Hotel Al Rashid in Bagdad, in 2002. (Foto Bloomberg)

Nergens voelen we dat zo sterk als in onze zoektocht naar geschikte accommodatie. Die zoektocht hield niet op, tot de laatste dag. Het verhaal over het gestuntel onderweg is er een dat je liever pas vertelt als je weer veilig thuis bent. Bagdad heeft een vijftal vooraanstaande hotels, die tijdens de oorlogen van de afgelopen twintig jaar faam verwierven. Het Palestine, het Ishtar Sheraton, Al Rashid, het Babylon en Al Hamra. Zij zijn voor westerlingen de ankers van deze stad. Maar in het vooruitzicht van de Amerikaanse terugtrekking sloten de meesten hun deuren.

De Iraakse regering stelt liefst 300 miljoen dollar beschikbaar om de hotels te renoveren in de aanloop van de Arabische Top, begin volgend jaar. Er zijn er maar weinig in Bagdad die begrijpen waarom de Arabische leiders uitgerekend deze hoofdstad kozen voor hun jaarlijkse bijeenkomst. Of hoe hun lijfwachten denken al die leiders weer veilig thuis te krijgen in deze magneet voor zelfmoordterroristen.

De hotels die de leiders moeten onderbrengen kunnen wel een verfkwast gebruiken. Ze zijn verstoft, en versleten onder de jarenlange sancties, de oorlogen, de terreur. Alleen het Al Hamra bleef open. Onze enige keus. Dat op zichzelf is geen geruststellend idee. Ook voor militante groeperingen op zoek naar een westerling is de keuze nu beperkt. En ze hadden al eerder bewezen het Al Hamra te kunnen vinden. In februari ramde een bomauto zich door de slagboom van het hotel. De bewakers wisten de chauffeur te doden, een fractie van een seconde voor hij de lobby bereikte. De auto ontplofte en legde de huizen van de buren van het hotel in puin.

Het puin ligt er nog steeds, de ingestorte voorgevels, de verwrongen autowrakken. Maar de gewapende bewakers zijn er niet meer. Wegbezuinigd sinds de Amerikaanse televisiezender NBC zijn kantoor in het hotel sloot. De Amerikanen betaalden voor hun eigen beveiliging. Zonder NBC geen machinegeweren. Dat voelt slecht, elke keer als we na een lange dag terugkeren en langs de vernietigde huizen naar de receptie rijden.

Een Iraakse analist die we in het hotel interviewen gooit nog wat olie op het vuur. Hij rijdt zelf in een gepantserde auto, en heeft twintig bewakers in dienst. ,,Minder dan ik eigenlijk nodig heb’’, zegt hij. Al-Qaeda heeft een pesthekel aan zijn analyses en contacten. Wijdbeens op de bank kijkt hij even rond en zegt: ,,jullie zitten hier niet veilig’’. Hij biedt zijn zwaarbewaakte villa aan als onderkomen, maar het lijkt ons evenmin verstandig om ons in zijn frontlinie te begeven. Ieder zijn eigen oorlog.

Op de laatste dag gaan we nog even buurten bij de collega’s van CNN en Al-Jazeera. Voor 2000 dollar per camerateam laten zij zich met gepantserde auto’s en bewakers door deze stad rijden. Ze slapen in een gebunkerd appartement, waar een particulier beveiligingsbedrijf toeziet op de veiligheid. ,,Sorry mate’’, zegt het hoofd beveiliging als we hem vertellen over de benarde situatie in het Al Hamra. ,,Ik heb geen plek. We puilen uit.’’ We knikken. We begrijpen dat.

Een uur later, als we weer door het puin naar de lobby van het Al Hamra struinen gaat de telefoon. De beveiliger aan de telefoon. Hij maakt zich zorgen. ,,Ik heb twee bedden voor jullie klaarstaan. Op mijn kosten.’’ Ik heb zin om even naar huis te bellen. Mam, vanavond slapen we veilig.

Archiefbeeld uit Camp Victory. (Foto AFP)

Hoe denkt de soldaat in de wachttoren? Hoe denkt de man die daar zit dag in dag uit met de opdracht de bomauto’s buiten te houden? Er rijden dagelijks honderden auto’s door de poorten van Camp Victory, de grootste legerbasis in het Midden-Oosten. En bij elk voertuig maakt die man in de geschutskoepel de keuze: laat ik hem door, of niet.

Vanochtend liepen wij in zijn vizier. Dat is een moment van grote nederigheid. Hij, hoog boven in zijn gepantserde uitkijktoren. Wij, te voet in de zinderende hitte, onderdanig de badges omhoog houdend zodat hij, ruim een halve kilometer verderop, met een telelens naam en foto kan zien. Het is een moment tussen mens en machine. Je ziet hem niet. Je hoort alleen zijn vervormde stem door de luidsprekers aan het einde van de betonnen schacht. Stap voorwaarts. Dichterbij. Nog iets dichterbij. Tijdens het geschuifel gaan de ogen naar beneden, naar het vuil op de grond.

Ik zie lege hulzen van 60 millimeter dik in het gras liggen. Er wordt hier tussen die betonnen muren dus geregeld geschoten. Op wie? Wanneer? Hoezo?

Het was stipt om negen uur dat we ons meldden bij de poort. Zoals afgesproken met de sergeant in het perscentrum van het Amerikaanse leger. De poortwachter laat zijn ogen gaan over de lijst met namen van de gasten die rond dit uur worden verwacht. Hij bestudeert de namen op onze badges. Hij draait zich om en praat door zijn walkietalkie. Weer die stem van de machine over de radio. ” If they are not on the list, they are not coming in.” De korporaal haalt verontschuldigend zijn schouders op. We hebben gehoord wat de machine zei. We komen er niet in.

We grijpen naar de mobiele telefoon om het accreditatiecentrum te bellen, maar rond alle militaire bases in deze stad wordt het signaal geblokkeerd. Onze chauffeur is ook verdwenen. Ook hij is niet te bellen. Dit is de ironie. De Amerikaanse gevechtstroepen verlaten hun basis, en wij willen naar binnen maar mogen niet.

De soldaten sturen ons weg, weg van hun beveiligde basis en hun pantser, in de richting van de stad die ze zo vrezen. Met onze kogelwerende vesten in de hand lopen we naar een busstation. Iedereen kijkt. We zeggen niets tegen elkaar maar denken hetzelfde: niet goed dit. Niet goed. De telefoon heeft nog altijd geen bereik. Een SUV komt op ons afgereden. Zes mannen er in die ons uitgebreid bestuderen. Hij stuift weg. En komt dan terug gereden, traag. Niet goed.

Een politieagent regelt het verkeer in Bagdad. (Foto Reuters)

De gele taxi’s bij de bushalte zijn nu de enige optie. Maar hoe kies je een taxi in een stad waar de lijst van groeperingen die een westerling willen ontvoeren oneindig is? Niet goed. We kiezen de jongste chauffeur van het stel, een tiener die onhandig uit zijn ogen kijkt.

Onze veiligste gok. Hij rijdt de stad binnen. Tolk Esmeralda van Boon, kalm als altijd, belt het kentekennummer van zijn taxi door naar haar Iraakse vrienden zo gauw we weer bereik hebben. Meer kunnen we nu niet doen. De jongen kent de weg niet. Esmeralda wel. Dan ineens kijken we in de lachende gezichten van de vijf bewakers voor de muren rond een van de hotels die nog overeind staan. Blij hen te zien. Dit is goed.

Even gebeld met de sergeant op het accreditatiecentrum. “Oh stond de naam niet op de lijst? Mijn verontschuldigingen.” Dat is wat ze zei. “Mijn verontschuldigingen.”

Bagdad, 25 augustus. Foto Reuters

Toen het nieuws ons eenmaal bereikte, op de redactie van een tv-station ergens in een ondergrondse bunker overheerste vooral het besef van machteloosheid. Daar waren we, in het midden van de stad die het nieuws brak op alle internationale nieuwszenders, en we hadden er niets van gezien. Sterker: we konden er nu niks meer van zien. Iedereen zei: je blijft binnen. ,,Als ze dit voor elkaar krijgen voor het middaguur, dan staat ons nog wat te wachten voor de namiddag.’’

Zo onder de grond, te midden van de mensen die wonen in deze stad, is er op dat moment niets wat belangrijker lijkt in de wereld. Iedereen moet straks weer naar huis, in datzelfde verkeer, langs de wegversperringen van de politie waar de terroristen zich op deze dag aan verlekkerden. Reporters rennen binnen met de laatste beelden van de aanslagen. Redacteuren puzzelen op de vraag van het waarom.

Je vergeet dat het zo is, als je niet in deze stad bent. Zevenenhalf jaar na de komst van de Amerikanen is Irak een kortje geworden op het journaal en in de krant. Steeds weer datzelfde beeld van uitgebrande autowrakken en bebloede lichamen op brancards. We schudden het hoofd, ,,het wordt daar ook nooit wat” en we zappen verder. Die zapper, dat ben ik. Alleen zappen kan vandaag niet. Ik kijk naar de bedrukte hoofden op de redactie en de zorgen over de toekomst. Ik denk aan de tocht terug naar onze slaapplek.

De hoofdredacteur biedt een bed aan in zijn zwaarbewaakte onderkomen. Hij woont al drie jaar zo, in deze bunker. Zijn zoontje spreekt hij alleen over de telefoon. Zijn moeder heeft hij een jaar niet meer gezien. Hij kan nooit weg zappen. Ik bel met mijn redacties. Aan de andere kant van de telefoon klinken zorgen over onze veiligheid en verontschuldigingen voor de desinteresse. ,,Niemand in Nederland praat hier over’’, zegt de eerlijkste onder de collega’s. ,,Ben voorzichtig.’’ Toen de oorlog begon reden we live mee op de tanks naar Bagdad. Toen was het onze oorlog. Nu is het hun probleem. Vanavond ga ik boos naar bed.

Amerikaanse soldaten die vorige week Irak hebben verlaten. (Foto AP)

Deze stad beslaat twee werelden, die uit elkaar worden gehouden door betonnen muren, vier meter hoog, een meter dik. T-walls, in het jargon, omdat ze als een omgedraaide T de grenzen markeren tussen groene en rode zones, veilig en onveilig, levens die tellen, en levens die er niet toedoen. De Amerikanen beweren dat die eerste wereld spoedig ten einde komt. De laatste Amerikaanse gevechtstroepen hebben officieel Irak vorige week al verlaten. De zender NBC kreeg van het leger de eer om het live te laten zien: de verheugde soldaten die de grens met Koeweit overstaken in omgekeerde richting van de troepen die over dit zand het land in maart 2003 binnenmarcheerden. Mission accomplished.

In Irak zijn nog ongeveer 50.000 Amerikaanse militairen. (Foto AP)

De waarheid is dat er nog altijd zo’n 50.000 Amerikaanse soldaten in dit land zijn gestationeerd, op dezelfde legerbases, met dezelfde wapens, dezelfde pakken. Om te achterhalen hoe hun missie precies is veranderd moet je hun universum binnen, via schachten en sluizen waar alles dat uit andere wereld komt te boek staat als levensbedreigend. De stratosfeer daartussen wordt bemand door soldaten uit landen die weinig met deze oorlog te maken hebben: Oegandezen, Uruguayanen, die in gebrekkig Engels duidelijk maken dat alles af en uit moet: riemen, portemonnees. De mobiele telefoon is in deze stad de meest gebruikte afstandsbediening voor bommen, dus moet worden ontmanteld, batterij en sim-kaart eruit en achterlaten bij de ingang.

Dat is het moment waarop je Irak verlaat en de Verenigde Staten binnenstapt. Een van de voormalige paleizen van Saddam Hussein wordt door het leger gebruikt als accreditatiecentrum. Het verhaal gaat dat toen Saddam hier nog regeerde in al die paleizen op precies hetzelfde tijdstip het eten werd geserveerd, op alle dagen. Zodat niemand kon raden waar de president die avond zou overnachten. Nu hangt er de geur van gebarbecuede hamburgers, dreunt Amerikaanse rap door de speakers en roken soldaten sigaren in hun hangmat. Van de zinderende hitte naar kantoren met airconditioning, koppen verse koffie (extra large).

Tolk Esmeralda van Boon en ik tekenen voor de regels die gelden voor alle reporters die embedded gaan: u zult geen geheimen verraden die onze veiligheid in gevaar kunnen brengen. Dan geeft een boomlange soldaat de kledingvoorschriften voor een gepantserd konvooi naar de grootste legerbasis in het Midden-Oosten, Camp Victory. Kogelwerend vest, helm, oordoppen, handschoenen. ,,Maar we kunnen met onze eigen auto naar de basis komen’’, werpen we tegen. ,,Geen probleem.’’ De korporaal valt even stil. Het idee dat er daar buiten die muren gewone mensen rondrijden zonder kogelwerende vesten, in ongepantserde auto’s, schijnt haar volkomen vreemd, buitenaards, iets van een andere planeet. Ze bestudeert ons, alsof ze ergens onder die Hollandse haren horentjes verwacht. ,,Ja dat kan ook’’, zegt ze dan. Vreemdelingen.

Op de weg naar de stad vol betonnen barricades, machinegeweren, pantserwagens en straatvuil vangen we dezelfde blikken bij de soldaten en de agenten op hun geïmproviseerde wachtposten. Een chagrijn dat er vijf maanden geleden niet was.

Sommigen zeggen: het is de hitte. Vijftig graden rond het middaguur. Dat voelt alsof ze hete glassplinters strooien op je blote huid. Alsof de klep van de oven open is blijven staan, zo heet.

Fardowsplein in Bagdad. Foto Dirk-Jan Visser

Sommigen zeggen: het is de ramadan en de hitte. De ramadan valt in de heetste maand van het jaar. De stad is chagrijnig van het vasten. Zelfs met vijftig graden mogen ze niet drinken. Maar niet iedereen vast. En iedereen is chagrijnig.

Dus zeggen ze: het is de politiek. De politiek die heel het land smeekte op 7 maart om te gaan stemmen voor een nieuwe regering. De Irakezen stemden. En iemand anders dan de zittende premier won de meeste stemmen. Maar vijf maanden later is er nog altijd geen regering. Irak lijkt Nederland wel. In een land waar de staat de belangrijkste werkgever is leidt die onzekerheid tot een levensgevaarlijk chagrijn. Milities zijn deze maand actiever dan ze in drie jaar zijn geweest. Ze vieren het vertrek van de laatste Amerikaanse gevechtstroepen met een reeks spectaculaire aanslagen. En de Iraakse machthebbers die het vacuüm moeten vullen zijn onzichtbaar, graven zich dieper in in hun onderhandelingen en hun machtspelletjes.

Aan het einde van de hete dag is de chauffeur zoek. Hij kan niet naar de plek komen waar we ons laatste interview houden omdat bodyguards van Nouri al-Maliki, de premier die de verkiezingen verloor, de weg hebben afgezet. Of we naar zijn auto kunnen lopen, twee straten verderop. De Irakezen op kantoor kijken bezorgd. Wandelen in deze stad, als je er zo overduidelijk westers uitziet? Het is maar een kleine afstand, zes, zevenhonderd meter, niet meer. Het is een afstand waar je in geen stad ter wereld over nadenkt.

Maar dit is Bagdad en daar weegt iedere stap buiten de parameters van de blastwalls en gewapende bewakers zo zwaar als een mensenleven. We groeten de bodyguards. We spieden naar de scherpschutters op het dak, die ons volgen met hun geweerlopen. ,,Geen zorgen’’ spreekt een agent moed in als we de straat oversteken. ,,Het is nog maar een half uur voor het breken van het vasten. De terroristen bidden nu.’’ We tellen onze stappen. We spreken geen woord. Aan de andere kant van het Fardowsplein waar Saddam Hussein in 2003 van zijn voetstuk werd getrokken wacht de chauffeur, moe van de dag zonder eten en drinken. Chagrijnig van het oponthoud. Welkom terug in Bagdad.

Ik had verwacht dat Irakezen gesloten zouden zijn. Vanaf het eerste gesprek bleek het tegenovergestelde. (Foto AP)

Over Irak had ik tal van aannames voor vertrek. Die kwamen voort uit de beelden op televisie, de hevige debatten van de afgelopen jaren, de boeken, de rapporten. De eerste aanname ging over veiligheid. Er ging een kogelwerend vest mee in de tas. Er waren tal van waarschuwingen, en dringende adviezen. Zonder gepantserde auto en gewapende bewakers niet doen, zei de Iraakse buurvrouw in Istanbul die er ook na de invasie vele malen was geweest. Hetzelfde advies kwam van collega’s die hier al jaren opereren. Het feit dat het ook zonder kon, betekent niet dat zij ongelijk hadden. Het ging toevallig goed, of om met BBC-verslaggever John Simpson te spreken die deze week ook in Bagdad was: ,,I guess it’s not entirely safe what we are doing here, but the fact that you are watching this now on your television screen means it ended all right.’’

De tweede aanname ging over Irakezen. Ik had verwacht dat ze meer gesloten zouden zijn, de moeilijke vragen ontwijkend. Murw gebeukt door de jaren onder Saddam, de invasie, de angst voor milities. Vanaf het eerste gesprek bleek het tegenovergestelde. Irakezen zijn verhalenvertalers. Ze nemen je mee, alsof ze je al jaren kennen, langs de decennia van geweld en onderdrukking, langs hun angsten, hun dromen, hun verdriet en hun vreugde. In dit blog zijn ze nog niet aan het woord gekomen die Irakezen. Ik bewaar ze voor de papieren krant (en digitale editie), die deze week de verhalen uit Irak gaat plaatsen.

Ik beloof de politieman, die op de barricaden staat bij het ministerie van Oliezaken, die zijn leven jarenlang niet zeker was in Sadr-City maar daar nu weer zorgeloos woont. Ik beloof de kunstenaar, met zijn lange haar, die het waagt naakte vrouwen te portretteren ondanks de dreigementen. Ik beloof de journalist die al drie jaar in een hotelkamer woont en niet naar huis kan uit angst voor ontvoering of executie. Ik beloof de belofte van Irak: het jeugdvoetbalteam van Irak dat binnenkort toch naar de Aziëcup voor de jeugd kan afreizen. Ik beloof de glaszetter van Bagdad, die als Sisyfus de ramen blijft vervangen na iedere bomaanslag. Hun verhalen bleven buiten dit blog, een moderne journalist moet nu eenmaal grossieren met de verhalen die hij tegenkomt.

Er werd deze week heftig gereageerd op een tabel met cijfers over de staat van Irak. Ze verschenen op een ochtend in mijn email en ik gaf ze, met bronvermelding door. Don’t shoot the messenger, zou ik kunnen zeggen maar het is waar. Cijfers zijn notoir onbetrouwbaar, zoals hulporganisaties in Zimbabwe jaar in jaar de hongerdood voorspelden van miljoenen en als die voorspellingen klopten, hadden alle bewoners van het land in zeven jaar tijd driemaal moeten sterven.

Ik ontmoette de mensen achter de cijfers en net als in Zimbabwe, net als in Oost-Congo, net als in Angola en Nigeria beschikken ze over een talent om te overleven in onvoorstelbare omstandigheden. De meeste Irakezen doen dat zonder gepantserde auto’s, kogelwerende vesten of gewapende bewakers, en ik wilde weten hoe. De belangrijkste reden is dat politici in westerse hoofdsteden deze zwarte bladzijde liever vergeten, de mediakaravaan met hen doorstoomde naar Afghanistan en Irak buiten tijden van verkiezingen een kortje is geworden in het avondnieuws.

De laatste avond bracht ik door met twee Iraakse journalisten die allebei meerdere malen aan de dood ontsnapten. Een van hen verhuist volgende maand naar Seattle in de hoop op een beter leven voor zijn jonge kinderen, de ander blijft omdat hij hoop houdt, omdat hij niet wil dat dit verhaal vergeten wordt. Die verplichting geldt niet alleen voor Iraakse journalisten. We namen afscheid met de belofte elkaar spoedig weer te zien. ,,Als God het wil’’, zei hij. Insjallah.

Inwoners van Bagdad vieren het lentefeest Noroez in het park Abu Nawas.

De eenzame stad heeft zijn eigen geluiden. Je hoort het pas goed als de gordijnen dicht gaan na zonsondergang, op advies van de buren: ,,anders word je hotelkamer een aquarium’’, een schietschijf. De avond begint met de muezzin, die in Bagdad heel anders klinkt dan in Istanbul. De Turken zeggen Allaahoe Ekber, geen Akbar merkte de tolk al op, die in Kairo woont. De Turken zingen als Groningers.

De oproep tot gebed verdrinkt al gauw in het onophoudelijk gezoem van de generatoren, die nog altijd betrouwbaarder zijn dan het nationale elektriciteitsbedrijf.

De straathonden blaffen hier niet, ze huilen. In de avond nemen ze Abu Nawas park over, het park langs de rivier de Tigris waar de zondag uitbundig werd gevierd. De Irakezen vierden gisteren Noroez, het van origine Perzische feest dat het begin van de lente viert, de terugkeer van de zon en het licht. Het was zo’n dag waarop de Irakezen een lange neus trokken naar de predikers van de haat, de terreur en de politiek. Terwijl teleurgestelde politici vergeefs een hertelling van de stemmen probeerden af te dwingen, vierden hun kiezers feest. Op het grasveld hier niet ver vandaan was geen tafel onbezet, rijen en rijen van moeders en vaders, van stoere jongens en flirterige meisjes die foto’s maakten van elkaar bij de fontein. Dat was de dag.

In de avond hoor ik nog steeds de rotoren van de Apaches waarmee de Amerikanen de ganse dag over de stad vlogen. Ze draaiden steeds dezelfde rondjes, over steeds dezelfde wijk, op zoek naar gevaar dat vanaf de grond niet te herkennen was. Dat deed denken aan de politiehelikopters boven Johannesburg, als er een auto is gestolen en de politie vanuit de lucht de achtervolging inzet, geleid door het satellietsignaal waar veel dure merken zijn uitgerust.

Na middernacht neemt het gebonk over van zware trucks en kranen. Tussen twaalf en vijf geldt hier een avondklok. Dan is de straat voor militairen en het transportbedrijf dat de betonnen muren tegen bommen en granaten, plaatst en verplaatst. Blast Walls. Zo verandert het landschap van deze stad elke nacht. Nieuwe muren leiden tot nieuwe wegen, leiden tot nieuwe files. Dat is het geluid van de nacht, waarin van alles kan gebeuren. Maar er gebeurde niets.

Het was gisteren precies zeven jaar geleden dat de invasie begon. Een verjaardag die niemand wil vieren. Maar een van de persbureau’s zette de cijfers op een rij. En ook daaruit blijkt iets anders dan we denken.

Voordat de Irak-deskundigen ons in de haren vliegen, dit zijn de bronnen: The Associated Press, Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken, Ministerie Defensie, Speciale Inspecteur voor Wederopbouw van Irak, The Brookings Institution, Hoge Commissaris voor Vluchtelingen van de Verenigde Naties, National Priorities Project, Ministerie van Werkgelegenheid, Amerikaans Congres, Iraq Body Count, Energy Information Administration.

En deze cijfers staan ook in dat onderzoek:

Aantal gesneuvelde Amerikaanse soldaten: 4385

Aantal Irakese doden: 95.680

Kosten oorlog: 712 miljard dollar.

Als troost is er de ontdekking van Michael, de Chinese kok. Het personeel begint als familie te voelen in dit eenzame hotel in deze eenzame stad. Er zijn zo weinig gasten dat we ze inmiddels allemaal bij de voornaam kennen. Op de achtste verdieping zitten de collega’s van radio Sawa. Daaronder huizen de redactie van APTN en El Hurra tv station. Niet echt your average hotelgast.

Die gasten zullen er wel geweest zijn, zeker toen twee weken geleden de parlementsverkiezingen werden gehouden. Maar na de stembusgang zijn ze weer even massaal verdwenen, zoals dat gaat in deze wereld van korte aandachtsspanne. Behalve Michael. We zien hem op de eerste dag achter een kar vol taugé, hete pepers, kip en gekruide biefstuk. Michael is in Bagdad een godsgeschenk. De pot schaft hier spaghetti Bolognese in de avond, en droge cake met een ei in de ochtend. Dat gaat vervelen. Als ze Michael in het zicht krijgt, bespringt de tolk hem zonder aarzelen. Hij is net druk met het opscheppen voor de tientallen werkers van een Chinees telcommunicatiebedrijf die hier kennelijk ook ergens zijn ondergebracht. De Aziaten veroveren Irak. Vrouwen van de Filippijnen passen hier op de kinderen, Bangladeshi maken schoon, Chinezen doen de techniek. Ondanks een werkeloosheid van boven de 40 procent heeft de Iraakse regering de grenzen wagenwijd opengezet voor goedkoop personeel uit het Verre Oosten.

Michael leidt ons door de catacomben van het hotel. In zijn keuken staan grote wokken op het vuur. De kakkerlakken racen over zijn snijplanken. ,,Tofu?’’ vraagt Michael. ,,Lekker Tofu.’’ Hij is al twee jaar hier, vertelt hij. Hij heeft het allemaal gezien en meegemaakt. Hij heeft de bomauto’s zien komen en gaan. Eind januari werden alle ramen aan de voorgevel er uit geblazen. De fitnessruimte is nog steeds een ravage, het plafond komt er naar beneden, de gewichten zijn bedolven onder glas. Maar Michael houdt niet van fitness. Michael houdt van koken. Zijn leven speelt zich hier af, tussen koelkast en fornuis. Wat er daar buiten ook gebeurt. Hij zet trots de borden voor en voegt zich dan bij zijn Iraakse collega’s in het restaurant. Ze leren hem tellen in het Arabisch. Ik moet denken aan die acht Chinezen die in 2004 in Fallujah, ten westen van Bagdad, werden gekidnapt. Op de foto die later in de kranten verscheen keken ze alsof ze zojuist op Mars waren geland. Michael staart naar zijn vingers…een, twee. Met hem erbij is planeet Bagdad een stukje aangenamer.

Onze aanwezigheid in zijn kantoor schendt de enige regel van deze reis naar Bagdad. We zouden in deze week geen officials interviewen, geen diplomaten, geen partijbonzen, geen chefs. Het zou de week worden van de gewone Irakees. Maar de Ya Saiydi laat zich zo makkelijk niet negeren.

Dus zo staan we het ene moment te kijken naar het macabere autokerkhof van Bagdad, een verzamelplaats van het schroot dat achterblijft na de vele bomaanslagen in deze stad (zie foto hieronder) en kijken we naar jonge rekruten, druk in de weer met het laatste snufje bij het opsporen van bommen en ontplofbaar materiaal.

Het autokerkhof van Bagdad. (Foto Bram Vermeulen)

Een van de instructeurs vraagt na afloop of we hem voor een thee wilden vergezellen naar het hoofdkwartier. Dat lijkt ons wel wat, we volgen in een auto, we passeren een reeks wegversperringen en mitrailleurs, een deur gaat open, en nog een deur en nog een deur, de instructeur verdwijnt, en zo is daar op het andere moment ineens de Ya Saiydi.

Hij zit daar, op zijn troon, te wachten op een vraag die ik zo gauw niet kan bedenken. En de tolk evenmin. In de paniek grijp ik terug op het vragenlijstje dat op radioredacties de ronde doet: -hoe is de situatie, hoe is er gereageerd en hoe nu verder- en begin intussen een studie van het kantoor van de Ya Saiydi. Alles draait hier om autoriteit. De kamer is zo opgezet dat alle blikken automatisch moesten uitkomen op de plek waar hij zit, achter zijn notenhouten bureau. De gasten worden ontvangen op leren fauteuils, die met de rug tegen de muur staan. Daardoor is hun woord half zo belangrijk als dat van hem, de generaal kan voor zich uit spreken, terwijl hun mening over een rechter- of linkerschouder moet komen.

Zijn bureau vertoont geen spoor van fysieke arbeid, geen papieren, geen computer. De baas zijn werk bestaat uit het geven van opdrachten. Daarvoor heeft hij een kastje vol knoppen op zijn bureau staan, waarmee hij zijn personeel uit de aangrenzende kamer sommeert. Dat doet hij om de paar zinnen die hij uitspreekt. Voor ons heeft hij ook een opdracht. Om niet altijd dezelfde vragen te stellen over de veiligheid in Bagdad. De jaren waarin er in deze stad 20 auto’s op een dag ontploften, liggen achter ons.

,,We hebben het geweld onder controle nu, de terroristen achter tralies gezet. Er zijn gevaarlijkere plekken op de wereld. Pakistan. Europa. Daar is het toch ook niet pluis? Maar niemand die dat ooit eens opschrijft.’’ Het is een quote om over na te denken. Het aangrenzende kantoor is een instructiekamer volgestouwd met alles wat in de afgelopen jaren zo al ontplofte in deze stad, mortieren, granaten, bommen verstopt in koffiekannen, in zaklantaarns, in busjes deodorant en toiletverfrisser.

De generaal zegt: erover schrijven is zo cliché, als over stierenvechten in Spanje. Hoe lang ben ik nu al in Bagdad? Twee dagen, en er is nog geen bom ontploft. ,,Iedere journalist die ik hier tref belooft plechtig over iets anders te schrijven. En dan doen ze het toch.’’ Ik knik instemmend. Ik ken dat type.