwapens? Enne de criminele praktijken? Wat je Hells Angels kunt verwijten, is niét een oerdrang tot mutulatie van zichzelf, clubgenoten of buitenstaanders. Justitie moet deze motorrijders voortaan vervolgen voor hun gezagsgetrouwheid. Dat ze al te braaf een tijdgeest volgen die alom wonden slaat. Maar eerst moet het Openbaar Ministerie er weer lak aan krijgen dat het voor wetsgetrouw wordt uitgescholden.
Nog dit. De politie van Kampen zoekt getuigen van een schietincident bij het plaatselijke honk van de Hells Angels (www.politieonderzoeken.nl).
vrijdag 21 december 2007, 18:54 uur
We hebben het hier niet over onrechtmatig verkregen bewijs in de trant van bekentenis na marteling of zoiets. Als het zo belangrijk is dat die telefoongesprekken geheim blijven, zegt dat alles over hun belastende inhoud en het belang voor de bewijsvoering. Het is genant hoe bij Pauw en Witteman de betrokken advocaat lacherig deed over zijn verschoningsrecht: Daar heeft hij het OM toch een poets gebakken!. De advocatuur in Nederland heeft zich niet zozeer ,,een eerlijk proces” ten doel gesteld als wel ,,koste wat kost je cliënt vrij krijgen, schuldig of niet”. Dat leidt ertoe dat een dader die aan zijn advocaat met feiten en omstandigheden verteld heeft dat hij schuldig is, rustig kan worden vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs of losgelaten wegens een pietluttige vormfout die diezelfde advocaat (wetende dat zijn cliënt schuldig is) heeft gevonden. Alsof dát het vertrouwen van de burger niet méér schaadt dan een schending van het beroepsgeheim/verschoningsrecht van een advocaat. Hoog tijd dat dit stelsel eens op de schop gaat. Een crimineel hoeft zich nergens aan te houden, terwijl het OM met handen en voeten gebonden is aan een brij van regels bij de bewijsvoering. Zolang dat zo is, moet je als samenleving ook niet klagen dat er zo weinig wordt gedaan aan criminaliteitsbestrijding. Een groot deel van de onderwereld is in kaart gebracht, maar kan door bewijsproblemen niet vervolgd worden. Hoe gek kun je als land worden?
Het is sowieso schrijnend hoe criminelen en hun verdedigers in ons land zomaar een sterrenstatus bereiken en slachtoffers doodgewoon in de kou blijven staan. Het OM zat hier volgens de regels fout, maar het is de vraag of het volgens de regels überhaupt nog mogelijk is om zware criminelen voor de rechter te krijgen. Dan is het niet gek als officieren zich in bochten gaan wringen om zaken toch rond te krijgen. Als hun keurslijf niet wordt verruimd, moeten we desnoods maar naar een accusatoir stelsel: dan kan een slachtoffer zelf ook een chique advocaat inschakelen, die zonder enige scrupules zijn bewijzen vergaart (zoals de advocaat van de dader zonder scrupules bewijs achterhoudt) om de dader vervolgens voor de strafrechter te slepen.
vrijdag 21 december 2007, 19:41 uur
Hoeveel fikse handdrukken zijn hier onder tafel gegeven??
zondag 30 december 2007, 00:03 uur
Het is tenenkrommend zoals er hier van alles misgaat. Steeds vaker komt de indruk boven dat veel falen kan worden vermeden met een scherpere aandacht, het uitbannen van belangen, wáár dan ook, betere en vooral onafhankelijke controle, echte sancties en ten slotte, betere vorming! Er moet heel wat veranderen. Allerlei instanties werken langs elkaar heen, terwijl alle gelijkaardige moesten zijn gekoppeld. De plaatsing in de systemen is te veel verbrokkeld, en (dus) ten nadele van de werking te veel vermenigvuldigd.
De aansturing is, ter wille van de heilige ‘eigen verantwoordelijkheid’, zéér onvoldoende centraal. De – even heilige – privacy is een blok aan het been van de samenleving in het streven naar wat wij allemaal (zeggen te) willen. Een bevoegde, reële en klantvriendelijke ambtenaar mag bij mij te allen tijde bezittingen, inkomen en tegoeden komen controleren om na te gaan uit welke bron ik mijn eigendommen heb bekostigd! Een dergelijk systeem zou heel veel onheil en schade voor de maatschappij voorkomen.
Materiële en andere belangen die niet rechtstreeks efficiency en kwaliteit dienen, mogen geen rol spelen bij de organisatie en uitvoering. Bijvoorbeeld het oprichten of instandhouden van niet strikt nodige vestigingen.
Er zijn heel effectieve controlesystemen. Die dienen uiteraard te worden toegepast zónder vooraankondiging! Domme procedurefouten kunnen worden vermeden met second opinions e.d.
De vorming moet, zonder overbodige theoretische ballast, meer op de praktijk worden afgestemd. Stuur de mensen op cursus, liefst gegeven door Britten; dat zijn de besten in het voorkomen en oplossen van moeilijke gevallen! Indien wij langs deze route realistischer gaan denken en handelen, zullen we minder hebben te klagen. Dat levert óók aanzienlijk meer politieke rust op…!