Niemand begrijpt het probleem van de kredietcrisis
Het systeem is instabiel, veroorzaakt een steeds grotere schuldenlast, leidt tot inflatie, draagt bij aan steeds schevere welvaartsverdeling en is niet duurzaam, meent Michiel Hötte.
Als econoom volg ik met stijgende verbazing de discussie over de kreditcrisis. De kern van het probleem komt in de media en het politieke debat niet aan de orde. En een debat dat de kern niet raakt zal geen bruikbare oplossingen opleveren. Dat baart zorgen.
De problemen zijn onlosmakelijk verbonden met geldcreatie door schuld. Dit heeft een uitleg nodig. Geld wordt in het huidige financiële systeem niet meer door de overheid gecreëerd en in omloop gebracht – zoals veel mensen denken – maar alleen door banken. Elke keer dat iemand een lening of hypotheek afsluit wordt, met een druk op een computerknop, geld uit niets gecreëerd.
De overheid kan op twee manieren aan geld komen: door belasting te innen en door geld te lenen. De staat kan dus niet zelf geld creëren en in omloop brengen. Kortom; geld ontstaat alleen door het aangaan van schulden. Geld is schuld. Dit levert een paradox op. Wanneer alle bedrijven, particulieren en overheden morgen al hun schulden zouden aflossen (wat heel positief klinkt) dan zou op dat moment geen geld meer bestaan.
Dit is moeilijk te bevatten, omdat U en ik wellicht meer spaargeld bezitten dan schulden. Maar per saldo moeten in het systeem altijd veel meer schulden dan tegoeden bij banken bestaan. Over de schulden betalen particulieren, bedrijven en overheden rente. Doordat de banken meer leningen hebben uitstaan dan zij (spaar)geld beheren, hebben banken per saldo rente-inkomsten. (Het is dus niet zo dat banken veel verdienen doordat debetrente hoger is dan creditrente. Dit speelt slechts een kleine rol). Maar het geld dat aan rente moet worden betaald bestaat niet. Ook dit geld moet eerst van banken worden geleend.
Dit bizarre systeem is alleen in evenwicht zolang het economische groeipercentage niet daalt. Zodra de groei inzakt zijn er per definitie bedrijven, particulieren of overheden die niet langer aan hun schulden kunnen voldoen. Geldcreatie door schuld doet denken aan een stoelendans. Alles gaat goed zolang de muziek speelt, maar zodra de muziek stokt blijken er te weinig stoelen te zijn en vallen deelnemers af.
Geldcreatie door schuld bij banken brengt veel nadelen met zich mee.
Ten eerste een steeds groeiende schuldenlast. Door de rentebetalingen over schuld wordt continu geld overgeheveld uit de reële economie (bedrijven, burgers en overheden die diensten en producten produceren) naar de banken. De reële economie lijdt onder deze aderlatingen. Banken strijken de winst op, terwijl – het bewijs is de huidige crisis – ze niet navenant bijdragen aan de reële economie.
Een tweede nadeel is dat het systeem bijdraagt aan een steeds schevere welvaartsverdeling. In westerse economieën zijn de afgelopen jaren de winsten uit vermogensbeheer groter geweest dan winsten uit bedrijvigheid in de reële economie. De vermogenswinsten komen grotendeels terecht bij een kleine financiële elite van aandeelhouders, speculanten en topmanagers.
Een derde nadeel is inflatie. In een optimale situatie is de waarde van geld stabiel. Maar geldcreatie door schuld gaat in de praktijk bijna altijd gepaard met inflatie. Het inflatiepeil is bovendien niet stabiel doordat de geldcreatie moeilijk te sturen is.
Ten vierde gaat de huidige financiering van groei uit van exponentiële groei. Alleen gekken en economen denken dat exponentiële economische groei blijvend mogelijk is in een begrensde wereld. Het systeem is dus niet duurzaam.
Een vijfde nadeel is ten slotte de fundamentele instabiliteit. Banken mogen tussen 10 en 20 maal meer geld uitlenen dan zij beheren. Wanneer meer dan 10 procent van de spaarders tegelijk op het idee komen om hun geld weg te halen dan kan geen enkele bank al zijn klanten uitbetalen. Een “solide bank” bestaat dus niet.
Daar komt bij dat de instabiliteit de laatste jaren steeds groter is geworden. Dit komt onder meer door mondigere aandeelhouders die winstgroei op korte termijn eisen, door winstdeling en gouden handdrukken voor topmanagers waardoor zij grotere risico’s nemen en door complexe derivaten en gestapelde producten (bijvoorbeeld de hypotheken uit de VS die in pakketten worden gebundeld en verhandeld) die de markt minder transparant maken. Ook hedgefondsen die overnames ingang zetten wanneer de winst bij een voorzichtige bank even achterblijft veroorzaken instabiliteit.
Veel banken die geld van spaarders beheren lenen geld aan hedgefondsen. Wanneer het misgaat bij een hedgefonds kan dit banken in hun val meeslepen. Het is paradoxaal dat banken betrokken zijn bij hedgefondsen die instabiliteit veroorzaken, terwijl banken naar stabiliteit zouden moeten streven.
Een aantal problemen kan door betere regels en toezicht worden weggenomen, maar helaas lang niet alle. En het verbeteren van het toezicht is een probleem op zich, doordat in veel landen de toezichthoudende centrale banken eigendom zijn van private banken. De banken houden daar in wezen toezicht op zichzelf. De Federal Reserve Bank in de USA is hiervan een goed voorbeeld en dat het toezicht van de “Fed” heeft gefaald voelen we nu allemaal. Bij gebrekkig toezicht op een instabiel systeem kunnen crises niet uitblijven. Doordat de markten met elkaar zijn verbonden levert gebrekkig toezicht in een deel van de wereld risico’s op voor de hele wereld.
Kortom; het systeem is instabiel, veroorzaakt een steeds grotere schuldenlast, leidt tot inflatie, draagt bij aan steeds schevere welvaartsverdeling en is niet duurzaam. Dat is nogal wat. Maar er is een oplossing. Geldcreatie in kapitalistische, democratische landen moet weer een taak worden van de overheid.
Dit kan op meerdere manieren.
Het nationaliseren van alle geldscheppende banken is de meest eenvoudige weg. Private banken mogen dan niet meer uitlenen dan zij aan vermogen beheren en zij verliezen hierdoor hun geldscheppend karakter.
Een tweede manier is een overstap naar geldcreatie op basis van “groeideling”. Stel dat de verwachte economische groei 3 procent is, dan besteedt de overheid, bovenop geïnde belastingen, een extra bedrag ter grootte van 3 procent van de geldhoeveelheid. Dit geld wordt niet geleend, maar door de overheid gecreëerd. Door deze extra overheidsuitgaven neemt de geldhoeveelheid toe in hetzelfde tempo als de groei van de economie, waardoor de waarde van het geld stabiel blijft.
De overheid kan het “groei-geld” uitgeven aan infrastructuur, lerarensalarissen of kinderopvang. Dat is een politieke keuze. Het is ook mogelijk om het “groei-geld” te verdelen over de bevolking. De overheid kan het geven aan armen of juist aan rijken, ook dat is weer afhankelijk van de politieke kleur van de regering.
Wat mij verbaasd aan de huidige discussie in de media is dat steeds weer dezelfde experts aan het woord zijn die het opnemen voor het systeem en niemand buiten de bestaande kaders kan of durft te denken. Zelfs Willem Middelkoop, die niet uit het bankwezen komt, houdt zich opeens op de vlakte omdat de waarheid tot grotere paniek en diepere crisis kan leiden. Maar door de problemen te bagatelliseren, het publiek gerust te stellen en een oppervlakkige discussie te voeren wordt de aard en ernst van de crisis en de noodzaak tot veranderingen niet duidelijk.
De politiek is ondertussen, begrijpelijk, bezig met brandjes blussen en heeft geen lange termijn visie. Maar de wijze waarop de brandjes worden geblust kan termijnoplossingen in de weg staan. Zo is de nationalisatie van ABN Amro en Fortis toevallig een stap in de goede richting, maar de steun aan ING niet. Wanneer Wouter Bos zegt dat de nationalisatie van ABN Amro en Fortis tijdelijk is en de banken zo snel mogelijk zullen worden verkocht “omdat bankieren nu eenmaal geen zaak van de overheid is” dan vraagt niemand “waarom?”.
Deze vraag moet aan de orde komen. Het is hoog tijd voor een minder oppervlakkig publiek en politiek debat over ons financiële systeem.
Michiel Hötte is winnaar van de Golden Ark / Future for Nature Award 2008.
vrijdag 24 oktober 2008, 15:10 uur
Alles is terug te brengen tot de essentie: emotioneel gokken in de hoop er nòg beter van te worden. (Een luxe die voornamelijk welgestelde mensen zich kunnen veroorloven.)
Het is virtueel schulden maken over de ruggen van de ‘echte geldmakers’ in de ‘echte economische wereld’: de werknemer.
Mensen die beweren dat het te ingewikkeld is om te begrijpen zijn oneerlijk en/of dom. Je gaat pas een schuld aan als je een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid weet dat je het snel kan af betalen of een onderpand hebt.
Het grote aanbod aan leningen en hun onoverzichtelijkheid vol onbegrijpelijke ‘kleine lettertjes’ hadden eenvoudiger kunnen worden uitgelegd. De ‘financiële mannetjes’ zijn daar voor opgeleid.
Als bank of verzekeraar bied je pas producten aan als iedereen ze kan begrijpen. Dit is niet gedaan en doelbewust verzwegen.
vrijdag 24 oktober 2008, 15:13 uur
Alles is terug te brengen tot de essentie: emotioneel gokken in de hoop er nòg beter van te worden. (Een luxe die voornamelijk welgestelde mensen zich kunnen veroorloven.)
Het is virtueel schulden maken over de ruggen van de ‘echte geldmakers’ in de ‘echte economische wereld’: de werknemer.
Mensen die beweren dat het te ingewikkeld is om te begrijpen zijn oneerlijk en/of dom. Je gaat pas een schuld aan als je een met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid weet dat je het snel kan afbetalen of een onderpand hebt.
Het grote aanbod aan leningen en hun onoverzichtelijkheid vol onbegrijpelijke ‘kleine lettertjes’ hadden eenvoudiger kunnen worden uitgelegd. De ‘financiële mannetjes’ zijn daar voor opgeleid.
Als bank of verzekeraar bied je pas producten aan als iedereen ze kan begrijpen. Dit is niet gedaan en doelbewust verzwegen.
vrijdag 24 oktober 2008, 15:24 uur
Een duidelijk artikel. Jammer dat de inzichten van iemand als Kees Cools (hoogleraar en consultant bij adviesbureau BCG) niet mee worden genomen.
Geld en de bankwereld rusten op vertrouwen. Dat vertrouwen is geschaad. En dat zal niet snel terugkomen zolang de roofridders kunnen doorgaan (Fortis laat zien dat die mannen geen ethisch besef hebben en over lijken gaan) met hun praktijken en vrij mogen rondlopen om schaamteloos de wereld nog verder in de ellende te storten.
Deze rovers moeten worden onteigend en voor de rest van hun leven in een werkkamp worden gezet gezien het leed wat ze over de wereld hebben uitgestort. Dan pas zal het vertrouwen in het kapitalistische systeem terug kunnen komen. Maar wellicht wordt het tijd voor een ander systeem, een systeem waar de term rechtvaardig het uitgangspunt vormt i.p.v. rechtmatig.
vrijdag 24 oktober 2008, 16:28 uur
Er is met het banksysteem helemaal niets mis zoals Michiel Hotte beweert en zijn ideeën zouden ongeveer het einde betekenen van een functionerende economie. In normale omstandigheden maakt een bank een beetje winst over ieder bedrag aan geld dat binnenkomt en weer wordt uitgeleend.
Ik krijg 3% rente en iemand die een hypotheek heeft betaalt 5%. Die 2 procent winst is voor het risico dat wat de bank uitleent niet terugkomt – zoals het nu lijkt zou de opslag behoorlijk veel hoger moeten zijn. Dat is uiteraard niet wenselijk omdat het sparen en lenen ontmoedigt.
Omdat de onttrekkingen aan spaarrekeningen vrij voorspelbaar zijn is met een relatief klein bedrag aan eigen kapitaal verzekerd dat iedereen zijn geld kan terugkrijgen als daar behoefte aan bestaat. Wat nu gebeurt is het equivalent van een orkaan: uit een kleine depressie groeit een grotere.
Economie is geen natuurkunde, maar duidelijk is dat grote bewegingen naar boven en beneden kuddegedrag uitlokken: als de aandelen systematisch naar beneden lijken te gaan kun je maar beter verkopen omdat je anders verliest.Verkopen voor het te laat is is dan geheel rationeel, maar eindigt als alle aandelen niets meer kosten. Het omgekeerde geldt ook en koersen kunnen net zo snel weer omhoog gaan. Het probleem is dat als de zaken al te snel gaan zoals nu de orkaan nauwelijks meer te stoppen is. Gelukkig is het allemaal alleen maar economie, want de productiecapaciteit van de wereld wordt er in het geheel niet door aangetast. Helaas wordt die capaciteit niet meer gebruikt doordat bestedingen opdrogen.
Wat er moet gebeuren is tweeledig: de aanleiding tot een crisis tegengaan door regulatie van geldscheppende transacties zoals verpakte en gebundelde hypotheken en vervolgens de bestedingen op peil houden door koopkrachtinjecties o.a. in de vorm van publieke werken -waar vooral in de VS enorme behoefte aan bestaat omdat de infrastructuur grandioos verwaarloosd is. Verder moet kredietverstrekking mogelijk blijven tegen redelijke tarieven en via overheidsgaranties worden banken aangespoord weer te lenen. Banken failliet laten gaan en de aandeelhouders in de kou te laten staan, zoals bij enkele banken is gebeurd, is niet erg slim, want het zal de bereidheid van aandeelhouders om in banken te investeren verkleinen waardoor banken welhaast automatisch genationaliseerd moeten worden om voldoende kapitaal te houden. De ING aandeelhouders komen er heel wat beter van af dan die van Fortis -al is het nettoverlies per aandeel vergelijkbaar. Gelukkig zijn de gedachten van Keynes nu gemeengoed onder economen en wordt de intrinsieke instabiliteit van een ongereguleerde financiele sector zelfs door Alan Greenspan begrepen.
vrijdag 24 oktober 2008, 17:05 uur
Als we de probleemstelling zouden moeten geloven, dan zou – ook zonder het hypothekenschandaal – het systeem in een crisis terecht zijn gekomen. Immers, het zou zijn veroorzaakt vanwege de geldcreatie door banken in plaats van geldcreatie door de overheid.
Dat zou oncontroleerbare instabiliteit met zich meebrengen, waar een overheid het nooit zover zou laten komen. Met bijvoorbeeld Zimbabwe in gedachten toch niet een echt sterk verhaal. Vooralsnog ben ik van mening dat de oorzaak ligt bij het volstrekt onverantwoord handelen van de banken rond de hypotheken en de vrijheid die zij daarin kennelijk hadden.
De oude wetmatigheid dat een overheid een slechte ondernemer is, maar wel een goede steller en hoeder van randvoorwaarden blijft mijns inziens onaangetast. Vooral aan het laatste heeft het evident geschort. De oorzaak daarvan zal ongetwijfeld onderwerp van nader onderzoek zijn in de komende tijd al heeft Greenspan inmiddels een niet mis te verstane voorzet gegeven.
vrijdag 24 oktober 2008, 17:39 uur
Als men in de onderwereld elkaar niet meer vertrouwd, volgen er liquidaties. De gewone burger (wie is dit?) denkt “opgeruimd staat netjes”. Als banken elkaar niet meer vertrouwen, volgen er ook liquidaties. Nu is de gewone burger minder gerust: het gaat ten slotte om zijn centen.
Maar de aanleiding is hetzelfde: gore hebzucht, graaien en zakken vullen. Het verschil tussen krijtstreep en de streep van het boevenpak valt weg. De oplossing? Beurzen een half jaar sluiten (ga maar naar een casino!), banken nationaliseren en op Europees niveau goede afspraken maken. Als het Amerika van Obama mee wil doen OK. Met Sarkozy kan Europa een eind komen (lees zijn toespraken in het Europees Parlement; lees ook de reacties van de parlementariërs).
vrijdag 24 oktober 2008, 17:52 uur
Het aardige van kapitalisme is dat het een systeem is wat organische kenmerken vertoont. Als men met dit idee naar de huidige economische wereld kijkt, kan men niet anders dan tot de conclusie komen dat de zo aanbeden groei een soort van kankergezwel is. Dat inmiddels is uitgezaaid en zijn vernietigend werk in alle hoeken van de Westerse samenleving heeft verricht.
Bij het verlaten van het idee dat geld een equivalent van arbeid is lag het spookhuis, zoals door de schrijver van het artikel treffend is geanalyseerd, op de loer. Resultaat? Er is veel, heel veel mis met onze samenlevingsorganisatie.
Een oplossing zou zijn om alle financiële producten bij de staat onder te brengen. Het grote voordeel daarvan zou zijn dat er controle en regulering en organisatie mogelijk is in het totale productieproces.
Om het bij de vergelijking van de organiek te houden:Het organische brein wordt vervangen door een computer die geprogrammeerd wordt door de democratisch verkozen volksvertegenwoordiging.
vrijdag 24 oktober 2008, 18:33 uur
De Overheid kan geld creëren door de zon als een grote diamant te beschouwen, licht wordt dan als hypothese verzilverd. Wie het licht vertrouwt begrijpt zichzelf.
Banken dienen geld te beschouwen als een middel en niet als een product.
Het verstrekken van hypotheken en kredieten dient te geschieden zonder rente, alleen personeelskosten.
Met deze werkwijze kan de Overheid de publieke diensten financiëren. Een natuurlijke, gezonde economie ontstaat.
vrijdag 24 oktober 2008, 18:49 uur
Het is interessant om het systeem zo weer eens uitgelegd te krijgen. Toch vraag ik mij af of de oorzaak van alle ellende en daarmee ook de oplossing van de crisis in een zo fundamentele systeem-wijziging moet worden gezocht. Is het probleem veroorzaakt door de structuur, de spelregels en de inherente instabiliteit van het systeem of door het gedrag van de mensen die binnen het systeem werken? Laten we niet vergeten dat het systeem jarenlang vrij behoorlijk heeft gefunctioneerd. Echter: binnen het systeem werken mensen, gegroepeerd in organisaties als bedrijven, banken, overheidsinstellingen noem maar op. Die organisaties hebben zuiver door hun omvang een voortdurend probleem om het gedrag van hun managers en medewerkers te richten op hun doelen, hun reden van bestaan. Daartoe wordt gemotiveerd, gecommuniceerd, gestuurd, gemeten, bijgestuurd, kortom gemanaged dat het een lieve lust is. Het is in deze gedragssturing dat het totaal is misgegaan. De meeste medewerkers van laag tot zeer hoog leven als calculerende burgers volgens het adagium “vertel mij hoe u mij gaat meten en ik zal u zeggen hoe ik mij gedraag”. Stel je voor dat je op onvoorstelbare schaal prestatie-bonussen belooft aan hypotheek-verkopers en hun bazen voor behaalde omzet en het aangegane risico “vergeet” mee te wegen. Wanneer die risico’s zich dan toch openbaren leidt dat tot de onvoorstelbare bende waarin we ons nu bevinden. Er zijn veel fouten gemaakt en veel oorzaken aan te geven, maar dit is de kern. Krankzinnige beloningen voor korte termijn “resultaten” die geen relatie hebben met het voortbestaan op de lange termijn, de werkelijke organisatiedoelen en met de individuele prestaties die nodig zijn om die doelen te halen. De beloningen bereiken het tegenovergestelde en veroorzaken gedrag dat het voortbestaan van de organisatie in gevaar brengt. En, door de onderlinge verbondenheid, nog vele andere organisaties. Het is in het belang van de samenleving om in te grijpen en herhaling te voorkomen.
vrijdag 24 oktober 2008, 19:32 uur
Ik mag dan wel geen econoom zijn maar dit verhaal klinkt mij toch als nonsens in de oren. Wat is geld nu eenmaal? Geld is niets. En kan dus ook niet gecreëerd worden. Geld is niets meer dan een abstracte notering om de waarde van diverse echte producten tegen elkaar af te zetten zodat dit de handel vergemakkelijkt. Geld wordt dan ook niet gecreëerd door banken. Geld is slechts de wiskundige aanduiding van de waarde van het huis. Omdat we niets te ruilen hebben, ruilen we ons toekomstige werk voor het huis.
Kortom er wordt niets gecreëerd door een bank. Ze zijn alleen een ‘administratiekantoor’ voor de rest van de wereld.
zaterdag 25 oktober 2008, 0:13 uur
Kredietcrisis?
Zo maar een gedachte.
We spreken met z’n allen af dat stukjes papier met een bepaald soort bedrukking, geld mag heten en een bepaald ruilwaarde in het economische verkeer heeft. Die waarde was ooit gekoppeld aan een gewicht in goud. Het zinnetje dat de Nederlandsche Bank aan toonder…etc. is al lang passé. Daarvoor in de plaats hebben we een ingewikkeld IMF-stelsel van wisselkoersen en trekkingsrechten ingevoerd. En we ruilen nog steeds bedrukte briefjes tegen spullen. Dat werkt omdat er tenminste twee partijen geloven in de veronderstelde waarde van die papiertjes.
Stel ik koop bij jou een fiets en geef jou vijf pagina’s die ik uit een oude Vestdijk heb gescheurd. Hoewel aan de literaire kwaliteit ervan niet wordt getwijfeld, accepteer je mijn mooie teksten uit De Nadagen van Pilatus niet als betaalmiddel. Jij wilt van mij vijf geïllustreerde blaadjes met het prominent gedrukte getal 50. Dat komt alleen omdat jij en jouw buurman en ieder ander aan dat non-literaire druksel het geloof van waarde hechten. Het wordt nog maller als we eenzelfde waarde toekennen aan gedrukte regeltjes op een “rekening” bij een “bank”, waarvan we geen idee hebben of dat conto wel echt bestaat en of die bank onze papiertjes in huis heeft. Nog verder gaan we met de substitutie voor vluchtige, niet tastbare bedragen op onze beeldschermen. We blijven geloven en daarom werkt het, ook al heeft die bank meestal niet meer dan een procent of tien van al het geloofde in huis. Niets aan de hand zo lang we blijven geloven en niet met z’n allen naar de bank rennen om onze briefjes terug te halen.
En toen kwam er een mannetje die ontdekte dat die bank van hem wel zei dat ze de waarde van zijn tegoed aan briefjes garandeerden met andere papiertjes, maar dat die veel minder waard waren dan iedereen geloofde. En naar mate meer mensen zich afkeerden van hypotheken, leningen, aandelen en andere waarden des geloofs en ze hun financiële hogepriesters minder vertrouwden greep een heidens ongeloof om zich heen. Van de vroegere zekerheden bleef niet veel over. Hypotheken werden waardeloos, beurskoersen kelderden en leningen bleken maar ten dele gedekt.
We noemden deze staat van massaal ongeloof een kredietcrisis.
Maar wat zou er zijn gebeurd als dat mannetje zijn mond had gehouden? Alles zou nog zijn zoals het was. Iedereen zou geloven als voorheen en van een kredietcrisis zou geen sprake zijn. De keizer zou nog naakt gaan en gans het volk zou zijn nieuwe kleren prijzen.
Gr.
Jan Klets
zaterdag 25 oktober 2008, 6:03 uur
Als Michiel Hötte’s beeld van de “financiele stoelendans” klopt, dan bevestigt dat mijn oude vermoeden dat de economische groei van de laatste 20 jaar is gebaseerd op een gigantisch “pyramide spel”.
Dit spel is al lang geleden voor ‘gewone burgers’ verboden omdat het een vorm van oplichting behelst.
Ik hield dit voor me uit respect voor onze knappe economen. Dat respect is nu, net als het vertrouwen tussen banken, wel verdwenen.
zaterdag 25 oktober 2008, 7:53 uur
@4
Ongelofelijk maar waar. De kredietcrisis wordt veroorzaakt door een ziek pyramidespel dat onverenigbaar is met duurzaam gebruik van de natuurlijke bronnen op aarde.
Tijd voor bezinning. Tijd voor nieuwe kansen.
Onderstaande video “Money as Debt” legt het verhaal van Michiel Hötte op een eenvoudige manier uit:
http://video.google.com/videoplay?docid=9175976647812762597
zaterdag 25 oktober 2008, 11:06 uur
Het is een goed artikel, en het is belangrijk dat hier nu ook in de mainstream media aandacht voor is. Wel jammer, Michiel, dat je de film ‘Money as Debt’ van Paul Grignon nergens noemt. Het is overduidelijk dat je dit geniale werkje hebt gezien en er zwaar door geinspireerd bent! Bijvoorbeeld de quote ‘Alleen gekken en economen denken dat exponentiële economische groei blijvend mogelijk is in een begrensde wereld’ Dit is denk ik het meest fundamentele probleem van de huidige economische afspraken.
zaterdag 25 oktober 2008, 12:07 uur
Prachtig artikel, weinig op aan te merken, behalve dat de overheid wel degelijk geld kan “scheppen” door de geldpers te laten draaien, wat in feite niet meer betekent dan dat zij vorderingen op haarzelf uitgeeft.
Waar het in deze “crisis” werkelijk om gaat is m.i. dat het geld als zelfstandige entiteit wordt beschouwd, dat het niet is. Tegenover geld staat altijd productie in de vorm van denkkracht en lichamelijke arbeid. Om heel kort door de bocht te gaan geld = vertaling van menselijk handelen in benaderde waarde.
Fout loopt het als geld een zelfstandige entiteit wordt achter rechtenhandel, zoals de in de jaren tachtig overgewaaide off balance financieringsinstrumenten opties en futures die niet meer zijn dan afgeleide rechten van (mogelijke) vorderingen. Deze windhandel heeft geen ander gevolg dan verplaatsing van geld zonder achterliggende waarde.
Kort erop neerkomend dat de waarde in geld van de producerende samenleving in al haar facetten wordt bepaald door gokkende beurshandelaren (met in de hoofdrol de institutionele beleggers en hedge fondsen die nu tranen met tuiten huilen)als “objectieve markt” die als een kudde lemmingen in paniek raakt.
Ik heb er ook niet direct een alternatief voor, maar wie zekerheid zoekt in het gedrag van gokkende lemmingen lijkt mij niet erg wijs…….. ;<))
zaterdag 25 oktober 2008, 12:29 uur
Er is geld omdat we gewend zijn iets aan elkaar te
geven voor de uitwisseling van diensten. Daarvoor
kan je ook schelpen gebruiken, ware het niet dat
schelpen makkelijk te vinden zijn, daarom zijn er
unieke waardepapieren en munten gemaakt die het
proces wat veilger maken. Velen hebben niet eens
meer geld in hun handen, het geld is virtueel
geworden en bestaat uit elektronisch dataverkeer. IK
ben geen econoom, en iedereen had een bovenstaande
stukje tekst ook wel kunnen verzinnen. Ik feite was
dit ook mijn kennisniveau toen ik de lagere school
verliet, alles wat ik daarna geleerd heb is opgedaan
door sparen, beleggen en verzekeringen.
Een van de vragen is: hoeveel geld is er nu nodig in
de maatschappij? Het antwoord is duidelijk, precies
even veel geld als dat er mensen rondlopen, diensten
verricht worden en prijzen gerekend worden voor die
diensten. De hoeveelheid geld die in omloop wordt
gebracht wordt bepaald door de centrale bank. Maar
zo simpel is de maatschappij niet. In de loop der
tijd zijn we steeds moeilijkere zaken zijn gaan doen
met geld. Althans, moeilijk voor de gewone man op
straat inclusief de niet economen zoals ik.
Voorbeelden hiervan zijn: 1) het lenen van geld
waarvoor je rente moet betalen, 2) het uitlenen van
geld waarvoor je rente moet ontvangen. Een feit is
dat de voorwaarden die gesteld zijn aan het lenen
van geld al direct leiden tot een onmogelijke
situatie als de tijdsduur maar lang genoeg is.
Alleen al het begrip rente leidt ertoe dat een
systeem compleet onhandelbaar wordt op lange
termijn. Zet 1 euro op een bank en eis dat er 5%
rente per jaar betaald moet worden, en je zult zien
dat na X jaar geen enkel geldvolume groot genoeg is
om aan die eis te kunnen voldoen. De practische
oplossing is dat X begrensd is tenzij we een systeem
willen hebben waar we nu nog de rente aan het
betalen zijn voor bankrekeningen die 2000 jaar
geleden afgesloten zijn.
Bij aandelen, obligaties en derivaten daarvan ligt
het verhaal net iets anders maar is in principe het
probleem niet anders. Ook in deze gevallen hebben we
te maken met leningen zei het dat er specifieke
voorwaarden gesteld zijn aan de verstrekkende en de
ontvangende partijen. Aandelen zijn een onzekere
manier van het lenen van geld omdat de koers van het
aandeel bepaald wordt door een intrisieke waarde,
een verwachtings waarde en een emotionele waarde. De
intrinsieke waarde is de echte waarde van het
bedrijf inclusief al zijn bezittingen gedeeld door
het aantal uitstaande aandelen, de
verwachtingswaarde is wat analysen er aan toevoegen
ipv met de te verwachte prestaties naar de toekomst,
en de emotionele waarde is de waan van de dag.
Tenslotte is het rendement vaak ook een winstdeling
naar de aandeelhouders toe. Obligaties ontnemen de
aandeelhouder een deel van zijn zorgen omdat degene
die obligaties verstekt de verplichting heeft om de
obligatiehouder op het 100% niveau uit te betalen
aan het einde van de obligatie. Derivaten zoals
opties en futures werken als een vergrootglas ten
opzicht van aandelen, obligaties en ook commodities
doordat er verzekeringen gegarandeerd worden door
het systeem.
En zo kan ik nog een uur verder praten over allerlei
andere financiele titels die verhandeld worden op de
beurzen. Een ding is zeker, financiele titels op de
beurs zijn steeds ondoorzichter geworden. Bovendien
is het gebruik van al deze financiele titels ook
steeds moeilijker geworden. Velen op straat denken
dat deze titels alleen maar in bezit zijn van rijke
lieden. Maar de werkelijkheid is dat hypotheken en
pensioenen steeds meer via ondoorzichtige financiele
titels op de beurs lopen. Het is een warboel. En in
die warboel is er volgens mij op een gegeven moment
een constructie ontstaan waarvan niemand onderkend
heeft dat daarmee binnen een aantal jaren een crisis
kan ontstaan. Ik noem hier de credit default swap
waarmee obligatiebezitters zich kunnen beschermen
tegen het failliet gaan van degene die de obligatie
aan het aflossen is waaronder degene die een
rentevariabele hypotheek op een huis heeft. Het
wordt algemeen aangenomen op dit moment dat deze
laatste constructie de aanloop tot de huidige
recessie ingang heeft gezet. Kenmerkend is dat er nu
andere zaken gekoppeld worden aan de credit crunch
en dat het slechte nieuws zich als een olievlek
verspreid.
Het systeem is voor de zoveelste keer dus instabiel
geworden, net zoals dit om andere redenen al eerder
gebeurt is. Recessies en depressies zijn vervelend,
er heerst als het ware een oorlog op de financiele
markten. Maar deze oorlog is ook gezond omdat het er
toe zal leiden dat dubieuze financiele titels en
meer algemeen, de zwakkere broeders zullen
verdwijnen. Over 10 jaar zullen we terugkijken op
deze periode als er een waar aandelen erg goedkoop
waren en waarbij bepaalde financiele constructies
niet meer toegelaten worden op de markten.
zaterdag 25 oktober 2008, 15:36 uur
Het is een bloody shame dat de discussie over Full Reserve Banking VS Fractioneel bankieren niet gevoerd wordt. Ben het helemaal eens met meneer Hotte! Hoera voor hem.
mvg,
Victor
zaterdag 25 oktober 2008, 16:00 uur
Alle politici die ik de kredietcrisis heb horen uitleggen hebben het volledig bij het verkeerde eind. Ze halen het bloed onder mijn nagels weg. Wouter Bos geeft de schuld aan de laatste druppels die in de emmer vielen, subprime hypotheken, in plaats van de al aanwezige druppels als oorzaak te zien. Andere wijze heren komen weinig verder: hebzucht en de Verenigde Staten worden voornamelijk als schuldigen aangewezen.
Dat fractioneel bankieren aan de grondslag ligt van de huidige crisis weet bijna niemand of is iedereen vergeten. Er is een kredietcrisis omdat er grofweg twee verschillende soorten geld zijn. Echt geld (briefgeld, muntgeld en giraalgeld op rekening bij de ECB) en bankgeld. Bankgeld is slechts een belofte op echt geld. Bankgeld is eigenlijk niet anders dan een bewijs van lening aan de bank, niet ongelijk aan een obligatie.
Bankgeld kan in principe uit het niks geschapen worden. Als een bank iemand een miljoen uitleent schrijft ze een miljoen bij aan debiteuren aan de activa kant en een miljoen bij het E.V bij aan de passiva kant. Snel verdiend. Dit is het zogenaamde fractioneel bankieren. Tot dusver de bron van inkomsten bij uitstek van banken.
Het gemak waarmee banken geld hebben kunnen scheppen is dan ook de oorzaak van de kredietcrisis. Er is inmiddels misschien wel 30 keer zoveel bankgeld (M3) als echt geld (M0). Deze verhouding zorgt voor grote problemen op het moment dat geld van plaats verwisselt doordat crediteuren (vanuit perspectief bank) het van een bank afhalen. Op het moment dat al een relatief klein percentage van het bankgeld opgevraagd wordt en de bank haar 1 op 1 wisselkoers van bankgeld tegen centrale bankgeld waar moet maken komt de bank in de problemen en zal de bank zelf moeten pogen te gaan lenen. Op het moment dat andere banken zelf al te krap in echt geld zitten zullen collega banken die leningen niet willen verstrekken.
En zoals we nu allemaal hebben kunnen zien zal op het moment dat er niet geleend kan worden en dat het echte geld toch echt op is, het afgelopen zijn met de bank zelve.
Het is heel jammer dat we uberhaupt zolang fractioneel bankieren hebben toegestaan, maar het is nog betreurenswaardiger dat we banken niet gewoon over de kop laten gaan. Elk bedrijf dat 30x zoveel IOUs uitschrijft als dat het echt geld in bezit heeft verdiend het om failliet te gaan.
Het “nationaliseren” wat Wouter Bos en veel Europese overheden nu doen is volgens mij ook nog om een andere reden verkeerd. Als je de banken overeind wil houden (wat je niet moet willen!) moet de centrale bank geld uit het niets drukken om de ratios echt geld : bankgeld van de banken op te krikken. Dat is het enige wat structureel de kredietcrisis kan verlichten. Wat er nu lijkt te gaan gebeuren is dat de diverse Europese overheden honderden miljarden aantrekken uit de overige financieele instituties en financieele markten. De stromen echt geld die de nu nog overeindstaande instituties zullen verlaten zullen er voor zorgen dat vele van hen ook om zullen vallen. Dit plan zou best wel eens gedoemd kunnen zijn een spiraal van omvallende instituten te creeeren. Het was in ieder geval veiliger geweest de centrale bank de instituten in kwestie te laten overnemen, maar ja, Nederland heeft geen centrale bank meer. Die heeft Zalm met de gulden erbij aan Brussel gegeven.
zaterdag 25 oktober 2008, 21:26 uur
Blijkbaar hebben de meesten niet volledig door wat er bedoel wordt met de annexering van de banken, met als term nationalisatie.
Als voorbeeld:
Door middel van nationalisatie krijgt de overheid volledig inzicht hoe het banksysteem in elkaar grijpt en kan ze passende maatregelen nemen met behulp van het parlement, om de belastinginkomsten verder op te schroeven.
Ze weten exact wat de verdiensten zijn op het product wat de klant afneemt en wat het hen kost aan
terug te betalen belastingpenningen.
Die markt laten we nu bewust in stand en dat wil zeggen dat er een totale controle is op u als persoon.Het digi tijdperk laat nu heel duidelijk de nadelen zien en daar zat u echt niet op te wachten.
Wat dan wel als mogelijke oplossing:
Toezichthouder heb je niet nodig ook al wil de overheid ons dat doen geloven.
De hele discussie die nu gevoerd wordt is puur erop geeent om inzicht te krijgen in de problematiek als we bepaalde proefballonnetjes oplaten.H
Hoe denkt u over toezicht, ja zegt meer dan 70% die inhoudelijk gereageerd hebben.
Vindt u dat het aan de amerikanen te wijten is en de hebzucht, ja zegt weer meer dan 70%.
Hebben jullie dan niet door dat er een spelletje met jullie gespeeld wordt en dat je alle troeven uit handen geeft aan de overheid.
Die hele overheid heeft geen donder te maken met de economie, zij is kostenverhogend en een remmende factor voor de economie.
Iedereen kan een bedrijf beginnen, maar als je ziet waar je als ondernemer mee geconfronteerd met voor absurde regeltjes, dan wordt het ondoenlijk om een bedrijf te runnen, vanuit je eigen filisofie.
Nee dames en heren ,dit is absoluut de verkeerde weg die we nu ingaan.Schaf het controleorgaan af en daarmee creeer je dus extra economische groei.
Het controleorgaan zoals het nu bestaat, bestaat bij de gratie van de wetgever.Die mensen die nu hen job bij de overheid hebben zullen zelf creatief aan de bak moeten.We kunnen werk creeeren maar wel met een overheidsbemoeienis die het liefst tot nul gereduceerd wordt.
zaterdag 25 oktober 2008, 23:00 uur
Hr Peereboom,
Ik wil even in gaan op het aangehaalde inzake de overheid waarbij u het stelsel op los laat van islamitisch bankieren.
Nu wordt de gezondheidszorg en de infrastructuur door zowel de gemeenschap als het bedrijfsleven betaalt.Alleen is er een verschuiving gekomen, waarbij de gemeenschap te accepteren heeft welk pakket het bedrijfsleven als risico nog aanvaardbaar acht.
De overheid is kostenverhogend voor iedereen, waarbij door middel van creatief boekhouden de totale kosten uitgesmeerd worden over de gemeenschap en het bedrijfsleven een substantiele winst en economisch groei tracht te benaderen.
Het marktmechanisme is zo complex geworden omdat we alleen geld kunnen creeeren door het toevoegen van onze diensten.
Dat betekent dat iedere regel, vertaald is geworden in een dienstverlening en daarvoor betaald moet worden.Dat is ook het gevolg van het transparant maken van de kosten kant.
Neem ik dat als basis dan vraag ik me af hebben we winst nodig.Ja zeggen de economen,want alles is gebasseerd op afschrijvingen en herinvesteringen.
Kijk ik naar het bankstelsel, dan zijn er in wezen geen nieuwe producten ontstaan.
Derivatenhandel is een verzekeringsinstrument om risico’s af te dekken.Dat is alles, je hebt daar marktpartijen bij nodig om een prijs tot stand te laten komen.Zet je de speculant buiten spel, wie draagt dan het risico?
Juist die speculant heb je nodig om tot een reele prijs te komen.
Trek je die lijn door dan bepaald dadelijk een selecte groep de prijs voor je inzake bijvoorbeeld de energie.
We hadden de triade macht=arbeid=kennis en we kregen
Kennis=macht=geld en dat is op zijn bek gegaan doordat binnen deze triade kennis ondergeschikt werd gemaakt aan macht en geld.Normaal zou het gebasserd zijn op een derde voor elk van deze factoren.
Hier ligt dus al de eerste oplossing voor de kredietcrisis
U slaat de weg in voor een nieuw economisch stelsel en ik kan u daar grotendeels in volgen, alleen vind ik de term een beetje beladen worden omdat u neigt naar een vorm van socialisme waarbij duidelijk tekenen aanwezig zijn van marxisme.
Terug naar de vorm van islametisch bankieren:
Stel u doet aan deze vorm van bankieren en wilt graag hebben dat de overheid u daarin volgt:
De overheid krijgt te maken met commerciele partijen die volgens het westerse stelsel van bankieren gefinancierd zijn.Hierbij geldt dus een winstmarge.
Die winstmarge zal betaald moeten worden door de gemeenschap in de vorm van belastingheffing, want in deze overgangsfase komen we dadelijk terecht.Na een paar jaar is dit omgebogen geworden naar de ideale vorm van bankieren en heeft elk land er baat bij.
Overheid heeft ict infrastructuur nodig en volg je het hele traject van nanoprocessors tot aan de bouw van je mainframe en je software dan zit er iedere keer een stukje winstmarge in, wat aan de ene kant terugvloeit bij de deelnemende bedrijven, maar die aan de andere kant ook weer belast daarvoor worden door middel van importheffing.
Hebben we die heffingen nog nodig,nee want het is een global system geworden en daar drijft de economie op.Je kunt dus extra economische groei creeeren door het afschaffen hiervan.
Nu krijg ik meteen het bedrijfleven op de koffie, want die zeggen ja maar dat is oneerlijke concurrentie en we moeten onze eigen economie beschermen.Dat is allemaal niet relevant meer als we de definitie van economie anders gaan omschrijven.
Economie is voor mij door het toevoegen van een idee en concretiseren van het idee en in de markt zetten van het product,groei.En dan maakt het niet uit of het in Mean wordt gedaan dan wel China India of welke emergingmarkets dan ook.
Het ene land is meer geschikt voor de tertiare en quartaire sector, terwijl het andere land meer geschikt is voor de primaire sector.Er zal een totale verschuving plaats gaan vinden qua dienstverlening en dan zal er klimatologisch gekeken kunnen wordenop termijn of een bepaald land ook weer rijp gemaakt kan worden voor de primaire sector.
De vorm van bankieren die we nodig hebben is een die niet gestoeld is op de economische groei, maar op basis van vertrouwen.Giraal geld heeft nu de taak overgenomen van chartaal geld en daar heeft men geld mee gecreerd.We hebben het systeem van Bretton woods gehad, voor iedere creatie van geld wat als assets opgevoerd wordt bij de bank zul je een schuld moeten creeeren bij anderen.Dat kun door hen een lening te verstrekken in welke vorm dan ook.Zolang de verschuldigde partij haar penningen kan betalen aan de bank is er geen centje pijn.Tot zover werkt het mechanisme, alleen is er een regel gekomen vanuit de centrale banken en de bis uit Basel,waarbij belangen beschermd moesten worden worden van de consument en de overheid.Er zijn maatregelen bedacht om angst weg te halen bij de consument en hen een vertrouwen te geven in het huidige bankstelsel.Alleen zijn de belangen van de overheid belangrijker geworden dan die van de consument.Schrap ik de overheid dan kom je het dichtst bij de basis van bankieren uit en die keuze zullen we met ons allen moeten maken.Dit stelsel kan blijven bestaan onder een voorwaarde absoluut vertrouwen en vertrouwen kan blijven bestaan als dezelfde rekenmethodes toegepast worden en iedereen gelijkwaardig behandeld wordt.Dan kun je zoveel economische groei creeeren waarbij iedereen in zijn behoefte is voorzien.
De Romeinen hebben zich hier ook al eens overgebogen en dan juist doordat iedereen in zijn basis behoefte is voorzien ,creeer je een markt die openstaat voor allerlei creatieve oplossingen.Maar de mens wil zich onderscheiden van zijn medemens en zijn ware aard tonen en is vanuit die perceptie uniek maar ook gevoelig voor de impact die hij dan wel zij maakt op zijn medemens.Juist dan wordt er geapelleerd aan bedoelingen als hebzucht en jaloezie en dat kan funest zijn voor elke economie in wat voor vorm dan ook.
zondag 26 oktober 2008, 0:58 uur
Interessant stuk. Er is wordt echter een grote denkfout gemaakt. Het probleem is niet dat er geld uit niets wordt gemaakt, maar dat de tegenwaarde van dat geld is verminderd.
Voorbeeld: in een land wonen 2 personen. Persoon A heeft 1 euro en persoon B heeft een object. Persoon A wil het object van persoon B ruilen voor 1 euro. Als persoon B hiermee accoord gaat heeft het object op T=0 een waarde van 1 euro. Naar verloop van tijd wil persoon B het object weer terug voor 1 euro. Persoon A gaat hier niet mee accoord en wil 2 euro. Op T=1 is het object dus 2 euro. In dit land moet dus 1 euro bij worden gemaakt om de ruil van hetzelfde object mogelijk te maken. De emotie van persoon B (die dit object kost wat kost wil hebben), en persoon A (die hoe dan ook meer voor zijn object terug wilde zien) triggerden dat meer geld noodzakelijk was. Als er niet meer geld zou zijn geweest was de ruil (de economie) dus niet doorgegaan. Emotie creert dus geld. Mensen zijn emoties, dus mensen = geld creeren. Met andere woorden: dat is niet tegen te gaan. Niet in dit systeem, niet in welk andere systeem dan ook.
Omdat waarden van goederen en beleggingen zuiver op emotie en vertrouwen gebaseerd zijn, kan je dus stellen dat door emotie en wantrouwen de credietcrisis is ontstaan. Niet door bijdrukken van geld; dit was slechts een gevolg.
Onze les is dus dat het systeem altijd heeft gedeugt, maar dat het een aantal gevoelige parameters heeft. Onder andere de invloed van vertrouwen en emotie op de beurs. op T=0 was het goed, op T=1 was het fout. Het omslagpunt van T=0 naar T=1 kan alleen achteraf bepaald worden. Maar het is dus wel goed geweest; fouten en risico’s zorgden voor een vertrouwensbreuk en maakten het niet goed.
Mijn remedie: banken mogen spaargeld niet meer beleggen, maar mogen dat alleen maar lenen. Zo komt geld terug op de markt als vaste waarde en niet als een niet-waardevast object. Hierdoor voorkom je ook dat banken leningen doorverkopen en dus dat bijvoorbeeld beurssentiment uiteindelijk een crisis kan veroorzaken. Bijgevolg hoef je dus om gaten te dekken geen extra geld te drukken of te creeren.
Het systeem hoeft dan dus niet te worden herzien.
zondag 26 oktober 2008, 8:23 uur
Prima stuk van dhr. Hötte. Alleen, hij komt heel dicht bij de kern, maar net niet niet helemaal. De wijze waarop de geldcreatie plaats vindt en wat daardoor is veroorzaakt, is correct beschreven. Maar aan de oorzaak – de reden waarom die geldcreatie zo escaleert of “gewoon gegroeid is” – is geen inhoud gegeven.
En die ligt toch zo voor de hand. Kijkend naar Amerika kun je constateren dat daar het consumeren is uitgevonden. Er is geen ander land in de wereld waar alles zo op bezit is gefocused. En dat bezit moet er nu en onmiddelijk zijn – dus dat doe je met geleend geld, je wilt per direct van je toekomstig inkomen genieten. Dat begin met huizen, gevolgd door auto’s, motorhomes, reizen, etc. Kijk maar eens naar programma’s als “Extreme house makeover” en “Pimp my ride”: dat soort programma’s schreeuwen het uit: “Koop, besteed, het kan nog mooier, duurder, etc, etc”. Dit gedrag is als een soort besmettelijk virus over veel landen verspreid. Deze aanleiding voor geldcreatie die bijna ongeremd is, is een ramp voor elke economie. Vooral als dat toekomstig inkomen niet zo hoog of niet zo zeker blijkt te zijn.
Met weemoed denk ik nog wel eens terug aan de kreten uit de 80-er jaren over consumeren en consuminderen. Daar zouden we een zinnige discussie over moeten voeren, is mijn mening.
zondag 26 oktober 2008, 9:50 uur
Een opvallend artikel van Michiel Hötte in de overvloed van gissingen over de oorzaak van deze beursval.
Ik zocht op internet naar de mens achter dit artikel en tot mijn verbazing was hij behalve econoom een verwoed vechter voor behoud van de natuur.
Tot mijn verbazing, want dit kwam nergens duidelijk naar voren in zijn verhaal.
Mag ik U vragn?
Wat is het dat wij zo naarstig zoeken naar de oorzaak en een oplossing van deze mondiale crisis in een tijd dat de natuur ons overduidelijk laat zien dat zij dreigt te bezwijken onder onze mateloze verspilzucht.
De lucht vervuilt cumulatief, de zeeen lijken een grote vergaarbak van ons afval te worden en op het land is het al niet veel anders.
Het woord recycling heeft dan al een haast magische betekenis gekregen en houdt -zeker in het rijke westen – min of meer gelijke tred met de eonomische groei, maar we lijken totaal niet te beseffen dat ook dit gigantisch vel energie slurpt.
Vreemd als we bedenken dat natuurlijke recycling van “vergane glorie” juist energie geeft voor nieuw leven.
Afgezien van de oorzaak van deze crisis waar “zo veel hoofden zo veel zinnen” het beleid bepalen {chaos dus], lijkt de natuur ons een halt toe te roepen.
Gaat dit zoeken naar oplossingen om de economie te laten groeien er niet op lijken dat we willens en wetens bezig zijn onszelf en onze levenselicter “natuur” koelbloedig de nek willen omdraaien?
Gaat onze geniale creativiteit nu zichtbaar tegen ons werken en heet het daarom zo woordzuiver “technologische revolutie” in plaats van “technologische evolutie”.
Als het waar is dat niet alleen “het Woord” maar ook het woord tot het einde der dagen zijn zuiverheid zou behouden, gaat het er zeer somber voor ons uitzien.
Ik vrees met grote vrezen dat wij ons in een onmogelijke situatie hebben gemanipuleerd, want we zijn wel totaal verslaafd geraakt aan onze “welvaart”.
Siegfried Bok.
zondag 26 oktober 2008, 11:39 uur
Zeer interessant artikel met belangrijke stellingen, zoals “hedgefondsen die overnames ingang zetten wanneer de winst bij een voorzichtige bank even achterblijft veroorzaken instabiliteit.”
Juist dit soort zaken moet voorkomen worden, daarom kan je het beste hedgefondsen verbieden. Dat geldt ook voor fondsen die belang hebben bij koersdalingen en die dan belang hebben bij valse geruchten om dalingen te bewerkstelligen.
zondag 26 oktober 2008, 11:52 uur
We moeten (weer) toe naar een economisch/monetair/financieel model waar bij de langere termijn leidend is. Korte termijn winsten als streven nodigen uit tot verkeerde beslissingen voor de langere termijn, met excessen zoals nu als gevolg.
Zo zouden we bijv. kunnen overwegen om individuele aandeelhouders meer gewicht toe te kennen, naarmate ze langer aandelen in hun bezit hebben. Je bevordert dan dat er gekozen wordt voor beslissingen die juist de lange termijn dienen (i.t.t. korte termijn gewin).
Maar bovenal een monetair systeem dat de werkelijke economie (van daadwerkelijke goederen- en dienstenstromen) reflecteerd. En dus niet een virtueel model, wat feitelijk geen fundament heeft in de echte wereld.
Daarnaast is het inzetten op daadwerkelijk duurzame producten en diensten in de echte wereld sowieso voor meer stabiliteit zorgt op de financiele markt: duurzame banken en fondsen zijn daardoor ook veel minder geraakt door de huidige crisis. Sommigen zelfs geheel niet!
zondag 26 oktober 2008, 11:59 uur
Er valt veel te zeggen voor wat Michiel Hötte in zijn artikel beweert. Voorstanders van het huidige systeem beroepen zich op voorbeelden die alleen werken op microschaal. Hierin maakt A winst op B en B nog meer winst op C maar men vergeet dat C dan een nog hogere winst op A + B moet maken wat natuurlijk niet kan. Ondertussen hebben A t/m C geld van de bank geleend en worden er per jaar x% armer van.
Men kan het ook anders beredeneren. Hoe men het ook wendt of keert, iedere euro werd uitgegeven door de centrale bank en deze vraagt hierover rente. De gehele maatschappij in haar totaliteit draagt dus per jaar over haar volledige geldvoorraad x% rente af aan de centrale bank. Ook dit kan niet want dit bedrag dat men aan rente verschuldigd is is nog niet gedrukt en bestaat dus nog niet. De enige manier waarop men de centrale bank tevreden houdt is door ieder jaar nog meer geld te lenen dan het jaar ervoor. Dit impliceert echter dat de economie oneindig moet blijven groeien, zonder de grenzen van de natuurlijke reserves te bereiken en ook dit is niet mogelijk.
Het is dus altijd goed gegaan omdat er nog onontgonnen gebieden waren, omdat er plaats was voor nog meer mensen en omdat door nieuwe technieken de productiviteit per werknemer steeds verhoogd kon worden. Een duidelijk signaal dat deze grenzen binnen zicht zijn gekomen is dat de groei nu niet meer in de breedte plaats vindt maar in de hoogte en dat alleen een handel in lucht het systeem zal kunnen garanderen. Vanuit dit licht kan men de huidige ingrepen dan ook goed verklaren: handel in lucht = handel in vertrouwen.
zondag 26 oktober 2008, 13:44 uur
Een niet onbelangrijk feit wil ik hier nog even onder de aandacht brengen.
De centrale bank van Amerika kan als enigste bank van de westerse samenleving zonder toestemming van de overheid bankbiljetten drukken.
En laat die dollar nu net ook de wereldmunt zijn.
De waardevermindering van de dollar die dat met zich mee brengt treft dus heel de wereld.
We kunnen tenslotte niet om die dollar heen.
Dit gegeven maakt dat het monetaire stelsel zeker op de schop moet, al zal daar veel tijd voor nodig zijn.
zondag 26 oktober 2008, 14:17 uur
Een illusie is niet te managen, dan wel bij te sturen!
Ons huidige politiek-economische systeem heeft onbewust bureaucratisering als belangrijkste prioriteit gekozen.
De boekhoudkundige vertaling van winst, bonus, groei is gebasseerd op een rekenkundige hefboom, die slechts bestaat op papier en binnen onze psyche.
Deze virtuele economie bepaalt de reële economie, geen wonder dus, dat de reële economie vroeg of laat in problemen komt. Binnen het huidige politiek-economische systeem zijn we vervreemd van de politiek-economische realiteit door een financiëel bureaucratische illusie na te streven.
Illusies zijn onmogelijk te managen dan wel bij te sturen, het verklaart ons onvermogen om ons te wapenen tegen de kredietcrisis, voedselcrisis en klimaatcrisis etc. In feite een grote democratische en rechtsstatelijke crisis.
De huidige ‘oplossingen’ worden gezocht binnen het virtuele gedeelte van de economie, wat in feit ‘water naar de zee dragen ‘ betekent.
Twee mogelijk interessante links:
Geldcreatie, bonus en maatschappelijke prioriteiten
en
I want the world plus five procent
zondag 26 oktober 2008, 18:42 uur
Michiel Hötte schermt met zijn titel als econoom. Dat mag, maar het zou wel netjes zijn om erbij te vermelden dat belangrijke elementen uit zijn analyse door geen enkele econoom die ervoor doorgeleerd heeft (wetenschappelijk onderzoekers, gepromoveerden, hoogleraren, nobelprijswinnaars) gedeeld wordt.
Ook de video Money as Debt bevat vele fundamentele fouten. Ik mag hopen dat niemand die samenzweringstheorieën of de suggestie om terug te keren naar de Gouden Standaard echt serieus neemt. Dat zou echt vragen zijn om grote economische problemen. Het is op geen enkele manier veiliger, want de waarde van goud is ook op vertrouwen gebaseerd. Uiteindelijk heeft niets een intrinsieke waarde. Het grootste probleem van goud is echter dat de geldhoeveelheid niet meer gereguleerd kan worden, maar afhankelijk wordt van of er toevallig ergens nieuw goud gevonden wordt.
zondag 26 oktober 2008, 21:18 uur
Economen weten precies uit te leggen waarom verkeerde beslissingen zijn genomen. Jammer dat ze meestal niet zien aankomen. Een aanrader is het boek van Nassim Taleb, The Black Swan. Hij is ook econoom en weet goed uit te leggen waarom economen het ook niet weten. Het zijn net mensen.
Het eerste stuk van het artikel geeft een goede uitleg over de werking van handelsbanken. De banken werden kort geleden nog als smeerolie van de economie werd beschouwd. De mening dat banken niet bijdragen aan de reële economie deel ik dan ook niet. Banken zijn beursgenoteerd en betalen belasting en dividend. Dat is reëel genoeg.
Wat Michiel m.i. vergeet is dat door geldoverschot ook waarde wordt gecreëerd op basis waarvan men weer geld kan lenen. Door het beschikbaar stellen van leningen stijgt de waarde van bijvoorbeeld een huis, aandelen of zoiets als kunst. Door de stijging van de waarde kan men meer lenen. Zie hier: een spiraal omhoog. Helaas bevinden we ons op dit moment in de tegenovergestelde situatie.
Minder sterk vind ik de conclusie. Ik vind dat de centrale banken (ook geldscheppend) zelfstandig moeten blijven omdat de banken anders gebruikt zullen worden voor politiek gewin. Het zal u niet verbazen dat ook de politiek vaak niet verder denkt dan de volgende verkiezing of de eerstvolgende peiling van meneer de Hond. Geen goed plan.
zondag 26 oktober 2008, 23:15 uur
Ik reageer op de bijdrage van Jaap 13:44. “De centrale bank van Amerika kan als enigste bank van de westerse samenleving zonder toestemming van de overheid bankbiljetten drukken.
En laat die dollar nu net ook de wereldmunt zijn.
De waardevermindering van de dollar die dat met zich mee brengt treft dus heel de wereld.
We kunnen tenslotte niet om die dollar heen.”
Wat er naar mijn mening nu aan de hand is, is dat dit spelletje over en uit is. De USA hebben zich met de dollar als mondiale reservevaluta in de hand, de welvaart van andere landen toegeeigend sinds WOII.
De realiteit van vandaag doet me denken aan de beroemde balkonscene van de Roemeense dictator Ceaucesco met zijn vrouw, die niet kunnen geloven dat hun almacht gebroken is. Dezelfde verbijstering zie ik momenteel in de gezichten van de Westerse leiders. Ze lijken in een staat van ontkenning.
Als je de wereld kunt zien,en accepteren, zoals zij werkelijk is, dan kun je ook onder ogen zien dat de naoorlogse welvaart in het westen tot stand is gekomen door een singuliere botte machtspolitiek van de Verenigde Staten, met een singulier door de Verenigde Staten opgelegde mondiale valuta.
Deze weblog gaat over het probleem van de kredietcrisis. Welnu, in mijn ogen is het probleem dat we de realiteit niet onder ogen durven zien. Elders op deze weblog werd gesteld dat er 30 keer meer geld omgaat, dan dat er fysieke transacties plaats vinden. Dit is een spelletje. WIe betaalt, bepaalt.
De realiteit van de kredietcrisis is volgens mij dat dit spelletje altijd gewonnen wordt door degene die de spelregels maakt. Het ziet er niet naar uit dat de winnaar nog veel langer uit de Westerse wereld komt. Onvermijdelijk leidt dit tot de conclusie dat we zoals Einstein al zei, “het huidige niveau van de problemen, niet kunnen oplossen met het niveau van denken toen we deze creerden”.
Onze welvaart was gebouwd op machtsuitoefening. Het behouden van onze welvaart zal een andere instelling vereisen.
maandag 27 oktober 2008, 11:53 uur
@ Ronald (bijdrage 29),
Goed argument. Not! Als iedereen in de sloot springt, inclusief nobelprijswinaars, dan spring jij er toch ook niet achteraan?
Het gaat niet om de goudstandaard. Tuurlijk is die niet perfect.
Het gaat om fullreserve banking versus fractional reserve banking. Of wel over een montair systeem met vaste geld hoeveelheid tegen over een variabele geldhoeveelheid.
Groet,
Victor
maandag 27 oktober 2008, 12:08 uur
Denk nu niet dat Michiel Hötte is winnaar van de Golden Ark / Future for Nature Award 2008 het bij het rechte eind heeft.
Geld heeft maar één doel, zoveel mogelijk diensten en goederen naar je toetrekken met een zo klein mogeliike tegen prestatie !
De overheid doed daar dik en dik aan mee, geleid door zijn zwakzinnige apparaat en door zwakzinnigen die zich politici noemen.
Al eeuwen heeft deze zwakzinnige club een engagement gesloten met anderen die het ook “goed” willen doen.
De elite maakt zijn punten door te liegen, zo durf ik het wel te stellen. Weten doen ze niets, de illusie moet dan toch zijn inhoud krijgen. De Grote Leugen (Big Lie) is de propagandatechniek. Adolf Hitler noemde het in zijn autobiografie Mein Kampf “een zo kolossale leugen dat niemand zou kunnen geloven dat iemand de waarheid zo’n grof geweld aan zou doen”.
De belangrijkste kenners van deze waarheid over de mogelijkheden in het gebruik van de leugen en laster is altijd de heersende elite, want hun hele bestaan is al gebaseerd op een grote leugen, namelijk dat zij ”de gemeenschap zijn”, terwijl ze eigenlijk heersenden zijn! Een van de grootste geesten van de mensheid sloeg de spijker op zijn kop in een eeuwig juiste uitdrukking van de fundamentele waarheid: Schopenhauer noemt hen ‘de grote meesters van de leugen.’ En wie dit niet herkent of niet wilt geloven, zal nooit de waarheid in deze wereld naar de overwinning kunnen helpen”
“Het vereist heelveel bodemloze leugens van de elite en hun gevechtsorganisatie,s om de mens de schuld te geven van alles wat er mis gaat, de ineenstorting wordt gepredikt , met bovenmenselijke energie en macht, de ramp die de elite voorziet moet worden voorkomen. Geprobeerd wordt de natie te redden uit haar benarde positie. Hiermee zijn zij overgegaan op het beginsel dat de omvang van een leugen altijd een bepaalde factor van geloofwaardigheid bevat, gezien de grote massa van de bevolking in de bodem van hun harten ernaar neigen liever te worden beschadigd dan bewust en doelbewust schuldig te zijn, en dat, daarom, in het licht van de primitieve eenvoud van iedere brein ze gemakkelijker ten prooi vallen aan een grote leugen dan aan een kleine, omdat ze zelf liegen in kleine dingen, maar zich zouden schamen voor te grote leugens. Zo’n leugen zal nooit in hun hoofden opkomen en ze zullen niet in staat zijn om te geloven in de mogelijkheid van zulke monsterlijk bedrog en valse verklaringen bij anderen, ja, zelfs wanneer ze worden voorgelicht over het onderwerp, zullen zij lang twijfelen en aarzelen, en tenminste één van deze twee zaken als de waarheid blijven beschouwen. Daarom, zal iets van zelfs de meest vuige leugen altijd blijven plakken aan de feiten, wat alle grote leugen-virtuozen en leugenachtige-clubs in deze wereld maar al te goed weten en er ook het meest verraderlijke gebruik van maken.
De grote leugen werkt als volgt. Als je een speciaal doel wilt bereiken, bedenk je een grote leugen, die je steeds herhaalt, totdat mensen gaan geloven dat het wel waar moet zijn wat je zegt. Op dat moment is de leugen geen leugen meer, maar is de leugen de nieuwe waarheid geworden.
Het was niet alleen Goebbels die een GROTE LEUGEN bedacht, dat is niet te verwachten van de heersende elite. Het zijn er per definitie veel meer die leugens vertellen, en het gaat bij de elite gewoon door . Neem de klimaat verandering,één enorme leugen!
Prof Dr. H. Flohn schreef in 1941: Die Tätigkeit des Menschen als Klimafaktor.
In 1954 is deze heer alweer begonnen zijn fascistische gedachte-goed te uiten , die hij in 1941 beschreef .
Schon hatte er eines der wichtigsten Themen der heutigen Klimaforschung formuliert: „Damit wird aber die Tätigkeit des Menschen zur Ursache einer erdumspannenden Klimaänderung, deren zukünftige Bedeutung niemand ahnen kann.“
Hij was onderdeel van het wetenschap smaldeel rond ene Adolf Hitler .
Niet zo,n lekkere Jongen dus , die volhard in zijn onjuiste filosofie .
De Mens kan de oorzaak niet zijn van de Klimaat-verandering, de oorzaken zijn zeer direkt op aarde te vinden. Verdere redenen voor klimaat verandering zo als wij mensen die ervaren, zijn de instraling uit de kosmos , de uitstraling van de Aarde staat zo goed als vast en word bepaalt door de cosmische omgevings temperatuur .
Er is wel een warmte bron aanwezig in de aarde , maar deze kunnen wij mensen niet opporren .
Niet te min is deze heer van stal gehaald door de heren van het IPCC , om de mensheid zich schuldig te laten voelen aan de klimaat verandering ! Deze mening van het IPCC heeft dus een fascistische achtergrond !
Het IPCC heeft de zelfde streken als Adolf Hitler en zijn trawanten gekregen , door die Meneer H Flohn binnen te halen ! Het is maar dat je het weet, deze meneer heeft hele nare bedoelingen gehad met de mensheid .
Sterker nog de U.N. is een Fascistische organisatie, men gaat zondermeer door met deze GROTE LEUGEN die zoveel mensen veroordeelt . Propaganda we kunnen er zelfs niet eens meer los van komen, de kapitalistische verhalen moeten goed uit de verf komen, de democratische verhalen ze moeten goed uit de verf komen, de wetenschap die niet weet moet goed uit de verf komen, de machthebber moet goed uit de verf komen. Hun engagement leidt voorhands tot niets anders dan Fascisme.
maandag 27 oktober 2008, 18:16 uur
Een duidelijk verhaal van Michiel Hötte. Laten we inderdaad weer gewone dingen doen met geld, zoals opnemen, uitgeven, sparen en soms ook wat uitlenen (maar alleen als zeker weet dat degene aan wie je het leent ook echt terug kan betalen binnen een redelijke termijn).
Ik heb de afgelopen jaren ook mijn neus flink gestoten aan alle “mogelijkheden”. En als je eenmaal met een gehavende neus rondloopt, is er geen bank die je wil helpen zonder er zelf wel ook enorm aan te verdienen. Ik had gelukkig de middelen om mijn situatie (zelf, en met hulp van ouderwets geldsparende familieleden) te saneren.
Ik zie die banken nu met gehavende neuzen rondlopen. De ING krijgt een (bijna) gratis facelift van de regering. De regering heeft de neus van de ABN Amro geamputeerd (bij banken groeien die, heel wonderlijk, vaak wel weer aan na verloop van tijd). Lehman Brothers bleek alleen nog maar een neus te hebben en verder niets.
Ik vind staatsbanken helemaal geen gek idee. Gewoon houden en exploiteren, die banken. De ING/ Postbank kan er nog wel bij (leeuwen hebben ze al). De bankwereld zal stukken minder spannend worden, maar ook veiliger misschien.
maandag 27 oktober 2008, 21:43 uur
Gerard te Meerman (reactie 4) zegt: “Ik krijg 3% rente en iemand die een hypotheek heeft betaalt 5%. Die 2 procent winst is voor het risico dat wat de bank uitleent niet terugkomt – zoals het nu lijkt zou de opslag behoorlijk veel hoger moeten zijn.”
Nee, zeg de bank leeft echt niet van 2%, maar van een veelvoud daarvan! De banken tesamen lenen waarschijnlijk honderd keer meer uit, dan zij in huis hebben en dan kom je dus op 200%.
Het verhaal dat Michel Hötte vertelt is al erg duideijk verbeeld op Google Video in de documentaire “Money as Debt”. Na 47 minuten vertelling, met zee aardige animaties en ilustraties snap je dat een herhaling van crises inherent zijn aan het systeem van geld=schuld.
maandag 27 oktober 2008, 22:08 uur
Beste Michiel Hotte,
Je hebt de documentaire ‘Money as debt’ vertaald en grotendeels opgeschreven. Niets mis mee, want dit is een aanrader, maar doe wel aan bronvermelding svp.
maandag 27 oktober 2008, 22:12 uur
Harm-Jan zegt (reactie 30)
“Door het beschikbaar stellen van leningen stijgt de waarde van bijvoorbeeld een huis”.
Ik zie het zo. Een huis wordt nooit twee huizen. Als je het huis voor een tweemaal zo hoog bedrag kunt verkopen, kan je er nog steeds maar een huis voor terugkopen. De prijs is dan wel gestegen, maar dan zijn de andere huizenprijzen ook gestegen, en de huren waarschijnlijk ook.
Door het beschikbaar stellen van leningen kan de príjs voor een huis stijgen, ja, dat wel. En als je dat omkeert: zonder leningen zouden de prijzen dus laag moeten blijven, want anders verkoopt niemand nog een huis…
dinsdag 28 oktober 2008, 4:50 uur
Beste Victor,
Uiteraard niet, maar economen weten dan ook weinig van sloten. Als een generaal tijdens een oorlogsmissie echter adviseert om in de sloot te springen, kan het best nuttig zijn om daar naar te luisteren. Omgekeerd weet die generaal weer weinig over de financiële crisis. Daarvoor moeten we toch echt bij economen zijn. Uiteraard zijn zij niet onfeilbaar, maar gemiddeld genomen zal hun advies toch wat waardevoller zijn dan van de gemiddelde leek.
De gouden standaard is inderdaad verre van perfect en dat is dan nog een eufemisme. Vasthouden aan de gouden standaard wordt zelf als een van de belangrijkste oorzaken gezien voor de lange duur van de depressie in de jaren 30. Keynes noemde het toen al een “barbarous relic”. Zie ook een duidelijk en vernietigend artikel van Paul Krugman hierover op http://www.pkarchive.org/cranks/goldbug.html. Zo’n standaard lijkt mij dus niet voor herhaling vatbaar.
Hetzelfde geldt voor full-reserve banking. Dat levert talloze problemen op. Van banken die je spaargeld alleen tegen betaling willen bewaren (omdat ze het immers niet kunnen uitlenen), tot overheden die geen monetair beleid meer kunnen uitvoeren. Lees meer hierover in “Principles of Macroeconomics” van Greg Mankiw of het gelijknamige boek van Frank en Bernanke.
Je kunt nog steeds vinden dat hun ‘meningen’ niet meer waard zijn dan die van een willekeurige ander. Dan kunnen we het niet eens worden denk ik. Er is toch niets mis mee om te accepteren dat sommige mensen door scholing en ervaring meer verstand hebben van bepaalde ingewikkelde onderwerpen dan anderen (inclusief mijzelf!)
Groeten,
Ronald
dinsdag 28 oktober 2008, 11:29 uur
De titel van het artikel slaat de spijker op zijn kop: niemand schijnt te begrijpen wat er aan de hand is.
En toch is het probleem vrij simpel: het ‘scheppen’ van geld door een bank is gebaseerd op het vertrouwen dat de schuldenaar zijn of haar lening volgens plan terug zal betalen. Als hierbij te optimistische inschattingen worden gemaakt (“huizenprijzen blijven altijd stijgen”), waardoor krediet te goedkoop wordt m.b.t. het onderliggende risico, dan krijgt de bank het deksel op haar neus.
Als alle banken hierin mee zijn gegaan door slecht geprijsde cashflows van elkaar te kopen, dan gaat het op grotere schaal mis. De overheid dient als regulator te eisen dat banken voor dit soort situaties bepaalde buffers inbouwen en prioriteiten stellen, zoals “spaartegoeden zijn belangrijker dan leningen aan hedge funds” (dit zijn politieke keuzes, hopelijk gebaseerd op ervaring danwel economisch onderzoek).
Eenieder die het nodig vindt om het (al dan niet Amerikaans) consumentisme als boosdoener aan te duiden: succes met het bereiken van een spirituele ommekeer. Je hoeft alleen nog maar 6 miljard mensen te bekeren!
dinsdag 28 oktober 2008, 12:51 uur
Er zullen vast wel wat gaatjes te schieten zijn in onderdelen van Michiel Hoette’s analyse van ‘geld als schuld’, maar mijn gezond verstand zegt me dat hier inzichten worden verwoord die de wereld vooruit kunnen helpen. Je hoeft niet eens verder te kijken dan je eigen generatie om te zien dat de economische groei, waarmee dit financiële systeem van geld scheppen is verbonden, niet houdbaar is en bovendien slechts een bovenlaag van de wereldbevolking bevoordeelt.
Mijn vraag is: hoe krijgt een dergelijke analyse, en het veranderingsproces dat erop moet volgen, voldoende ‘kritieke massa’ om besluitvorming te beïnvloeden, niet alleen in Nederland maar zelfs op de enig mogelijke, globale schaal?
Moet je aansluiting zoeken bij bestaande politieke en maatschappelijke bewegingen, en zo ja welke lenen zich daarvoor? Politieke partijen zijn uit alle macht aan het proberen het crisisgevoel onder de duim te houden; vakbonden zullen zich niet snel tegen de heilige groei-koei keren; milieubewegingen maken niet makkelijk de overstap naar economische politiek. Moet je iets totaal nieuws opzetten? Internet is een ongelooflijk medium en onmisbaar voor discussies als deze, maar alles wat zich daarop afspeelt is virtueel.
Ik ben benieuwd of hier ideeën over bestaan.
dinsdag 28 oktober 2008, 12:54 uur
Niemand begrijpt het probleem van de kredietcrisis – en dus moet de overheid ingrijpen, zo vat ik het artikel maar even samen. Natuurlijk wordt er geld gecreëerd, dat gebeurt al sinds het verlaten van de gouden standaard (munt=waarde in gewicht in goud). Maar waarom is goud (een metaal) geld waard? Of anders diamanten, bankbiljetten, aandelen? Waarom geen ruilhandel met lege WC-rollen? Dat is een kwestie van afspreken binnen een grote massa mensen – en dus een kwestie van massa-vertrouwen.
Het is nu heel erg mis met dat massa-vertrouwen. Kudde-gedrag, inderdaad. De macht om ergens waarde aan toe te kennen ligt bij de massa, daar veranderen overheidsinterventies weinig aan.
‘Vertrouwen gaat te paard en komt te voet’. Ik ga weer aandelen kopen als ik denk dat het dieptepunt wel zo’n beetje bereikt is. En als genoeg mensen met mij denken dat aandelen toch waarden vertegenwoordigen en ik er dus mee kan ruilen (waarom niet?) komt het wel weer goed.
dinsdag 28 oktober 2008, 13:29 uur
“The communists disdain to conceal their views and aims. They openly declare that their ends can be attained only by the forcible overthrow of all existing social conditions. Let the ruling classes tremble at a Communistic revolution. The Proletarians have nothing to lose but their chains. They have a world to win. Working man of all countries, unite!”
- Marx en Engels, de laatste alinea uit The Communist Manifesto.
Dus alleen met geweld kunnen bovenstaande idealen verwezenlijkt worden. Idealen verwoord door de schrijvers van het citaat, van het NRC Handelsblad en verwoord door deelnemers van dit debat. De Bourgeoisie heeft geen recht op bezit (steel van hen, dood hen) omdat iemand met bezit gestolen heeft om het te verkrijgen. Deze idealen zijn voor velen werkelijkheid. Zo denkt men ook nu: iemand met veel geld is hebzuchtig, een dief. Er is iets goed mis met deze ethiek.
In werkelijkheid is kapitalisme vrijheid, zolang men een ander geen geweld aan doet. Piet verbouwd graan, meer dan hij zelf nodig heeft, wat hij wel wil ruilen met anderen. Ali is goed in brood bakken en wil best brood voor Piet bakken van zijn graan, maar alleen als hij ook graan krijgt om voor zichzelf genoeg brood te bakken. Samen komen ze tot een overeenstemming, kapitalisme in essentie.
Ze zijn beide goed in wat ze doen, Piet maak gigantisch veel graan en Ali bakt er allemaal brood van. Ze verdienen veel geld op deze manier want veel meer mensen hebben brood nodig. Waar wordt de diefstal gepleegd? Nergens. Nee ook niet als ze veel werknemers in dienst hebben, arbeiders kunnen er immers voor kiezen zelf graan te verbouwen en brood te bakken, maar blijkbaar achten zij het in hun eigenbelang voor Piet of Ali te werken. Dit is immers de rede dat proletariaten massaal van het land naar de stad vertrokken tijdens de industrialisatie.
Piet en wat andere boeren hebben veel geld verdiend, heel veel geld, ze kiezen ervoor een bank op te richten en noemen het de Rabobank, waarmee zij en hun kinderen nog veel meer geld verdienen. Op deze manier kan de proletariaat zich ontwikkelen tot Bourgeoisie zonder diefstal, een onmogelijkheid volgens Marx en Engels, werkelijkheid in Nederland.
Socialisme werkt anders. Piet en Ali hebben dan niets te willen, een dictator beslist wat zij moeten doen. Een dictator zoals Stalin, Mao of Kim Jong-Il, of een dictator zoals een democratie kan zijn, als de massa zichzelf onteigend van verworven rechten (iets wat al jaren aan de gang is in Amerika). Piet en Ali worden gedwongen brood te bakken voor anderen zonder daar iets voor terug te krijgen, het is niet langer in hun belang veel graan of veel brood te bakken, ze worden bestolen door de armen. Om deze reden wordt minder brood geproduceerd en sterven er velen door hongersnood (zoals in de Sovjet-Unie Noord Korea en de Volksrepubliek China).
Dit zijn inderdaad uitersten maar het laat goed zien dat socialisme berust op geweld en kapitalisme op vrijheid. Iemand met veel geld is volgens socialisten een dief, die daarom gestraft mag worden. Socialisme is slavernij voor de slimme kapabele mensen en een hemel voor die proletariaten welke liever roven dan zelf produceren. Socialisme faalt niet alleen keer op keer, het is een onethisch systeem omdat het geweld nodig heeft om te blijven bestaan. Wanneer dreiging van geweld niet tot het motief behoord van een handeling is te spreken van kapitalisme. Een dief is dan iemand die met geweld dreigt om geld te verkrijgen, de geweldsdreiging maakt de dief immoreel, niet zijn vrijheid.
Met plezier geschreven,
Erik van der Linden
dinsdag 28 oktober 2008, 14:39 uur
Quote:
Er is toch niets mis mee om te accepteren dat sommige mensen door scholing en ervaring meer verstand hebben van bepaalde ingewikkelde onderwerpen dan anderen (inclusief mijzelf!)
(Ronald)
Helemaal mee eens, behalve dat ik hier in het geval van economie als vakgebied wel een aantal kanttekeningen bij heb.
Op een bepaalde manier lijkt economie namelijk bijna eerder op theologie dan wetenschap. Hiermee bedoel ik dat zij meer status en geloofwaardigheid ontleend aan onbewezen (en onbewijsbare) theorieen en aannames dan welke andere wetenschap dan ook.
Het grote gelijk van een ‘meerderheid van economen’ zegt mij dus ook niet zoveel. Ik heb een vriendin een economische opleiding zien doen en was verbaasd hoe zij in een periode van 4 jaar van matig links naar erg rechts verschoof en feitelijk Reagan’s vrije marktideologie kopieerde, inclusief een bijna Amerikaanse intense afkeer van elke vorm van ‘wellfare’. Dit heeft mij toch wel aan het denken gezet, en het idee gegeven dat ‘economie’ als studierichting zoals wij het kennen naast een wetenschap ook wel degelijk een ideologie is. Dit is in feite een onwetenschappelijke benadering van het eigen vakgebied, maar de gemiddelde econoom bevindt zich dan ook in de praktijk in een vreemde spagaat tussen wetenschap en bedrijfsleven in.
Het feit dat het grootste deel van de mensen werkzaam binnen de financiële wereld dezelfde dingen roept als het om de politieke en maatschappelijke rol en invulling van hun vak gaat zou je dus ook hieraan toe kunnen schrijven.
Ik moet zeggen dat het feit dat zo verschrikkelijk weinig mensen binnen die wereld adequaat hebben gehandeld en gereageerd in zowel vroege als late stadia van de crisis terwijl films als ‘money is debt’ al jaren bestaan (en er dus wel degelijk mensen bestaan, ook economen, die de onhoudbaarheid van het huidige financiële systeem claimden) de geloofwaardigheid van de ‘meerderheid’ voor mij niet heeft kunnen versterken.
dinsdag 28 oktober 2008, 15:31 uur
15 jaar geleden begreep ik heel goed wat er op directieniveau van de ING werd beslist. IK was bij de ING terechtgekomen via de NMB later NMB-postbank en toen ING.
Tijdens het postbank verhaal begon het mis te gaan; overschrijvingen bleven lang liggen, terwijl het geld al was verdwenen, dubbele overschrijvingen, verkeerde ontvanger en meer van dat soort financiële ellende.
En het was geeneens de foutmarge die schrikbarend hoog opliep die mij deed besluiten over te stappen naar een andere bank. Het was vooral de onwil om mijn problemen op te lossen, de nauwelijks verhulde minachting voor dat kleine rekeninghoudertje die mij overduidelijk maakte dat ik weliswaar geld opleverde maar met een te kleine marge om de bonus veilig te stellen.
mijn besluit om over te stappen heeft de ING meer dan die ene rekening gekost, ik heb mijn mond over de behandeling die mij ten deel viel niet stil gehouden, opvallend vaak kwam ik mensen tegen die gelijkwaardige ervaringen hadden en dezelfde stap hadden gemaakt of er toen van overtuigd raakten dit alsnog te doen.
IK ben overgestapt naar de Rabobank, uit overtuiging, ik ben lid van de bank en ben altijd serieus genomen, natuurlijk het blijft een bank maar ik bleef tenminste mens en geen uit te knijpen object, een gevoel dat ik bij de ING wel gekregen had.
dinsdag 28 oktober 2008, 17:20 uur
@Ronald, (cc: @anne)
Je hoofdargument is dat je zou moeten vertrouwen in de expertise van gerenomeerde economen. Zoals Anne ook al zag.
Terwijl je helemaal niet hoeft te refereren naar dikke boekwerken, want de kern van de zaak is helemaal niet zo ingewikkeld. Je zou me gewoon gelijk moeten geven.
Het feit dat centrale banken en vooral normale banken geld kunnen scheppen is per definitie diefstal en moreel heel fout. Simpelweg omdat het niet eerlijk en niet democratisch is. Het is niet eerlijk dat niet iedereen geld kan scheppen, en het is niet democratisch omdat we de bankdirecteuren niet kunnen kiezen.
Dit is een moreel argument. Daar hoef je geen econoom voor te zijn.
En dan heb je ook nog de economische argumenten. Dat fractioneel bankieren bubbles veroorzaakt en instabiliteit en oneerlijke inkomensherverdeling.
De economen van de Austrian Economic School hebben dat afdoende onderbouwd. (kijk eens op mises.org voor meer info)
Maar goed. Dus wat nu…? als de ene erudiete econoom de andere tegenspreekt?
Ik zou zeggen je eigen verstand gebruiken.
mvg,
Vic
dinsdag 28 oktober 2008, 21:31 uur
Michiel Hutte schrijft –Doordat de banken meer leningen hebben uitstaan dan zij (spaar)geld beheren, hebben banken per saldo rente-inkomsten. (Het is dus niet zo dat banken veel verdienen doordat debetrente hoger is dan creditrente. Dit speelt slechts een kleine rol).
Dit is onjuist; voor elke geldcreatie heeft de bank zowel aan de debetzijde van de balans een bezit (lening) als een schuld aan creditzijde (rekening courant van de lener). Zie http://www.gymnasiumhilversum.nl/scripts/getfile.php?id=7858. Dit is BASISkennis op de middelbare school.
woensdag 29 oktober 2008, 15:09 uur
In dit kader een verwijzing naar een stuk over het geldsysteem en over de merkwaardige situatie dat het overgrote deel van het geld wordt gebruikt voor valutaspeculatie en speculatieve investeringen, i.p.v. de oorspronkelijke functie van ruilmiddel.
http://www.gelre-handelsnetwerken.nl/pdf/waaromgelre041007.pdf
woensdag 29 oktober 2008, 15:28 uur
@Bert,
Als een bank iemand 10.000 euro leent.
Dan schrijft zij aan de activa kant 10.000 aan debiteuren bij. Zijnde het geld wat de lener nog moet terugbetalen.
En aan de passiva kant 10.000 aan crediteuren. Zijnde het deposito dat de lener nu tot zijn beschikking heeft.
Als een geheel andere persoon, niet wil lenen, maar wil sparen en bijvoorbeeld 5000 euro stort.
Dan schrijft de bank 5000 euro kasgeld bij aan de activa kant en 5000 euro crediteuren aan de activa kant.
U ziet dat door de storting van de spaarder geen geld gecreeerd wordt, maar door de verstrekking van de lening wel.
Boekhoudkundige truuk heet dat.
Dat iedereen dit maar prima vind of niet begrijpt is een gotspe. echt waar. het is verkeerd in moreel en economisch opzicht.
grt,
vic
woensdag 29 oktober 2008, 19:53 uur
Vic,
eens met wat je schetst over de balans van de bank
mijn bedoeling was aan te geven dat de bank alleen een rentewinst maakt over het verschil tussen spaargeld en leningen (dus zeg plm 1-2%). Dit vindt je trouwens ook terug in de jaarrapportages van de banken.
Jij hebt het over creactie van geld uit het niets; in de economietheorie heet dat geldscheppen.
Daar is niets mis mee; wat er uireteindelijk gebeurd is dat de bank iemand geld leent in het vertrouwen dat dit tzt weer geheel wordt terugbetaald. In de economietheorie aangeduid met wederzijdse schuldaanvaarding. De deal is zowel voor de bank als de lener gunstig. De lener kan iets kopen en de bank kan rentewinst maken (op het verschil tussen leenrente en spaarrente). Geld moet worden bijgemaakt om in een groeiende economie de handel mogelijk te maken. Lees eens een basisboek over monetair beleid; daar vindt je alles verklaard. Let ook op dat er geen serieuze econoom is die geldschepping ter discussie stelt. (de bekende Willem v Middelkoop is overigens geen econoom).
donderdag 30 oktober 2008, 15:22 uur
@Bert,
Waarom zou je toestaan dat een particulier bedrijf geld zou mogen scheppen?
Je begrijpt toch wel dat geld scheppen een extra belasting is als de overheid het doet… en dat het diefstal is als een particulier (zoals een bank) het doet?
Dit omdat je met schepping van nieuw geld waarde afpakt van bestaand geld.
Dat je belasting goed vind kan ik me nog voorstellen. Maar hoe je diefstal goed kan vinden?
Mvg,
Vic
donderdag 30 oktober 2008, 16:00 uur
Niets is meer wat het lijkt in de (financiële) wereld. Het is corrupt geworden. Er zijn veel pogingen gedaan om het systeem te verbeteren, maar die zorgden allemaal voor meer schulden, ongelijkheid, wedijver en opportunisme.
Het op ‘vooruitgang’ gebaseerde financiële systeem gaat ten onder aan haar eigen succes. De succeshebbers zullen er alles aan doen om te behouden wat zij denken te bezitten, maar daarmee zijn ze alles aan het verliezen. Het wachten is op het laatste zetje van de energie-en/ of klimaatcrisis.
Wellicht kunnen we nu beter onze aandacht richten op, hoe het er na de ”contole reset” aan toe moet gaan.
vrijdag 31 oktober 2008, 2:13 uur
Zeer goed artikel die kernpunten raakt alleen ontbreekt er nog het een en ander.
Bovenstaande syteem bestaat inderdaad maar het word nog erger als er geen transperantie meer is in het systeem. De door de Amerikanen verzonnen ogereguleerde deritatieven zijn daar een goed voorbeeld van. Geen bank meer de werkelijke waarde van haar balans daar deze zeer vervuild is door produkten die Triple A werden geacht maar achteraf gezien op lucht gebaseerd bleken zijn.
Hier hebben de Amerikanen nog een schepje bovenop gedaan door te sjoemelen met hun inflatie en werkloosheid cijfers. Dit vooral bedoeld om het buitenland vals vertrouwen te geven en dat is uitstekend gelukt. Ook met de Bail-Out Bill is iedereen er weer ingetuind.
Terecht is de vraag of we moeten doorgaan met dit “debt-based fractional reserve system of banking” maar ook de een rente politiek in Europa is gedoemd te mislukken is mijn voorspelling.
Henry Paulson en zijn Plunder buddies zijn nog niet weg dus dit voorspeld weinig goeds. Binnen 3 jaar echter “The walls will come tumbeling down”! Iedereen die daar nu om lacht zal hier aan terugdenken, of niet want het geheugen is zeer kort zo is gebleken. Zelfs het lofgeroep om de Bailout Bill door te laten gaan heeft nog niet geleid tot ernstige zelfreflectie bij de heren economen. Men komt niet verder als “Ja, Sentiment he!” en dat is het paard achter de kar spannen.Ik kan zelf ook wel de neerwaardse (of opwaardse in het geval van goud) grafieken lezen daar heb ik geen econoom voor nodig.
zaterdag 1 november 2008, 23:14 uur
@Vic;
geld scheppen gebeurd door de bank. Als de overheid (of centrale bank) dit zou doen/fiateren veranderd er voor de bank financieel helemaal niets! Alleen wordt er een onnodige tussenstap ingevoegd. Nu kan de bank net zo veel geld maken als er behoefte vanuit de leners is. De centrale bank stuurt deze behoefte indirect door het vastellen van de tarieven voor de korte rente; een hogere rente remt de geldbehoefte van de leners af. Een lagere rente stimuleert deze (en daarmee de hoeveelheid leningen en daarmee de totale hoeveelheid geld die in omloop is). De centrale bank is dus wel uiteindelijk de sturende partij.
Basis monetaire theorie.
Zie bijvoorbeeld:
http://www.abb-bvb.be/edu/nl/mod001/index.html
http://leerlingen.hetassink.nl/economie/Uitleg/Monetaire%20politiek/MonetairbeleidV1.thieme%20Bank.htm
Bert
PS: een belangrijke oorzaak van de kredietcrises? zie:
http://www.kennislink.nl/web/show?id=202560
zondag 2 november 2008, 0:50 uur
Hulde voor Michiel Hötte!
Wie het nog eens wil lezen als een spannend jongensboek schaft zich het boek “The Creature from Jekyll Island” aan. Geschreven door G. Edward Griffin, een behoorlijk vette pil, maar om het modieus/trendy ye zeggen, dan heb je ook wat!
Heel methodisch, met vele voorbeelden vertelt Griffin hoe het in elkaar zit. Hij maakt tevens duidelijk dat dit perfide systeem door een aantal mensen bedacht is. Voor gezwatel over het kapitalisme als een systeem met een soort terugkerende malariaoprisping (=crisis) waar we niets aan kunnen doen is daardoor geen plaats.
Mooie truuk: Privatiseer de winsten en socialiseer het failliet gaan.
Verder raad ik iedereen aan zich te verdiepen in de Glass-Steagall Act. Waarom die tijdens de New Deal in de USA is ingevoerd en waarom die en door wie weer ongedaan is gemaakt.
Gegroet, Edmond V. O. Katusz
vrijdag 7 november 2008, 21:11 uur
@Bert
“geld scheppen gebeurd door de bank. Als de overheid (of centrale bank) dit zou doen/fiateren veranderd er voor de bank financieel helemaal niets! Alleen wordt er een onnodige tussenstap ingevoegd.”
Er is een interessant historisch voorbeeld dat het tegendeel bewijst: banken kunnen ook een onnodige tussenstap in de geldschepping zijn!
Aan het eind van Napoleontische oorlogen, begin jaren 1820, kampten grote delen van West Europa met een ernstige recessie. Op het Kanaaleiland Guernsey, was een acuut geldgebrek om de lokale economie draaiende te houden: bedrijven gingen failliet, de werkloosheid steeg snel en publieke werken werden verwaarloosd.
De overheid van Guersey besloot tot een onconventionele oplossing: ze gaf haar eigen geld uit, met de belofte dit geld te accepteren als belastingbetaling. Er waren op dat moment geen banken op het armlastige eiland, wat waarschijnlijk verklaart waarom het initiatief zonder al teveel weerstand werd ingevoerd.
Het leidde tot een grote economische bloei op Guernsey, terwijl in de rest van Europa misere heerste. Echter, tien jaar later was het eiland zo welvarend geworden dat verschillende banken zich op het eiland gevestigd hadden. Deze bankiers verkondigden vervolgens dat “It is unsound to let the government finance its enterprises without getting into debt.”
Zie http://www.michaeljournal.org/guernsey.htm
of zoek op “Guernsey experiment”
Een overheid die haar eigen munt in omloop brengt, gedekt door haar eigen belastinginkomsten, hoeft minder te lenen (of minder belasting te heffen) en betaalt dus minder rente. De totale rentelasten van de Nederlandse rijksbegroting bedragen in 2008 naar verwachting EUR 12,1 miljard, oftewel EUR 750 per Nederlander. Onderzoek in Duitsland wijst uit dat vooral de rijkste 10% van de bevolking netto profiteert van het rentestelsel, waarbij het in totaal gaat om een stroom van honderden mijlarden Euros. Rente heeft dus ook een enorm effect op de welvaartsverdeling (Zie o.a. http://userpage.fu-berlin.de/~roehrigw/creutz/geldsyndrom/kap21.htm#291).
Als alternatief, misschien minder ingrijpend als een totale nationalisering zoals Hotte die voorstelt, kan gedacht worden aan een parallel geldsysteem waarbij zowel conventioneel (door banken uitgegeven) als rente-vrije (door de overheid uitgegeven) geld circuleert. De dekking van de staats-munt wordt gevormd door belastinginkomsten en producten van staatsbedrijven (en dat worden er steeds meer;)). De Centrale Bank reguleert de emissie van deze staats-munt, in de zin dat er een directe relatie is tussen hoeveelheid uit te geven staatsgeld en de te verwachten belastinginkomsten.
Dit betekent dat de geldcreatie via commerciele banken autmatisch omlaag moet om op dezelfde (door de Centrale bank als wenselijk geachte) geldhoeveelheid uit te komen. Uit deze hoek is dan ook de grootste weerstand te verwachten.
De discussie ontwijken door simpelweg te stellen dat geldcreatie een commerciele activiteit is en daarom beter door commerciele instellingen kan worden uitgevoerd, is denk ik te gemakkelijk. Waarom onnodig de belastingbetaler op kosten jagen als er een goedkoper alternatief is? En waarom een geldsysteem in stand houden dat de inkomensongelijkheid versterkt, wanneer de overheid dat vervolgens met belastingheffing weer moet corrigeren? Is voorkomen niet beter dan genezen?
dinsdag 11 november 2008, 1:55 uur
Beste Michiel Hötte,
De aard en ernst van de kredietcrisis zijn allang duidelijk. Dat zij die dat begrijpen maar niettemin oppervlakkige discussies voeren om het grote publiek en en onverbeterlijke optimisten als Jort Kelder niet de stuipen op het lijf te jagen is volkomen begrijpelijk.
De waarheid is namelijk niet geliefd en mensen koesteren tot het einde hun illusies. En, nog belangrijker, paniek moet tegen iedere prijs voorkomen worden.
Maar de werkelijkheid is eenvoudig. Om dat te begrijpen hoef je geen econoom te zijn. Banken wankelen en duizenden miljarden moeten in die banken gepompt worden om het financiele systeem overeind te houden. Dat heeft tot gevolg dat banken de komende decennia niet meer in staat zijn om genoeg krediet te verlenen om de economie te laten groeien.
En dan hebben we het nog alleen over banken gehad.
Want meer dan 70 procent van alle uitstaande leningen werden verstrekt in de “schaduw economie waar toezichthouders geen toezicht kunnen houden” door private partijen zoals hedgefondsen, pensioenfondsen en verzekeraars.
Inmiddels zijn al die private partijen, als ze nog bestaan, een stuk armer en nauwelijks nog in staat om krediet te verlenen.
Wat betekent dit? Dat betekent dat geld schaars wordt en dat, om maar eens iets te noemen, bedrijven die te zeer afhankelijk zijn van vreemd geld failliet zullen gaan: inmiddels ligt de hele amerikaanse autoindustrie op haar rug. En verder betekent dat massawerkloosheid en andere onaangename verschijnselen waar Jort Kelder om glimlacht.
donderdag 13 november 2008, 18:12 uur
Aan iedereen die reageerde op mijn artikel,
Ik heb met veel belangstelling het grote aantal reacties gelezen, die vaak interessesante stof tot nadenken opleverden. Met een aantal van jullie wil ik graag verder praten over de vraag hoe we alternatieve oplossingen voor de crisis kunnen inbrengen in het publieke, politieke en wetenschappelijke debat. Ik had gehoopt dat mijn artikel zou helpen om aandacht voor alternatieve geldcreatie te krijgen in de mainstream media. Helaas, zo makkelijk blijkt dit niet te zijn. Ondanks het recordaantal reacties op mijn eerste artikel wil de NRC een vervolgartikel ook weer niet in de gedrukte krant publiceren… Zo blijft dit onderwerp onterecht verbannen tot de uithoeken van het internet.
Ik zou het op prijs stellen als Thomas, Gijsbert Diener, Peter Moers, Edmond V. O. Katusz, Youri Carma, Victor Reijkersz, Anne, liesbeth sluiter, Ronald, Henk B, Jos Beije, Peter Hoopman, Bas Geerts, ron marchand, Peter Morren contact met mij opnemen via mhotte( at )inter.nl.net (middenstuk even door een apenstaart vervangen!).
Vriendelijke groeten,
Michiel