Het was Beet een waar genoegen; hopelijk was dat wederzijds. Iedere lezer van harte succes, sterkte en plezier gewenst in de omgang met nukkige apparaten, eigenwijze programma’s en ondoorgrondelijke bedrijven. Het ga u goed.

Zoeken wordt een van de belangrijkste factoren in de ict-wereld de komende jaren. Op pc’s staan onafzienbare hoeveelheden informatie. Websurfers hebben toegang tot bij wijze van spreken alle data van de wereld. Maar waar zijn die paar bytes die je net nodig hebt?

Op dit gebied heeft Microsoft met Google al flink wat strijd geleverd. Microsoft moet de kwaliteit van Google’s zoekmachines zien te evenaren en probeert publiek te lokken naar zijn eigen zoekinstrument, Live.com. Een beproefd middel is het integreren van het te slijten product in Windows.

Zo ver is Microsoft net niet gegaan. Bij eerste installatie van Vista is Live.com wel de standaardzoekmachine. Wie wil kan met twee klikken een andere zoekmachine kiezen, en Google staat ook in de lijst met mogelijkheden. Maar bij de volgende zoekactie is Live.com weer de favoriet van Vista. (Het is niet ongebruikelijk de laatst gekozen variant automatisch als standaard in te stellen. Wie een scherm van Internet Explorer sluit, krijgt bij het opnieuw openen van IE automatisch exact hetzelfde formaat venster. De browser Firefox heeft standaard Google als zoekmachine, maar wie een keer Yahoo heeft gekozen krijgt de volgende keer weer Yahoo.) Google kan wel de standaard worden in Vista, maar dat moet je dan graag willen: Beet telt vier klikken, mede doordat Google in de lijst met zoekmachines onderaan is gezet. In ieder geval zal Microsoft een gratis concurrentievoordeel boeken doordat een percentage van de klanten niet de moeite neemt de eerst ingestelde zoekmachine te veranderen, of niet eens weet dat dit kan.

Zoeken op de desktop is ook een belangrijk thema, mede doordat veel mensen moeite hebben hun gegevens in mappen te organiseren. In Windows XP zit een dergelijke feature, maar die werkt erg langzaam. Hij zoekt in de namen van alle bestanden en kan alleen in tekst-achtige bestanden zoals txt, htm en doc ook het inwendige doorzoeken. Alle alternatieven voor ‘desktop search’ zoeken bijvoorbeeld ook in pdf, maar weer niet in plaatjes, audio en video.

Tot voor kort moest je, als je je eigen harde schijf wilde doorzoeken, een apart programma downloaden van Google, Yahoo, Copernic of Microsoft (Beet geeft de voorkeur aan Copernic). In Vista zit Windows Desktop Search nu ingebouwd. Stel je voor dat je thuis niets meer in kasten op duidelijke plaatsen hoefde leggen. Alles op één grote hoop. Een medewerker van Microsoft heeft Beet verteld dat sommige van zijn collega’s het op de pc nu zo doen. De zoekfunctie van Vista zorgt ervoor dat ze het toch wel terugvinden, aan de hand van de datum, de naam van een persoon, of een tekstflard die ze nog weten.

Om efficiënt te kunnen zoeken is Vista continu bezig op verloren momenten te inventariseren wat er op je schijf staat. En dat merk je bij het intikken van een zoekterm: al bij de eerste letter geeft Vista suggesties, die snel specifieker worden als je meer letters tikt. Na een letter of vier, vijf, kun je uit een korte lijst met de muis je keuze maken. Handig.

Overigens doen de zoekprogramma’s van andere fabrikanten het net zo. Om die te gebruiken moet je downloaden en installeren, en daarmee verandert het eigen zoekapparaat van Vista in (indirect betaalde) ballast. Afhankelijk van je voorkeur kan het dus handig zijn of juist erg onhandig dat Microsoft in Vista een zoekapparaat heeft ingebouwd. In ieder geval zal ook hier het inbouwen Microsofts concurrenten de nodige klanten kosten.

Dank zij de media center-software kan een pc met Vista, mits er een zogeheten tv-tunerkaart inzit, optreden als digitale videorecorder. Alle trucjes die mogelijk zijn met een harddiskrecorder, zoals time shifting (‘uitgesteld kijken’, waarbij je naar een opgenomen programma begint te kijken terwijl de opname nog loopt), montage en het gebruik van een electronische programmagids, kun je ook doen met een Vista-pc. Hij moet dan in de huiskamer staan, wat eisen stelt aan bijvoorbeeld de geluidsproductie, en hij moet op de tv worden aangesloten.

Een andere kwestie is de vraag wie de baas is over de pc. In de afgelopen vijf jaar is Windows Update uitgegroeid tot een essentieel onderdeel uit oogpunt van veiligheid, even belangrijk als een virusscanner, een firewall en een antispywareprogramma.

Maar Microsoft gebruikt Windows Update ook om onderdelen binnen te smokkelen die de belangen dienen van Microsoft en zijn zakelijke partners. In 2002 werd er een ‘veiligheidsupdate’ van Windows Media Player verspreid met nieuwe licentievoorwaarden, waarin de gebruiker Microsoft toestemming gaf voor alle toekomstige veranderingen op het gebied van kopieerbescherming.

In 2004 werd Service Pack 2 verspreid, een cruciale verbetering van de veiligheid, maar dit reparatiepakket was niet te installeren zonder de nieuwe mediaspeler (versie 9) die een nieuwe vorm van popup-reclame mogelijk maakte. En de laatste versie van Internet Explorer, 7, was volgens Microsoft een update van ‘hoge prioriteit’. Geen wonder dat inmiddels 100 miljoen gebruikers dat niet hebben durven weigeren.

Wie de stap naar Vista zet, zet ook de stap naar grotere macht van Microsoft over zijn computer. Dat is de boodschap van dit document, dat al door verschillende lezers is aanbevolen in de reacties bij eerdere stukken uit deze reeks. Dat is vooral relevant bij hdtv, de opvolgers van de dvd en dergelijke. Vista is hier helemaal op voorbereid en maakt met allerlei beveiligingen het ongeautoriseerd kopiëren zo moeilijk mogelijk. Vista controleert tijdens afspelen of alle betrokken apparaten zich houden aan de antikopieertechniek hdcp. Zo niet, dan wordt het beeld opzettelijk verslechterd of gaat het op zwart. Dat wordt een probleem bij veel al gekochte grafische kaarten, tv’s en zelfs met Sony’s eerste Blu-Ray-speler voor in de pc.

Het uit zich ook bij drivers, de software die de schakel vormt tussen Windows en de verschillende onderdelen die een pc rijk is, zoals grafische kaart, dvd-speler en -schrijver en dergelijke. Windows XP kent drivers die door Microsoft zijn goedgekeurd. Wanneer bij een apparaat een niet-goedgekeurde driver hoort, krijgt de gebruiker bij installatie een waarschuwing, maar die kan worden genegeerd.

In Vista is dat niet meer mogelijk. Sterker, Microsoft kan van een goedgekeurde driver de goedkeuring op afstand intrekken. Een reden kan zijn dat de driver Windows laat vastlopen maar ook dat er een bug in blijkt te zitten die kopiëren mogelijk maakt. Na intrekking werkt het bijbehorende apparaat niet meer – bij iedereen die een dergelijk apparaat heeft. Bij licht verouderde apparaten heeft de fabrikant niet altijd zin een nieuwe driver te leveren. Voor XP kunnen particulieren nog drivers schrijven, maar die zullen voor Vista niet makkelijk het Microsoft-stempel van goedkeuring krijgen.

Het is niet op voorhand duidelijk hoe problematisch dit wordt. Bij veel controlemogelijkheden die Microsoft heeft, zoals de verfoeide productactivatie, blijkt de soep niet zo heet gegeten te worden als oorspronkelijk leek. Maar wie het risico niet wil lopen, moet niet overstappen op Vista.

In Vista bestaat, net als in XP, een verschil tussen beheerders en gewone gebruikers van een computer. Gewone gebruikers mogen in XP geen programma’s installeren, en kunnen zelfs het klokje van Windows niet gelijkzetten. Dat is veiliger; zo kunnen ze geen virus binnenhalen want dat zou een installatie van een programma zijn. Veel thuisgebruikers (met Windows XP Home op de pc) hebben daar niets mee te maken omdat ze in feite zelf de beheerder zijn. Dat is makkelijk, maar helaas ook voor virussen en spyware.

De verschillen in bevoegdheden liggen bij Vista subtieler; gebruikers mogen meer, maar ook beheerders krijgen waarschuwingen wanneer er bepaalde veranderingen dreigen. Zo moet zelfs de beheerder even nadenken voordat hij een programma installeert.
Wanneer een gewone gebruiker iets wil regelen waarvoor beheerdersrechten nodig zijn, kan hij dat toch doen door het beheerderswachtwoord in te tikken. Dit is handig voor thuiscomputers: vader kan het dan even fiksen, zonder dat hij apart als beheerder moet inloggen. Zo wordt het praktisch om voor dagelijks werk een gewoon gebruikersaccount te gebruiken al ben je óók beheerder: dat is veiliger – voor een gewone gebruiker zijn fatale vergissingen technisch onmogelijk – en de beheerdersrechten kunnen zo nodig snel en tijdelijk worden ingezet.

Een en ander leidt wel tot een stortvloed van meldingen, vooral in de eerste dagen dat een Vista-computer in gebruik is. Bij elke installatie van een programma is het raak: beheerdersrechten nodig, wachtwoord intikken, enzovoort. Ook elk eerste gebruik van een programma wordt door Vista gesignaleerd en moet worden goedgekeurd. Dit circus herhaalt zich bij het installeren van een update. Recensenten hebben de vrees uitgesproken dat computeraars zo vaak op ‘OK’ moeten klikken dat ze dit automatisch gaan doen. Beet hoopt dat het anders zal zijn: op OK klikken tijdens installaties wordt routine. Maar als dit gebeurt bij het openen van een mailtje of na het klikken op een link in een msn-bericht, moet er een alarmbelletje afgaan, zeker bij iemand die zichzelf als beheerder verantwoordelijk heeft gemaakt voor het welzijn van de pc.

Beet is tijdens het gebruik van Vista tegen een paar wonderlijke onmogelijkheden opgelopen. Zo bleek het niet mogelijk een bestand op te slaan in de ‘root’ van de tweede harde schijf (D:), dus op het hoogste niveau zonder een map eromheen. Ook maakt Beet graag een snelkoppeling naar het programma Verkenner op de desktop: mag niet meer. Voor dergelijke verboden zijn wel rechtvaardigingen te geven, maar die hebben met thuisgebruik niet zoveel te maken en zijn daar vooral lastig.

Ook gebeurde het diverse keren dat Vista een handeling verbood en adviseerde contact op te nemen met de beheerder – terwijl Beet dat op dat moment zelf was! Dat is bepaald een fout; in zo’n situatie moet Vista met een goed advies komen voor de beheerder in plaats van onzin uit te kramen.

Tenslotte een woord over Windows Defender, de ingebouwde anti-malwarevoorziening in Vista. Beet heeft deze na enige tijd een scan laten maken en was niet zo tevreden. Defender staat op zichzelf goed bekend: het is een programma dat mee kan komen met de beste spywarebestrijders. Probleem was dat het niets over zichzelf vertelde, waardoor de leek zou kunnen denken dat hij virussen aan het verwijderen is – en dat is niet het geval. Viruscontrole is níet in Vista inbegrepen. Ten tweede vertelde Defender niets over de gevonden ‘mogelijk kwaadaardige’ bestanden, waardoor Beet weinig anders kon doen dan deze handhaven. Die informatievoorziening zou beter moeten.

Als fossiel uit de prehistorie van de computer is Beet niet geïnteresseerd in uiterlijk vertoon. Een computer moet zijn werk doen. Het is leuk als vensters in- en uitgeregeld worden als door een onzichtbare regisseur (een feature van Windows XP) maar het kost wel rekenkracht en leidt de computer af van wezenlijk werk.

Op Beets Vista-pc zat Aero niet merkbaar in de weg. Maar om Aero te laten werken is wel een voldoende potige grafische kaart nodig. Dat betekent dat de consument niet alleen meer gaat betalen voor Vista dan voor XP, maar ook een duurdere computer moet hebben dan voor XP. Volgens marktonderzoekbureau iSuppli komen de meerkosten van de hardware neer op zo’n 100 dollar (omdat computers in Europa wat duurder zijn dan in de VS komt dat neer op 100 euro) oftewel 20%.

Microsoft kan hier verschillende dingen tegenover stellen. In computers die veel voor gaming worden gebruikt is de kans groot dat de juiste hardware al aanwezig is. Op een computer die niet voldoende is toegerust zal Vista Aero automatisch uitzetten. En een computeraar die geen prijs stelt op de diensten van Aero kan dit onderdeel met de hand uitschakelen.

Er zijn wat berichten geweest over mogelijke nadelige invloed van Aero op het stroomverbruik van een pc – en dus op de bedrijfstijd van een laptop met één acculading – maar metingen ‘in het wild’ hebben uitgewezen dat er geen significant verschil is tussen Vista met en zonder Aero.

Een aspect van Vista waar Beet ontevreden over is, vormen de iconen op het scherm. Het valt Beet op dat die met elke versie van Windows misschien mooier, maar minder scherp en minder herkenbaar worden. Hier is een taakbalk uit Windows 98:

Hier is er een uit Windows XP:

En hier een taakbalk, met iconen van dezelfde onderdelen (de meest rechtse is extra), uit Vista. Om een of andere reden moeten ze allemaal blauw zijn en probeert de maker er details in te stoppen die het oog niet kan onderscheiden. De kleuren en andere effecten maken dat met elke versie de informatie moeilijker zichtbaar wordt.

Het geval wil dat het uiterlijk en de ergonomie, in vaktaal de user interface, van Vista bij Microsoft de verantwoordelijkheid zijn van de Nederlander Tjeerd Hoek. Die somt uit het hoofd enkele verbeteringen op in Vista:

‘Iets heel subtiels is wat er gebeurt als je een venster sluit met een klik op het kruisje rechtsboven. Dan valt het venster een beetje naar achteren en naar opzij. Net of er een fysieke reactie is op jouw klik. Weinig mensen zullen zich daar bewust van zijn maar onderbewust geeft het een meer natuurlijk gedrag van de interface. Verder hebben we de lijnen rond de windows een paar pixels breder gemaakt zodat het net wat makkelijker is om een venster groter of kleiner te maken. Ook zijn er schaduwen rondom de vensters, en het meeste rond het voorste window zodat dat als het ware loskomt van de onderdelen die minder belangrijk zijn.’

Allemaal verbeteringen die het werken met Vista een fijnere experience moeten maken. Een collectie gedetailleerde beelden uit Vista is hier te vinden. De lezer oordele zelf.

Beet heeft tijdelijk een Wii in huis en heeft geobserveerd hoe de kinderen (13 en 14) zich er kraaiend van pret op hebben gestort. Het speelklaar maken is door de jeugd gedaan, zonder ouderlijke hulp.

Een feestelijke verplichting voor het gratis meegeleverde spel Wii Sports is dat elke speler een poppetje moet samenstellen uit standaardonderdelen: kies een stel ogen, een kapsel, een bril, een mond, neus, eventueel en baard, enzovoort. Met schuifregelaars kunnen dikte en lengte van ieder onderdeel worden ingesteld, ook van het lichaam zelf. Lachen natuurlijk. Dat poppetje (Mii) vertegenwoordigt in het spel de speler.

Wii Sports is een demonstratie van de bewegingsgevoelige afstandsbediening. Je kunt tennissen, golfen, honkballen, boksen, en bowlen. Opvallend bij deze spelletjes is het gezelligheidselement. Je kunt in je eentje tegen de computer spelen maar ook tegen elkaar. Dan sta je met z’n tweeën tegenover het scherm te zwiepen en dat is leuk. Bijna alle games die je via de televisie speelt zijn geschikt voor gezamenlijk spelen in één ruimte, dus ook die van Sony en Microsoft, maar het fysieke element en wellicht ook het staan voegen daar echt iets aan toe.

Als het eerste nieuwtje eraf is komen opvallende beperkingen naar voren. Wie een echte sport gewend is, heeft altijd een probleem bij de computerimitatie van diezelfde sport. Bij tennis mik je naar links (even grof gezegd) door je zwaaibeweging naar links te richten en idem dito naar rechts. Daar is bij Wii-tennis geen sprake van. Bij de service kan Beet het balletje opgooien door de controller naar beneden te zwaaien en de bal voorwaarts slaan door naar opzij te meppen. Anders gezegt: hoe je zwaait maakt helemaal niet uit, alleen dat je op het juiste moment zwaait. Dan voel je je aardig gefopt, als je tot dan toe natuurgetrouwe tennisbewegingen hebt geprobeerd te maken, en is de lol er goeddeels af. Je hoeft ook niet te zorgen dat je poppetje op het juiste moment ter plekke is, dat doet het spel automatisch.

Het zou een stuk schelen als de bewegingsdetector niet alleen wist dát hij bewoog, maar ook waarheen. Dat is blijkbaar te hoog gegrepen. Bij het bowlen mik je door vóór het gooien met de cursortoetsen op de afstandsbediening een bepaalde richting in te stellen. Er is geen enkele noodzaak om je denkbeeldige bowlingbal naar de kegels op het tv-scherm te werpen. Het raam uit mag ook, de kegels gaan toch wel om.

Grafisch maakt de Wii een vorige-eeuwse indruk. Nintendo heeft gekozen voor echte innovatie in plaats van nóg meer machtsvertoon in pixels. Hindert dat? De doelgroep vindt duidelijk van niet. ‘Als je die bal probeert te raken maakt het echt niet uit hoe die eruit ziet.’ Toch doen de sportimitaties Beet vooral verlangen naar het echte werk.

Intussen gaat de jeugd verder met bijvoorbeeld Zelda, dat al in Wii-versie te krijgen is. De bijzondere controller wordt daarin alleen benut bij zwaardgevechten en zo, niet bij de besturing. De meeste tijd is het spel niet te onderscheiden van de versie voor de GameCube.

De Wii kan ook internet op, zowel voor tele-spelen als voor websurfen – helaas alleen draadloos; er is geen poort voor een netwerkdraadje. Zo slaagde de jonge garde erin via de website van eBuddy op de tv een msn-chat te organiseren. En werd Tweede Kerstdag alsnog een heel gewone dag.

]]> http://weblogs.nrc.nl/beet/2006/12/27/wii-doet-verlangen-naar-echte-sport/feed/ 9 http://weblogs.nrc.nl/beet/2006/12/19/presto-e-mail-zonder-internet/ http://weblogs.nrc.nl/beet/2006/12/19/presto-e-mail-zonder-internet/#comments Tue, 19 Dec 2006 16:05:52 +0000 Herbert Blankesteijn http://weblogs.nrc.nl/weblog/beet/2006/12/19/presto-e-mail-zonder-internet/ Beet hoort het de marketingjongens van KPN, WorldOnline en Microsoft nog zeggen, eind jaren negentig: mensen willen internetten via hun televisie! Bedoeld waren de digifoben, die liever in een badkuip met maden doken dan een computer aan te raken. Web-tv is zeker drie keer mislukt. Mensen willen inderdaad graag internetten maar het blijkt dat ze dat liever doen met de verfoeide computer dan dat ze genoegen moeten nemen met het schermbeeld van een tv.

Dus wat doe je in 2006 met de laatste hardnekkigen die nog niet internetten? Dan bedenk je, zoals Hewlett-Packard en het nieuwe bedrijf Presto, een dienst gebaseerd op de printer. En je brengt die uit pal voor Kerst zodat de familie eindelijk weer weet wat ze Opa en Oma moeten geven.

Het werkt zo: de computerweigeraar koopt voor 150 dollar een speciale printer van HP en abonneert zich op de bijbehorende dienst van Presto voor 10 dollar per maand. Computer niet nodig, adsl ook niet. Dan kan de buitenwereld aan de digitale kluizenaar e-mails sturen, al dan niet met digitale foto’s. Om de zoveel tijd belt de ingebouwde modem via de gewone telefoonlijn de internetdienst van Presto – jawel, net als vroeger! – en haalt de mail op, om die direct te printen. Zo kan de analoge senior digitale Kerstkaarten ontvangen, uitnodigingen voor familie-evenementen, en mailtjes van de kleinkinderen (als die zich verwaardigen om te e-mailen, want mailen op zichzelf is alweer iets voor de oudere generatie).

Waarom dit gaat mislukken? Verschillende redenen.

Niet de spam. Er kan alleen mail aan Presto-klanten worden gestuurd vanaf mailadressen op een goedgekeurde lijst. Spam is dus uitgesloten.
Evenmin het feit dat zo’n lijst via pc en internet moet worden beheerd. Daarvoor moet in de familie een vrijwilliger worden gevonden. Maar er is altijd wel iemand die dat wil doen, zo tijdrovend of moeilijk is dat niet.
Ook de onmogelijkheid om mail met mail te beantwoorden zal geen doorslaggevend bezwaar zijn. De Presto-gebruiker wil dat immers helemaal niet, en iedereen die mail kan sturen heeft zich op De Lijst laten zetten en weet dus dat het eenrichtingsverkeer wordt.

Wat wel een probleem wordt: de inbelverbinding, gecombineerd met digitale foto’s. Weinig mensen realiseren zich nog hoe tranentrekkend traag een inbelverbinding is. De familie zal Opa en Oma nu en dan een paar fotootjes willen sturen, en weinig mensen realiseren zich hoe ongelooflijk omvangrijk het eerste het beste plaatje uit een digitaal fototoestel is. Een megabyte per stuk is normaal; dat kost minstens drie en in de praktijk zeker vijf minuten modemtijd. Niet aan de kant van de verzender, want die heeft adsl, maar aan de kant van de ontvangende Presto-printer. De grootouders gaan het niet zo leuk vinden als hun telefoonlijn dagelijks een half uur daarmee bezig is. Toen iedereen een inbelmodem had, werden zulke plaatjes voor verzending flink verkleind, maar het is de vraag of de verzenders dat kunnen en willen doen, als ze het probleem al snappen.

En dan is er de inkt. Een paar keer per jaar is de inkt op, en worden Oma en Opa geconfronteerd met de schaduwkant van het printerbezit: een kostenpost van een euro of dertig, als het meezit. Hoeveel echte foto’s van de fotoboer, op duurzaam papier, kun je daarvoor laten afdrukken? De gulle gevers hebben dan een hoop uit te leggen.

Presto blijkt alleen nog beschikbaar te zijn voor inwoners van de VS. Dat is maar goed ook. Kunnen Nederlanders geen kat in de zak kopen.

Anderhalf jaar geleden was er wat rumoer om Cabir, een van de eerste mobiele virussen. Cabir werd in de zomer van 2004 ontdekt en bereikte een jaar later Nederland. Beet stelde toen vast dat dat vergeleken met de ouderwetse mailvirussen een wandeltempo was en dat de mobiele telefoon een stuk minder kwetsbaar leek dan de pc.

Dat is nog steeds zo. Nog altijd is het mobiele verkeer niet ontregeld door een explosieve virusuitbraak. Maar misschien wordt dat stadium wel overgeslagen.

Op de pc is het virustijdperk begonnen met besmettingen die vooral tot doel hadden de eigenaar van de computer te pesten. Er werden liedjes gespeeld, de gebruiker werd gedwongen tot een spelletje, of de harde schijf werd gewist. Aanvankelijk betrof het virussen die zich verspreidden via diskettes. Daarna volgden de mailvirussen. Die haalden eerst dezelfde rotgeintjes uit, maar probeerden van lieverlee zich blijvend op een machine te vestigen en moesten deze dus min of meer intact laten. Alleen dan kon de besmette pc door de virusschrijver ‘nuttig’ worden gebruikt.

Deze verandering in doelstelling ging aanvankelijk nog wel gepaard met dezelfde agressieve verspreidingsmethoden. Maar die bleken contraproductief. Een virus dat als een wilde om zich heenslaat wordt van elke pc snel verwijderd en komt in de tabellen van de virussbestrijders terecht, zodat alle antivirussoftware hem herkent. Inmiddels zijn virussen – zichzelf voortplantende programmaatjes – op hun retour. De reden is dat ze moeilijk te controleren zijn. Het is veel slimmer mensen voorzichtig, een voor een, naar een malafide webpagina te lokken, bijvoorbeeld via een spambericht met een link erin. Daar wordt dan via bijvoorbeeld een lek in Internet Explorer een Trojaans paard geinstalleerd, dat zich niet verder verspreidt maar wel de pc openzet voor zijn maker. Heb je er genoeg besmet dan haal je de bron van de besmetting weg en heb je kans dat je malware (boosaardige software) in het geheel niet wordt ontdekt.

Het is uiteraard niet nodig dat de cybermaffia bij de mobiele telefoon datzelfde leerproces nog eens doormaakt. Virulente besmettingen zijn nergens goed voor. Waarom niet meteen naar de Trojaanse paarden die wachtwoorden en contactgegevens ‘naar huis’ sturen?

Het eerste voorbeeld, zojuist ontdekt door McAfee, is SymbOS/Mobispy.A. Dat is een wat onbeholpen stuk spyware. Het moet door de telefoonbezitter zelf worden geïnstalleerd, dus die moet in de verleiding worden gebracht doordat Mobyspy verstopt zit in iets begerenswaardigs, een spelletje of zoiets. Als Mobispy is geïnstalleerd, stuurt hij de telefoonnummers van inkomende en uitgaande gesprekken, alsmede ontvangen en verzonden sms-jes naar een server. Zoals de volledige naam verraadt is SymbOS/Mobispy.A alleen geschikt voor het mobiele besturingssysteem Symbian dat vooral te vinden is op de merken Nokia en FOMA. De systemen Windows Mobile en Palm zijn niet vatbaar.

Wonderlijk detail: Mobispy is een verbouwde versie van een commercieel product, kennelijk voor bedrijven om hun telefoonverkeer te administreren. De maker had blijkbaar geen tijd, geen zin of geen talent om zelf de benodigde software te maken. Volgens McAfee kan deze versie maar van één telefoon de gegevens verzamelen. Aangezien de verspreider van de malware vrijwel zeker niet de oorspronkelijke koper is, is het zelfs onwaarschijnlijk dat de virusmaker de gegevens kan opvragen van de plek waar ze naartoe worden gestuurd.

Dus hoewel virusbestrijder McAfee deze ontwikkeling met een zekere blijdschap aankondigt (men brengt immers mobiele antivirussoftware op de markt) is er nog altijd geen sprake van een gevaar van betekenis. Het lijkt erop dat het cybergeboefte bezig is met vingeroefeningen. Er zijn nog geen aanwijzingen dat ze toekomen aan het grote werk.

De vraag is natuurlijk: moet ik ‘over’ op Vista? Dat hangt van de omstandigheden af, meent Beet. Wie een oude computer heeft, en geen plannen voor een nieuwe, moet geen Vista-dvd kopen omdat hij teveel aan zijn pc moet verbouwen om Vista te laten functioneren. Denk bij ‘oud’ aan een jaar of ouder. Wie na 30 januari een nieuwe pc koopt, koopt ’m vrijwel zeker met Vista erop. Dus deze gebruikers hoeven niet eens te weten wat er mogelijk aantrekkelijk is aan Vista.

Daarmee blijven twee groepen over die iets te overwegen hebben: zij die het laatste jaar een pc hebben gekocht en zij die dat de komende twee maanden zullen doen. De eerste groep kan maar beter zijn geld in zijn zak houden – tenzij. Geen Vista kopen dus, om verschillende redenen:

= Opwaarderen van een besturingssysteem gaat nooit pijnloos. If it ain’t broke don’t fix it, zeggen ze in Amerika, en zo is het maar net.

= Het is duur. De allergoedkoopste versie is Home Basic Upgrade, en die kost 129 euro. Maar door het ontbreken van veel features, waarover mogelijk een andere keer meer, is dat geen goede keus. Meer in aanmerking komt Home Premium en die kost als upgrade (Windows XP vereist) al 219 euro .

Alleen wanneer u grote zorgen heeft over de veiligheid van uw pc, of geregeld tegen concrete problemen aanloopt zoals virussen of spyware op de computer, kan Vista een oplossing zijn. (Ook op de nieuwe veiligheidsvoorzieningen in Vista wil Beet een andere keer uitvoeriger ingaan.) Maar dat geldt alleen als u niet in staat bent XP zelf dicht te timmeren met een firewall, antispyware en dergelijke. Zelf beveiligen is voordeliger en minder ingrijpend.

Wie Vista per se wil hebben kan er beter een nieuwe pc bijkopen. Het te spenderen bedrag is wat hoger maar je krijgt dan, afhankelijk van hoe je het bekijkt, de pc of Vista met grote korting. En je hebt zekerheid dat de pc Vista aankan.

Interessant is de positie van diegenen die heel binnenkort een pc denken te kopen. Bij aankoop van een nieuwe pc vóór 30 januari (met enige uitloop) zal in sommige gevallen (voorbeeld) een bon worden gegeven, waarmee Vista gratis of met korting kan worden verkregen. Kopers hebben dan Windows XP, kunnen naar Vista overstappen als ze daar zin in hebben, en kunnen zelfs weer terug als Vista niet bevalt. Wat Beet betreft een goede reden om de aanschaf van een nieuwe pc te vervroegen. Windows XP legt minder beslag op de harde schijf en het werkgeheugen, en zal op dezelfde pc sneller draaien.

Wie onverwijld naar de computerboer moeten voor een nieuw systeem, zijn de bezitters van een pc met Windows 98 of Windows Me. Microsoft brengt voor deze versies van Windows al enige tijd geen updates meer uit waardoor zij te onveilig zijn om nog langer te gebruiken.

Samenvattend: De veiligheid van Vista is de enige dringende reden om over te stappen, maar alleen voor echte leken. Het is aan te raden dit te combineren met de aanschaf van een nieuw pc. Wie nog geen Windows XP heeft, moet hoe dan ook de moderne tijd tegemoet. Een nieuwe pc rond de jaarwisseling geeft de koper de mogelijkheid zelf uit te maken of het Vista wordt, of XP blijft.

De claim is, dat als je de stick netjes afsluit door op een uitwerpknopje te klikken, er geen sporen achterblijven. Dat zou goed zijn voor de privacy, maar het blijkt niet waar. Fox-IT, een Nederlands bedrijf in digitale recherche, heeft dat vastgesteld. Het onderzoeksverslag staat niet op internet maar is in het bezit van Beet.

De mensen van Fox-IT hebben zich eerst gericht op U3. U3 valt voor Fox-IT niet onder de handige gadgets, maar onder de ‘anti-forensics’. U3 is de vijand van de rechercheur. Als je geen sporen nalaat ben je immers bezig onderzoek naar je handel en wandel te bemoeilijken.

Goed, de onderzoekers hebben een U3-stick geladen met twaalf programma’s, hebben al die programma’s een tijdje gebruikt, hebben de U3-stick verwijderd zoals het hoort, en zijn gaan zoeken naar sporen.

Om te beginnen valt, in een bestand dat de U3-software zelf aanlegt op de harde schijf van de pc, te zien van hoe laat tot hoe laat de stick is gebruikt. Andere bestanden die links en rechts worden achtergelaten verraden welke programma’s zijn gestart. Verder is te achterhalen welke bestanden zijn geopend.

En dan waren er dingen die specifiek waren voor gebruikte programma’s. Van Weatherbug, software om online het weer te checken, was te zien welke websites ermee waren bezocht. PartyPoker, een populair programma om online poker te spelen, downloadde een update van Internet Explorer en de namen van de bestanden die daarbij waren gedownload waren terug te vinden. Net als bij andere programma’s was ook bij PartyPoker achteraf te zien dat het programma was gebruikt. Je moet dus niet pokeren vanaf een usb-stick en denken dat de baas het niet kan zien, want dat kan-ie wel. Vrij schokkend was het resultaat bij Trillian, het programma dat je op een U3-stick gebruikt om te msn-en. Het blijkt dat achteraf in de pagefile op de harde schijf van de gebruikte computer (dat is een soort virtueel geheugen) je gebruikersnaam en wachtwoord ongecodeerd zijn terug te vinden. Niet gebruiken in het internetcafé dus.

Op verzoek van Beet heeft Fox-IT daarna ook nog gekeken naar de stick van PortableApps en op eigen initiatief naar die van Ceedo, die door Beet nog niet was ontdekt. Beide bleken ook sporen achter te laten op de gebruikte pc. PortableApps laat sporen achter van de gebruikte programma’s en van de geopende bestanden. Na gebruik van Ceedo is in ieder geval te zien welke software is gebruikt, en ook dat het mini-besturingssysteem van Ceedo actief is geweest. Een vierde merk dat Beet nog weer later heeft ontdekt, MojoPac, is niet onderzocht. Het lijkt erop dat al deze systemen restanten achterlaten en dat U3 het slordigst is.

Op de keper beschouwd vallen (vanuit de optiek van de privacybewuste particulier) de hoeveelheid en de aard van de gemorste gegevens nog best mee, zelfs bij U3. Zo heeft Fox-IT van de browser Firefox geen sporen kunnen vinden anders dan het feit dat het programma was gebruikt. Maar Beet vindt dat een betere afsluitprocedure veel meer sporen moet kunnen uitwissen. En een gebruikersnaam en wachtwoord van Msn, dat kan natuurlijk helemaal niet. Daar moet Sandisk, de maker van U3, heel snel wat aan doen.