Chinees nieuwjaar betekent  voor Chinezen op familie- en vriendenbezoek gaan. De straten zijn  uitgestorven en de meeste winkels zijn dicht.  De hele week wordt vuurwerk afgeschoten maar vandaag is het helemaal een hels kabaal:de laatste vuurpijlen worden de  lucht ingeschoten.

Qin Leifeng (47)  nodigde mij uit om vandaag samen met  zijn vier generaties tellende familie een toost uit te brengen op het Jaar van de Os.

Qin  is een man die  van aanpakken weet. In de jaren tachtig, toen China nog een planeconomie was, leidde hij een kleine drukkerij  waar voornamelijk overheidsdocumenten werden geproduceerd.Hij handelde ook  in  chemische grondstoffen voor tandpasta. Toen China een markteconomie werd, nam hij  een baan als verwarmingsmonteur op de Industriële Universiteit van Peking. Twee maanden lang volgde hij een cursus  en met de  gebruiksaanwijzing  in zijn  hand repareerde hij radiatoren.

Ondertussen studeerde hij  in de avonduren voor acupuncturist.Vier jaar lang volgde hij elke avond college  en ook in het weekend ging hij  naar school. Naast zijn studie en zijn baan  fokte  Qin  konijnen. Hij  huurde een stukje land, plaatste  er tweeduizend  hokken en rekende tien euro voor de vacht en  vijf euro voor het vlees. Een welkome aanvulling op zijn inkomen van rond de honderd euro per maand. Toen de konijnenfokkerij niet lucratief meer was,  begon Qin in 2001 naast zijn baan als acupuncturist in aandelen te handelen. Inmiddels is hij  er  zo goed  in,  dat hij anderen les geeft.

De ouders van Qin wonen in een piepkleine barak op de campus  van  de  Lucht- en Ruimtevaart Universiteit in het district Haidian in het westen van Peking. Zowel zijn moeder als zijn vader studeerden   daar in de  jaren vijftig af.  Zij  als electricien en  hij als  ingenieur. Na hun  studie kregen ze beiden  een baan aangeboden op de universiteit. Samen met ander gepensioneerd personeel wonen ze  nu  nog altijd in dezelfde danwei (woongemeenschap) op de campus.

De grootmoeder van Qin (88) woont in  bij haar dochter en omdat de zoon van Qin (21) nu ook aan  de Lucht-en Ruimtevaart Universiteit Universiteit studeert, heeft hij een eigen kamertje bij oma en opa.

Qin Leifeng’s vrouw staat in de keuken om jiaozi (deegballetjes met gehakt ) klaar te maken. Vrijdag is de laatste dag dat familie en vrienden elkaar bezoeken; aanstaande zondag gaat China weer aan het werk.

Qin legt uit dat het Jaar van de Os een gevaarlijk jaar is voor  wie onder dat teken  is geboren. Voor ossen die in augustus jarig zijn, staan de sterren relatief nog gunstig omdat er voor het lastdier dan genoeg gras is om te eten. Ossen wordt dit jaar geadviseerd  rode sokken of een rode riem te dragen om mogelijk gevaar af te wenden.

Oma Qin vindt het maar onzin. “Ik hecht  geen waarde aan de Chinese astrologie. Ik geloof alleen in geld,” lacht ze.

Moeder Qin (67) zegt dat ze een gelukkig leven heeft geleid. Net als  andere Chinezen van haar leeftijd, heeft ze in haar jeugd veel armoede gekend maar omdat haar ouders recht in de communistische leer waren,ondervond  de familie weinig last van de culturele revolutie.

Ze is  een  groot bewonderaar is van Mao Zedong, zegt ze. “Mao heeft ons bevrijd van de warlords en het feodalisme. Sun Yatsen was te zwak om China in die periode te leiden. Natuurlijk heeft Mao ook wel heel veel leed veroorzaakt maar  China kon alleen op een extreme manier worden verenigd. De vooruitgang hebben we aan hem te danken.”

Oma Qin  mengt zich in het gesprek en vertelt dat ze, hoewel ze nooit een baan heeft gehad, nu elke maand 20 euro van de  overheid ontvangt . “Vroeger zou dat ondenkbaar zijn geweest. Ik heb nooit een betrekking  gehad dus waar heb ik dat geld aan te danken?”

Zowel moeder als vader Qin krijgen elke maand  230 euro pensioen van de  universiteit. Vlak voor  het Chinees  Nieuwjaarsfeest ontving de familie  nog eens 200 euro extra pensioen.

Moeder Qin:”Inclusief de nodige woonsubsidies verdienen we rond de 700 euro per maand. Daar kunnen we een zeer comfortabel leven van leiden. Hu Jintao en Wen Jiabao zijn de beste leiders die ik heb meegemaakt. Ze zorgen goed voor hun volk.”

Ondertussen zet de vrouw van Qin Leifeng een schaal dampende jiaozi op tafel. Qin’s zoon die de hele ochtend op zijn kamertje heeft gezeten, wil alleen voor  de maaltijd zijn ruimtevaartcomputerspelletje onderbreken. 

Moeder Qin vindt dat haar kleinzoon veel te veel wordt verwend en te weinig initiatief toont. Ze maakt zich zorgen  over zijn passieve houding. “Zijn vader is een vindingrijk en creatief mens maar daar zie ik bij mijn kleinzoon weinig van terug.

Het is een jongen van weinig woorden en veel wensen. Het probleem voor ons ouderen is dat we de huidige jeugd niet zo goed meer  begrijpen. Aan de ontberingen die wij hebben moeten doorstaan hebben zij geen boodschap. Geef ze maar eens ongelijk.”

Gisteravond bracht ik het Chinese nieuwjaarsfeest door bij de meertjes van Houhai even ten noorden van het  Beihaipark niet zover van de Verboden Stad en het Plein van de Hemelse Vrede. Houhai is een van de meest populaire uitgaansgebieden in Peking.

Langs het water liggen talloze bars, restaurants en uitgaansgelegenheden die vooral in de zomer populair zijn bij jonge toeristen. In een salsarestaurant is op een videoscherm “De Grote Nieuwjaarsshow” te zien.

Het is vooral onder ouderen traditie om op oudejaarsavond thuis voor de buis te zitten en te kijken naar deze door de staat geregisseerde jaarlijkse show die bol staat van propaganda, glitter en glamour en  die door de meeste jongeren  te ouderwets  en te voorspelbaar wordt gevonden.

Dit jaar was er rond de Nieuwjaarsshow nogal wat te doen  omdat een groep jonge programmamakers van  China Plattelands Televisie en Macau Satelliet Televisie  een alternatief programma getiteld “Shanzhai”hadden gemaakt dat ze gisteravond via het internet uitzonden.

Deze vrijgevochten moderne versie van de Nieuwjaarsshow was gisteravond voor de meeste Chinezen echter niet te zien. Het was onbekend of de alternatieve show werd gesaboteerd door de Chinese overheid of dat  een technisch probleem de oorzaak was van de slechte bereikbaarheid.

Dit initiatief voor de “Shanzhaishow” toont aan dat steeds meer mensen de propagandashow van de Chinese Staatstelevisie zat zijn. 

“De roep om meer vrijheid is duidelijk hoorbaar en er is geen weg meer terug.Het jaar 2009 wordt een belangrijk jaar,” zegt zakenman Zheng Jie die naar Houhai is gekomen om samen met  een paar buitenlandse  vrienden het nieuwe jaar in te luiden.

Zheng, een  dertiger met  een hippe  bril met zwart montuur werkt  bij een computerbedrijf dat software voor grote bedrijven installeert. “De gevolgen van de financiële crisis zijn al te merken maar we zijn bang dat pas in 2009 de echte klappen zullen vallen,” zegt de zakenman die speciaal voor het feest een driedelig kostuum heeft aangetrokken.

Serveerster Mei Lan zegt dat vooral restaurants zwaar lijden onder de crisis en dat iedereen bang is voor ontslag.“We kunnen terugkijken op een goed Olympisch jaar maar er komen nu veel minder klanten dan vorige jaar. Dat baart ons zorgen.”

Terwijl “supergirl” Li Yuchun op het podium verschijnt  blijft  het salsabandje spelen en als de in glitter  geklede   presentatrice op televisie de laatste seconden van het oude jaar aftelt, wordt de horizon van het Houhai-meer in een feeëriek licht gezet.

Mensen kijken door hun mobieltjes naar  de  bonte vuurzee en leggen het begin van het Jaar van de Os vast op de foto. Kinderen en pubers zonder een spoor van angst  door het oorverdovende geknetter van voetzoekers en rotjes. Misschien is dat ook niet zo vreemd. Vuurwerk is immers synoniem aan China.

Ongeveer 99 procent van al het vuurwerk dat in de wereld wordt afgestoken, komt hiervandaan. Het  is diep verankerd in de culturele traditie. Boze geesten moeten worden weggejaagd en alleen  een nieuw jaar moet  gezondheid, voorspoed en geluk brengen. Vier jaar  geleden pas werd  een twaalfjaar durend verbod op het afsteken van vuurwerk   opgeheven. De autoriteiten wilden het vuurwerk uitbannen om het milieu te sparen. Ze vonden ook dat de burgers veel te veel geld kwijt waren aan het vurige bijgeloof. Maar de  allerbelangrijkste reden was de onveiligheid.

Verreweg het meeste Chinese vuurwerk wordt gemaakt in Liuyang, in de provincie Henan waar onder toezicht van TNO in Liuyang een groot laboratorium is opgezet voor de ontwikkeling en het testen van vuurwerk.Hoewel er nog altijd veel illegaal vuurwerk in beslag wordt genomen is het   daardoor een stuk veiliger geworden.

De Chinese autoriteiten meldden gisterennacht 75 vuurwerkincidenten waarbij 46 gewonden vielen, ongeveer 48 procent minder dan vorig jaar. Ondanks de financiële crisis tastten de inwoners van Peking flink in de buidel want van 19 tot 25 januari  werden alleen in Peking maar liefst 230,000 dozen vuurwerk verkocht. Dat is ongeveer 30 procent meer dan vorig jaar.

“Mensen geloven echt dat het afsteken van vuurwerk geluk zal brengen in het komend jaar. En aangezien iedereen wel een beetje financiële voorspoed  kan gebruiken heeft niemand erop bezuinigd,” zegt zakenman Zheng.

Als ik  om twee uur  in de taxi terugrijd naar huis, staan op bijna elke hoek van de straat een ambulance en een politieauto standby. De vuurwerkstalletjes zijn nog open. Mensen stappen uit hun auto, kopen  nog even snel vuurwerk  en steken het vlak voor de kraam af. Schoonmakers zijn midden in de nacht al druk bezig om  het rode afval al bij elkaar te vegen. 

Li Zhoumin, is  een Chinese journalist die werkt voor het Agrarisch Dagblad in Peking. Samen met hem  breng ik deze week een bezoek aan zijn ouders die  graan en mais telen en kippen houden op een bouwvallige boerderij in het dorpje Yubi in de provincie Anhui.

 Zijn vrouw en kind zijn al een paar weken eerder  vertrokken om zich  voor de viering  van het aanstaande Chinese nieuwjaarsfeest bij zijn ouders te voegen. Tot groot  genoegen van oma die de de hele dag met haar kleindochter in de weer is.

 Li is de trots van het dorp want hij werkt in de grote stad. En niet eens als migrantenarbeider maar als  journalist! Als we aankomen loopt heel Yubi uit.  Het dorpje ligt een stukje van de hoofdweg verwijderd dus de bewoners zien zelden een auto. Nooit eerder bracht  een buitenlander een bezoek aan het dorp  en voor sommige bejaarde bewoners ben ik  zelfs de eerste  buitenlander  die ze in levende lijve ontmoeten.

Als Li uitstapt klinkt er  gejuich. Dorpsbewoners omhelzen hem en heten ook de buitenlandse  bezoeker welkom. Li heeft een nieuwe digitale  camera aangeschaft en iedereen die maar wil mag op de foto.

Op het grote betonnen erf van de familie Li scharrelen kippen. In de hoek van een kaal grasveldje staat een van houtafval getimmerd varkenshok. Binnen in de steenkoude woonkamer staan een houten bank en een televisie. Zakken graan en mais scheiden de woonkamer van de logeerkamer.

Moeder Li is een gerimpelde kwetsbaar ogende vrouw van rond de zestig; zijn vader een stevige en robuuste  boer met een breed gebit met zilver en zwart beslag.

Li Zhoumin lijkt duidelijk op zijn vader. Beide ouders zijn hun hele leven  boer en hebben Yubi nooit verlaten. Ze zijn trots op hun kinderen want die hebben het ver geschopt.

Li Zhoumin’s broer bestiert  een winkel in het centrum van Lingbi waar hij in de regio opgegraven sierstenen verkoopt en Li’s zusje werkt als telefoniste in een fabriek.

Het succes van zijn kinderen is volgens vader Li het bewijs dat je als boer helemaal niet naar de stad hoeft om gelukkig of succesvol te zijn. Li woont  samen met zijn vrouw en kind op een kamer in Peking maar zijn jongenskamer is nog in tact.

Al heeft zijn vrouw Li Qiwei die wel omgetoverd tot haar eigen droomslaapkamer. Li, werkt  als receptioniste op een reclamebureau in Peking. Ze  neemt me mee naar de  slaapkamer waar een enorm gelakt bed met rood satijnen beddengoed staat waarboven een overdreven geretoucheerde trouwfoto hangt van het jonge echtpaar in de stijl die in de  jaren dertig in Shanghai modieus was.

Als ze ziet dat ik enthousiast reageer, haalt ze de rest van haar trouwfoto’s tevoorschijn. Ze schatert het uit als ik zeg dat ik haar en Li Zhoumin  er  eigenlijk niet zo in herken en dat ik het echtpaar in het echt eigenlijk nog mooier vind.

Li Qiwei vertelt dat haar levensdroom in vervulling ging toen Li Zhoumin haar drie jaar geleden ten huwelijk vroeg. Het grote huwelijksfeest werd volgens de traditie tijdens het Chinese Nieuwjaar gevierd en hun wederzijdse families en vrienden verbleven wel een week lang  op de boerderij in Yubi.

Li Qiwei heeft er mooie herinneringen aan overgehouden. “De rest van mijn leven zal ik de Chinese Nieuwjaarsfeesten waarschijnlijk bij mijn schoonouders doorbrengen. Li Zhoumin is niet mooi maar hij is een goede en eerlijke jongen die zich nooit boven anderen verheven voelt.

Hij zet me niet onder druk en hij is een toegewijd vader. Meer kan ik me niet wensen.”

Asiasociety, een in Washington gevestigde  denktank, heeft onlangs een documentaire uitgebracht over de gevolgen van de opwarming van de aarde op  het Tibetaanse plateau.

Was 2008 voor China het jaar van de  Olympische Spelen, 2009 is het jaar van de politieke verjaardagen. In maart viert het land  de vijftigjarige verjaardag van ‘de bevrijding‘ van  Tibet, in juni de   twintigste verjaardag  van de Studentenopstand op het Plein van   de Hemelse Vrede en in oktober is het zestig jaar geleden dat de Volksrepubliek werd opgericht.

Die verjaardagen liggen uiterst gevoelig  zeker nu in verband met de  financiële crisis  massaontslagen dreigen. Om onrust te voorkomen treedt de overheid hard op tegen acties die het staatsgezag ondermijnen. Afgelopen week veroordeelde een rechtbank in het Chinese Hangzhou de dissident Wang  Rongqing  (65)   tot zes jaar cel omdat hij meewerkte aan de  oprichting  van een democratische oppositiepartij.

In  de jaren negentig van de vorige eeuw was Wang ook al actief  bij de organisatie van de Chinese Democratische Partij. Volgens een andere dissident, Zou We, die aanwezig was bij de  rechtszaak,  wil de regering in de aanloop naar de herdenking  van 4 juni 1989 alle politieke dissidente acties  de kop  indrukken.

Want Wang is niet de enige die ontevreden is over de  maatschappelijke ontwikkelingen. Ontslagen werknemers  hebben  voor de hekken van gesloten fabrieken series  protestdemonstraties gehouden, intellectuele dissidenten  hebben  met hun zogeheten ‘Charta 08′ manifest een campagne   gevoerd voor democratische hervormingen en  rijen officials hebben inmiddels  al gewaarschuwd tegen het zaaien van onrust   in de samenleving.

Ook in de financiële wereld wordt de druk op de overheid  groter. Een vooraanstaand advocaat heeft woensdag van de  regering met een ongewoon directe actie inzage geëist in de financiën van de Chinese staat. Het is het meest recente voorbeeld van juridisch activisme waardoor  de Communistische Partij zijn absolute  heerschappij bedreigd ziet.

Yan Yiming die zijn reputatie als advocaat vestigde door zijn acties tegen beursgenoteerde bedrijven die investeerders hadden voorgelogen, stapte brutaal naar het hoofdkantoor van het Ministerie van Financiën en overhandigde  een petitie waarin hij vraagt om de openbaarmaking van de staatsuitgaven in 2008 en de begroting voor 2009.

De heersende Communistische Partij laat het bij een uiterst summier overzicht van de geplande uitgaven dat ieder jaar in een soort “State of the  Union”aan de meer dan onderdanige volksvertegenwoordiging wordt gepresenteerd. Yan eist in zijn petitie dat de regering zijn beloften van meer transparantie en verantwoordelijk bestuur nakomt, helemaal nu het kerende tij van de nationale economie een zware wissel trekt op de geplande staatsuitgaven.

“Als de regering niet op een behoorlijke manier het hoe en waarom van haar beleid verklaart, neemt de onvrede en  het wantrouwen  in de samenleving alleen maar toe”, vertelde Yan deze week aa de internationale pers. “ En als dat lang genoeg doorgaat, ontstaat er een explosieve situatie”.

Academici hebben de regering al eerder opgeroepen tot meer transparantie, maar het  specifieke eisenpakket van de commerciële topadvocaat is wel heel bijzonder.

De petitie van Yan bestaat uit vier getypte  A-viertjes waarin hij zijn eisen en motieven uiteen heeft gezet en aanhaakt bij de versleten  retoriek uit de toespraken van de Chinese leiders.“Onze regering moet zijn macht uitoefenen in het open zonlicht, “ schreef hij. “ In de woorden van onze president Hu Jintao, de regering moet schoner dan schoon zijn in het dienen van het volk.”

In een tweede petitie heeft Yan de Commissie voor Nationale Ontwikkeling en Hervorming, China’s hoogste en machtigste instantie voor economische planning, openbare verantwoording af te leggen voor de besteding van de vierduizend miljard yuan ( 500 miljard euro) aan economische steunmaatregelen die onlangs door Peking bekend  zijn gemaakt.

Zijn acties zijn de proef op de som voor de baanbrekende regels over  toegang tot overheidsinformatie die vorig jaar van kracht zijn geworden.

Volgens de nieuwe regelgeving, de eerste in China die is gericht tegen de wijdverbreide corruptie, doofpotbestuur en achterkamertjespolitiek,  hebben overheden een verplichting tot openbaarmaking van alle zaken van publiek belang.

Yan zei, dat zijn petitie zonder problemen op het departement in ontvangst is genomen en het ministerie wettelijk verplicht is om binnen 15 dagen met een antwoord te komen. Als zijn petitie wordt afgewezen, overweegt hij een rechtszaak tegen het ministerie te beginnen, wat nog nooit iemand heeft gedaan.

Yan moest toegeven, dat zijn acties weinig kans van slagen hebben maar zei dat het trekken van publieke aandacht in de Chinese media zeker zo belangrijk was. “De mensen zullen  zich afvragen, moet deze informatie openbaar zijn of niet? Als het publieke bewustzijn verder toeneemt, kan de overheid niet meer om openbaarheid heen,” zei hij.

Yan zorgde in 1998 voor het eerst voor de nodige opschudding toen hij een regisseur van de staatstelevisie in Sichuan voor de rechter wilde slepen. Toen de rechtspositie van aandeelhouders eenmaal was verbeterd, won hij een reeks juridische rechtszaken tegen ondernemingen die met de boeken hadden geknoeid.

Door zijn bekendheid in de media als advocaat in grote rechtszaken kreeg hij wel het verwijt uit te zijn op eigen roem en voordeel, wat hij natuurlijk steevast ontkent. Zijn advocatenfirma in Shanghai maakte in 2007 meer dan rond de miljoen euro winst.